Người Hrê và những mùa no ấm

Tuyến trekking dưới tán rừng nguyên sinh mở thêm cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm, tạo sinh kế cho người dân địa phương

Vào rừng tìm sinh kế

Những ngày thời tiết thuận lợi, anh Phạm Văn Bôn, người dân thôn Kon Dốc, lại mang dụng cụ vào rừng hái mây. Mây mọc tự nhiên dưới những tán cây xanh, trở thành nguồn thu nhập giúp gia đình anh trang trải thêm cuộc sống. Có ngày, anh thu hái được khoảng 65 70kg , bán cho thương lái với giá 8.000 đồng/kg, mang về khoản tiền đáng kể.

Tuy nhiên, nguồn thu này không phải lúc nào cũng ổn định, bởi còn phụ thuộc vào điều kiện đi rừng, chất lượng mây và giá cả thị trường. “Năm nào giá thấp thì mình để lại cho cây mây lớn thêm, đợi khi có giá tốt bà con mới tập trung thu hoạch”, anh Bôn chia sẻ.

Rừng đã gắn bó với sinh kế của cộng đồng người Hrê qua nhiều thế hệ. Nhưng để nguồn lợi ấy không cạn kiệt, bà con cũng phải tính toán thời điểm thu hái, giữ cho cây mây tiếp tục sinh trưởng và hạn chế tác động đến hệ sinh thái tự nhiên. Có thu nhập từ rừng, người dân càng hiểu rằng muốn có những mùa thu hái tiếp theo thì phải biết giữ gìn nguồn sống ấy.

Bên cạnh việc thu hái mây, nhiều người Hrê ở xã Đặng Thùy Trâm còn tham gia các tổ cộng đồng quản lý, bảo vệ rừng. Công việc tuần tra, phát hiện những dấu hiệu xâm hại rừng được duy trì thường xuyên, góp phần bảo vệ diện tích rừng được giao quản lý.

Ông Phạm Văn Hái, thành viên Tổ cộng đồng Bùi Hui, là một trong những người vừa tham gia bảo vệ rừng, vừa tìm kiếm nguồn thu từ các sản vật dưới tán rừng. Với ông, lợi ích không dừng ở khoản tiền nhận được sau những ngày tuần tra mà còn là cơ hội để gia đình cải thiện đời sống từ nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có. “Tôi hy vọng khi địa phương phát triển du lịch, người dân sẽ có thêm công việc mới, từ hỗ trợ du khách khám phá rừng đến giới thiệu sản vật và văn hóa Hrê”.

Mong muốn ấy cũng là điều nhiều người dân nơi đây đang hướng tới. Bên cạnh những nguồn thu quen thuộc, bà con hy vọng có thể tham gia các hoạt động dịch vụ, tận dụng hiểu biết về rừng và văn hóa bản địa để cải thiện thu nhập.

Cũng tại Tổ cộng đồng Bùi Hui, ông Phạm Văn Bảy, Tổ trưởng tổ cộng đồng cho biết, kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng được phân bổ theo quy định, phục vụ hoạt động của tổ, chi trả công lao động và hỗ trợ một số công trình, nhu cầu sinh hoạt chung của thôn. Nguồn kinh phí này đã góp phần cải thiện đường giao thông nông thôn, nhà văn hóa và điều kiện sinh hoạt cộng đồng. Nhờ vậy, lợi ích từ việc giữ rừng còn được thể hiện qua những công trình phục vụ đời sống chung của bà con.

Toàn xã Đặng Thùy Trâm hiện có khoảng 17.000ha đất quy hoạch lâm nghiệp, chiếm khoảng 90% diện tích tự nhiên, trong đó có khoảng 8.500ha rừng phòng hộ. Với tỷ lệ che phủ rừng đạt 77,42%, địa phương có lợi thế lớn để phát triển các mô hình sinh kế gắn với bảo tồn thiên nhiên.

Hằng năm, Quỹ Bảo vệ môi trường, Phát triển rừng và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Ngãi chi trả khoảng 472 triệu đồng cho diện tích gần 969ha rừng do các tổ cộng đồng quản lý, bảo vệ. Khoản kinh phí này tiếp thêm động lực để người dân duy trì công việc tuần tra, giám sát. Khi công sức giữ rừng mang lại lợi ích thiết thực, bà con cũng có thêm động lực để gắn bó lâu dài với những cánh rừng quê hương.

Cơ hội từ du lịch xanh

Theo bà Huỳnh Thị Thu Hạnh, Phó Trưởng phòng Quản lý Du lịch, Sở VHTTDL Quảng Ngãi, xã Đặng Thùy Trâm có thể nghiên cứu phát triển các tuyến trekking kết hợp săn mây, cắm trại và khám phá văn hóa Hrê tại Bùi Hui. Việc kết nối các trải nghiệm thiên nhiên với văn hóa bản địa sẽ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, đồng thời mở thêm cơ hội để người dân tham gia cung cấp dịch vụ, tăng thu nhập và hưởng lợi từ tài nguyên địa phương.

Thêm hướng đi mới

Cùng với các nguồn sinh kế hiện có, xã Đặng Thùy Trâm đang nghiên cứu phát triển du lịch trekking dưới tán rừng nguyên sinh, kết nối với thảo nguyên Bùi Hui. Nếu được tổ chức phù hợp, đây có thể là cơ hội để người Hrê biến những hiểu biết về rừng, địa hình và văn hóa bản địa thành lợi thế phát triển dịch vụ, tạo thêm việc làm và thu nhập.

Thảo nguyên Bùi Hui và những cánh rừng nguyên sinh tạo lợi thế phát triển du lịch xanh gắn với văn hóa Hrê. Ảnh: Đoàn Vương Quốc

Mới đây, địa phương đã phối hợp với các đơn vị có kinh nghiệm khảo sát tuyến trekking dài hơn 5km, đi qua những đoạn rừng rợp bóng cây, men theo suối và kết nối với cảnh quan thảo nguyên. Khu vực rừng Kon Ken với hệ thống suối và những cây cổ thụ cũng được đánh giá có tiềm năng phát triển sản phẩm khám phá thiên nhiên kết hợp nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa và tham quan thảo nguyên Bùi Hui trong chương trình hai ngày một đêm.

Với người Hrê, hướng đi này mở ra cơ hội kiếm sống từ chính những giá trị đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ. Người dân có thể tham gia dẫn đường, hỗ trợ hậu cần, cung cấp thực phẩm, giới thiệu sản vật và chia sẻ với du khách những câu chuyện về rừng, về phong tục tập quán của dân tộc mình.

Theo ông Nguyễn Văn, Phó Chủ tịch UBND xã Đặng Thùy Trâm, địa phương định hướng từng bước hoàn thiện sản phẩm trekking rừng Kon Ken, kết nối với thảo nguyên Bùi Hui theo chủ đề “Đánh thức hành trình xanh”. Cùng với việc khảo sát các tuyến trải nghiệm, xã chú trọng kết nối doanh nghiệp, đơn vị lữ hành và cộng đồng dân cư nhằm hình thành sản phẩm có khả năng khai thác lâu dài.

 “Chúng tôi kỳ vọng việc kết hợp bảo vệ rừng, phát triển sinh kế dưới tán rừng và du lịch trải nghiệm sẽ tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, mọi hoạt động phải gắn với bảo tồn tài nguyên rừng và bảo đảm phát triển bền vững”, ông Văn cho biết.

Từ những chuyến đi hái mây, những ngày tuần tra giữ rừng đến dự định đón khách khám phá thiên nhiên, người Hrê ở xã Đặng Thùy Trâm đang tìm thêm hướng làm ăn ngay trên quê hương mình. Những cơ hội ấy, nếu được khai thác phù hợp, sẽ giúp bà con có thêm thu nhập, chăm lo tốt hơn cho gia đình và tiếp tục gìn giữ những cánh rừng đã gắn bó với bao thế hệ.

NHƯ ĐỒNG