Người mắc bệnh zona và đau sau zona đến bệnh viện ngày càng nhiều

Ảnh: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương

Sáng 20/10, Bệnh viện Da liễu Trung ương chính thức đưa phòng tiêm chủng vào hoạt động, nhằm kết hợp điều trị chuyên khoa với dự phòng bệnh tật, hướng đến chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người bệnh. Tại lễ khai trương, PGS.TS.BS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận hơn 2.000 lượt bệnh nhân khám và điều trị. Nhiều bệnh lý da liễu mạn tính đòi hỏi theo dõi lâu dài và có nguy cơ nhiễm trùng cao.

Đặc biệt, BSCKII. Phương Quỳnh Hoa, Phó trưởng Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết, người từ 50 tuổi trở lên có nguy cơ mắc zona cao hơn do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Người mắc bệnh mạn tính hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cũng có nguy cơ mắc bệnh, kể cả khi còn trẻ.

Mới đây, một bệnh nhân nữ 60 tuổi ghi nhận tình trạng đau râm ran vùng cổ, vai và lưng. Cơn đau dữ dội tăng dần kèm mụn nước bùng phát. Khi đau lan lên đầu, xuất hiện hạch to ở cổ, bà đến Bệnh viện Da liễu Trung ương khám, được chỉ định nhập viện do zona biến chứng thần kinh gây bội nhiễm, viêm não. Sau 4 ngày điều trị, bọng nước khô, cơn đau giảm nhiều nhưng cảm giác bứt rứt, đau nhức vẫn kéo dài.

Người từ 50 tuổi trở lên có nguy cơ mắc zona cao hơn do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Ảnh minh họa: Shutterstock

BS. Phương Quỳnh Hoa cho biết sau khi mắc thủy đậu đã khỏi, virus Varicella Zoster không bị tiêu diệt hoàn toàn mà "ngủ đông" trong các hạch thần kinh. Khi cơ thể lão hóa hoặc hệ miễn dịch suy yếu, sang chấn tinh thần hoặc suy nhược cơ thể... loại virus này sẽ tái hoạt động, gây viêm dây thần kinh cảm giác, bùng phát các chùm mụn nước và đau nhức dữ dội.

Cơn đau có thể kéo dài 2 – 3 tháng, thậm chí nhiều năm, tái phát khi có điều kiện thuận lợi. Điều này khiến bệnh nhân mất ngủ, mệt mỏi, căng thẳng kéo dài, làm bùng phát các bệnh nền mạn tính như tăng huyết áp ở người cao tuổi. Bác sĩ Hoa cho hay tỷ lệ mắc zona trên thế giới tăng khoảng 19% mỗi năm. Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, riêng phòng khám của bác sĩ Hoa trung bình đón 3 – 5 ca mắc zona thần kinh mỗi buổi sáng.

Tương tự tại TP.HCM, BSCKII. Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa khám bệnh Bệnh viện Da liễu TP.HCM, cho biết số người bệnh zona và đau sau zona đến bệnh viện ngày càng nhiều. Năm 2023, Bệnh viện Da liễu TP.HCM tiếp nhận hơn 3.800 lượt khám zona mới và 3.104 lượt khám vì đau bán cấp và đau sau zona. Đến năm 2025, con số này là 5.657 lượt khám zona và 4.483 lượt khám điều trị đau thần kinh sau zona.

Bác sĩ Lợi Em nhận định việc điều trị còn khó khăn khi thuốc hiện chỉ giúp giảm đau một phần. Y văn cũng ghi nhận chưa đến một nửa số người bệnh đạt mức giảm triệu chứng đáng kể. Trong khi đó, người bệnh phần đông lớn tuổi, nhiều bệnh nền, dùng nhiều thuốc. Do đó, nhiều người không tăng được đến liều có hiệu quả.

Tỷ lệ mắc zona trên thế giới tăng khoảng 19% mỗi năm. Ảnh: Bệnh viện Da liễu Trung ương

Điển hình, một cụ ông 72 tuổi bị zona vùng lưng - ngực trái, đau dai dẳng suốt 3 tháng, mức độ đau lên đến 8/10, khiến ông mất ngủ và huyết áp tăng 150 - 160 mmHg mỗi khi đau nhiều. Dù đã phối hợp hai loại thuốc giảm đau, trong đó có thuốc giảm đau thần kinh, tình trạng vẫn chưa được kiểm soát. Do tuổi cao, việc tiếp tục tăng liều thuốc cũng làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Điều trị tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, cụ ông được bác sĩ phối hợp chiếu laser He-Ne, thực hiện tổng cộng 15 buổi. Sau điều trị, mức độ đau giảm còn 3/10, giấc ngủ cải thiện, huyết áp ổn định, vùng da tổn thương lành hoàn toàn, không để lại thâm sẹo và người bệnh hài lòng với kết quả điều trị.

Cũng vậy, sau nhiều năm phải chịu đựng những cơn đau bỏng rát dai dẳng do di chứng sau zona thần kinh vùng tay trái, người bệnh S.V.C (74 tuổi, Nghệ An) không giấu nổi niềm vui sau 1 giờ điều trị bằng phương pháp đốt sóng cao tần xung (PRF).

BS. Đàm Quang Trung, Đơn vị điều trị đau thuộc khoa ngoại Tổng hợp Bệnh viện Bưu điện, cho biết đây là kỹ thuật ít xâm lấn tác động chọn lọc lên hạch rễ sau của dây thần kinh chi phối vùng đau. Phương pháp này không làm ảnh hưởng mô thần kinh mà chỉ tác động bằng xung điện ở nhiệt độ thấp (khoảng 42°C), nhờ đó giảm đau hiệu quả mà vẫn bảo tồn được chức năng thần kinh, có thể áp dụng an toàn cho người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền.

Đốt sóng cao tần xung (PRF) là kỹ thuật ít xâm lấn tác động chọn lọc lên hạch rễ sau của dây thần kinh chi phối vùng đau. Ảnh: Bệnh viện Bưu điện

Theo BSCKII. Nguyễn Thanh Tùng, Khoa Phẫu thuật Thần kinh cột sống và Điều trị đau, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, đối với những người bệnh đau sau zona kéo dài, đặc biệt khi các phương pháp điều trị trước đó chưa mang lại hiệu quả như mong muốn, kỹ thuật sóng cao tần phong bế giảm đau cũng có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp.

Một trong những ưu điểm của kỹ thuật là mức độ xâm lấn ít, giúp giảm thời gian điều trị và phục hồi. Tùy mức độ đau, phạm vi tổn thương và đáp ứng của từng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định từ 1 - 2 liệu trình phong bế bằng sóng cao tần. Mỗi đợt điều trị kéo dài khoảng 3 - 5 ngày.

Về giải pháp dự phòng, vaccine phòng zona đạt hiệu quả bảo vệ lên tới 97% ở người từ 50 tuổi trở lên và khoảng 90% ở người trên 70 tuổi. Ngay cả người từng mắc zona vẫn có nguy cơ tái phát cao, đặc biệt ở người có bệnh nền, với nguy cơ tái phát cao gấp 6 lần, nên vẫn được khuyến cáo tiêm ngừa 2 mũi.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vaccine phòng zona hiện có hai nhóm gồm vaccine tái tổ hợp và vaccine sống giảm độc lực. Trong đó, vaccine tái tổ hợp không chứa virus sống, sử dụng hệ thống chất bổ trợ để tăng đáp ứng miễn dịch. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy vaccine tái tổ hợp có thể đạt hiệu quả bảo vệ lên tới 97% đối với bệnh zona và khoảng 90 - 91% đối với biến chứng đau thần kinh sau zona, tùy nhóm đối tượng và điều kiện nghiên cứu.

Đối với những người bệnh đau sau zona kéo dài, kỹ thuật sóng cao tần phong bế giảm đau cũng có thể được cân nhắc Ảnh: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương

Việc lựa chọn vaccine và thời điểm tiêm cần được nhân viên y tế tư vấn dựa trên độ tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh nền và các thuốc người dân đang sử dụng. Vaccine phòng zona cũng không phải là vaccine phòng thủy đậu và không thể sử dụng thay thế cho nhau.

Ngoài tiêm chủng, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát tốt bệnh nền và tuân thủ điều trị đối với các bệnh lý mạn tính, góp phần bảo vệ sức khỏe và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Hoài Phương