'Người phiên dịch' của những dòng tiền 'không ngủ'

Nhà báo Hà Loan

Khi dòng tiền “không ngủ”

Là một phóng viên theo dõi mảng Tài chính - Ngân hàng hơn 10 năm, tôi đã chứng kiến sự thay đổi không nhỏ của thị trường tài chính trong nước và quốc tế. Những năm gần đây, kỷ nguyên số đã định hình lại thị trường tài chính khi ranh giới về không gian và thời gian đã bị xóa nhòa. Chúng ta đang thấy ánh đèn tại các sàn giao dịch quốc tế không bao giờ tắt, những dòng tiền kỹ thuật số miệt mài luân chuyển xuyên biên giới, một nhà đầu tư trong nước có thể dễ dàng giao dịch ở các sàn tài chính khắp nơi trên toàn cầu… Không chỉ vậy, diễn biến kinh tế, địa chính trị quốc tế ngày càng phức tạp, thay đổi liên tục và có thể ngay lập tức ảnh hưởng đến thị trường trong nước.

Điều này khiến những người làm báo lĩnh vực tài chính cũng phải thay đổi đáng kể cách tác nghiệp. Không chỉ nghiên cứu những con số khô khan, phóng viên tài chính cũng phải “gióng ăng-ten” lên để không bỏ sót những tin tức quan trọng. Bởi vì, đôi khi, một thông tin rò rỉ lúc nửa đêm ở Phố Wall, một quyết định đưa ra lúc rạng sáng ở Mỹ hay châu Âu, một sự kiện hay thậm chỉ một tin đồn thất thiệt lan truyền trên mạng xã hội ở bên kia bán cầu..., tất cả đều có thể ngay lập tức kích hoạt hiệu ứng domino, xoay chuyển cục diện thị trường tài chính trong nước.

Phóng viên mảng Tài chính - Ngân hàng phải đối mặt nhiều áp lực khi diễn biến thị trường vận động không ngừng

Còn nhớ, một ngày đầu tháng 4 năm ngoái, khi người dân và các nhà đầu tư tại Việt Nam đang ngủ, thì tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã ký Sắc lệnh công bố áp thuế đối ứng toàn cầu, trong đó đề xuất mức thuế lên tới 46% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam. Ngay lập tức thị trường tài chính thế giới chao đảo, các hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ lao dốc; thị trường châu Á mở cửa trong sắc đỏ…

Trong bối cảnh nóng rực đó, để đưa ra những tin tức, nhận định, đánh giá cho nhà đầu tư tham khảo trước giờ giao dịch, phóng viên tài chính đã không thể gập máy tính lúc 19h tối. Dù không mấy thông thạo về ngoại ngữ, nhưng tôi đã phải vận dụng tối đa các công cụ công nghệ để liên tục theo dõi các tin tức tài chính quốc tế, tham khảo ý kiến từ các chuyên gia, các công ty chứng khoán để đưa ra những bản tin, và để không bị “ngỡ ngàng, không kịp trở tay” trước một thị trường dự báo sụp đổ vào lúc 9h sáng hôm sau. Đúng như dự đoán, 9h sáng theo giờ Việt Nam, khi thị trường Mỹ đóng cửa cũng là lúc thị trường tài chính Việt Nam mở cửa. Lệnh bán tháo hoảng loạn kích hoạt ngay từ phiên ATO. Chỉ trong 30 phút, hàng trăm mã cổ phiếu nằm sàn la liệt, bảng điện tử phủ kín màu “xanh lơ”.

Kết thúc ngày 3-4-2025, VN-Index “bốc hơi” gần 88 điểm, tương đương giảm 6,68% - tiến sát biên độ giảm tối đa cho phép là 7% của sàn HOSE và cũng là mức giảm kỷ lục lịch sử tính đến thời điểm đó khiến khoảng 3 tỷ USD vốn hóa thị trường bị quét sạch chỉ sau một ngày giao dịch. Có thể thấy, trong bối cảnh các diễn biến kinh tế, địa chính trị ngày càng phức tạp, để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua thông tin khốc liệt này, các phóng viên tài chính buộc phải tự nâng cấp bản thân mỗi ngày. Rào cản ngôn ngữ và sự phức tạp của các thuật ngữ kinh tế quốc tế không còn là lý do để chậm trễ.

“Người phiên dịch” những con số khô khan

Nếu thị trường tài chính là một thế giới vận hành bằng ngôn ngữ riêng, không phải ai cũng dễ dàng tiếp nhận, thì phóng viên tài chính chính là những “người phiên dịch” những ngôn ngữ này. Họ thường xuyên phải “ngụp lặn” trong những khối tài liệu khổng lồ, “khó nhằn”, như những bản báo cáo tài chính dài dằng dặc với ma trận những con số, đến những thuật ngữ vĩ mô khó hiểu… Với đa số độc giả, đó là một thế giới khô khan, xa lạ và đầy những “mật mã” khó hiểu. Do đó, nhiệm vụ của một cây viết tài chính không chỉ dừng lại ở việc đưa tin thô, mà là làm sao để những con số vô cảm ấy trở nên gần gũi, dễ hiểu, “sát sườn” với túi tiền của người dân.

Không chỉ nghiên cứu những con số khô khan, phóng viên tài chính cũng phải “gióng ăng-ten” lên để không bỏ sót những tin tức quan trọng

Để làm được điều đó, phóng viên phải dung nạp lượng kiến thức chuyên ngành khổng lồ, bóc tách từng lớp số liệu để tìm ra bản chất. Một sự sụt giảm trong biên lợi nhuận của một ngành hàng không đơn thuần là một phép tính trừ trên giấy, nó là câu chuyện về chuỗi cung ứng đứt gãy, về chi phí logistic đang đè nặng lên vai doanh nghiệp. Hay một quyết định điều chỉnh lãi suất của nhà điều hành cũng có thể “dịch” thành cơ hội mua nhà của một cặp vợ chồng trẻ, hay áp lực chi phí vốn của một doanh nghiệp…

Do đó, phóng viên tài chính cũng phải hạ thấp bức tường ngăn cách giữa giới chuyên gia và công chúng, có thể là bằng những phép so sánh ví von sinh động, những biểu đồ trực quan và lối tư duy mạch lạc… Họ phải biến những con số khô khan thành dòng chảy thông tin có nhịp đập, giúp bạn đọc không chỉ “đọc” mà thực sự “hiểu” và tìm thấy vị trí của mình trong bức tranh kinh tế tổng thể.

Ngoài ra, trong bối cảnh thông tin bùng nổ, phóng viên tài chính có rất nhiều thuận lợi, khi có thể dễ dàng tìm hiểu, tra cứu thông tin. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra nhiều thách thức, khi thông tin nhiều nhưng đôi khi là thật giả lẫn lộn… Do đó, phóng viên phải “gạn đục, khơi trong”, phải trau dồi kiến thức, kỹ năng để bóc tách các mảng tối sáng của thị trường.

Đặc biệt, trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo tài chính công nghệ cao, “bẫy tín dụng đen”, sàn forex lậu hay các ứng dụng đầu tư đa cấp biến tướng đang bủa vây người dân một cách tinh vi như hiện nay, vai trò của phóng viên tài chính lại càng trở nên cấp thiết. Rất nhiều loạt bài lật tẩy các thủ đoạn lừa đảo, nhận diện sớm các mô hình “cam kết lợi nhuận khủng” bất khả thi, đã âm thầm nâng cao “dân trí tài chính”, góp phần bảo vệ túi tiền của người dân.

Hà Loan