Chiêm ngưỡng tháp Chăm 1.200 năm tuổi nằm cạnh bờ biển Phan Thiết thơ mộng

Po Sah Inư là một trong ba nhóm đền tháp Chăm thuộc phong cách kiến trúc nghệ thuật Hòa Lai, có niên đại sớm từ đầu thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ IX. Đây là một trong những nhóm đền tháp cổ kính nhất ở Bình Thuận cũ (nay là Lâm Đồng) và cũng là nhóm đền tháp cổ của vương quốc Chămpa còn lại ở miền Trung Việt Nam.

Tháp Po Sah Inư tọa lạc trên ngọn đồi khi xưa có tên là đồi Bà Nài thuộc địa phận thôn Ngọc Lâm phường Phú Hài, cách trung tâm Phan Thiết khoảng 7km về hướng Đông. Phía dưới chân đồi là biển và bên phía Tây phía dưới đồi có con Sông Cái bao quanh khiến cảnh vật thơ mộng và trữ tình.

Khoảng cuối thế kỷ thứ VIII đầu thế kỷ thứ IX, người Chăm xây dựng nhóm đền tháp này với mục đích thờ vị thần Shiva - là một trong những vị thần Ấn Độ được sùng bái và tôn kính. Thế kỷ XV, người Chăm xây dựng thêm một số đền thờ với kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Po Sha Inư, là con của vua Para Chanh. Tương truyền công chúa có tài đức và phép ứng xử nên được người Chăm đương thời yêu quý. Tuy chỉ có kích thước vừa và nhỏ, nhưng Tháp Pô Sah Inư chắt lọc được những tinh hoa kỹ thuật kiến trúc và nghệ thuật trang trí của người Chăm xưa tạo nên vẻ uy nghiêm và kỳ bí. Nhóm đền tháp Po Sah Inư là một trong những cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn.

Nhóm đền tháp Po Sah Inư có 3 tháp gồm: Tháp Chính (tháp A), tháp thờ thần Lửa (tháp C) và tháp B thờ bò thần Nandin (cuối thế kỷ XIX vẫn còn, sau đó đã mất). Đây là nhóm đền tháp được xây dựng trên đồi cao gần biển duy nhất trong phong cách kiến trúc nghệ thuật Hòa Lai của nền văn hóa Chămpa, trong khi các tháp khác đều tọa lạc trên đồi cao hoặc khu vực đồng bằng xa biển. Sau 1.200 năm, mặc cho thời gian và sương gió, tháp Po Sah Inư vẫn đứng vững chãi.

Toàn bộ các thể khối xây và điêu khắc của cả nhóm tháp hoàn toàn làm bằng gạch nung trước khi xây dựng. Chất kết dính là nhựa thực vật mà chủ yếu là dầu rái. Các trụ áp tường hình trụ, nổi bật là 2 trụ phía ngoài cửa của tháp Chính. Các mảng tường ít trang trí hoa văn mà thường để trơn hoặc chạm sâu vào gạch các ô hình chữ nhật và hoàn toàn không dùng chất liệu đá trong kiến trúc và trang trí nghệ thuật hoặc làm đà tạo lực trên thân và đỉnh tháp.

Những viên gạch đỏ nung, được xếp chồng lên nhau gọn gàng nhìn đơn giản nhưng lại trường tồn bền bỉ đáng kinh ngạc.

Tháp Chính là tháp lớn và cao nhất trong nhóm. Tháp cao 16m; có tất cả 3 tầng, hai tầng trên có kiến trúc gần giống tầng dưới nhưng giảm dần kích thước cũng như các chi tiết kiến trúc và nghệ thuật. Cứ như vậy, nhỏ dần và cao vút lên trên cùng với phần mái tháp. Ở lưng chừng mái tháp có 4 lỗ thông hơi về 4 hướng, nhằm thông hơi và hút khí nóng trong lòng tháp ra ngoài, phần nào tạo sự cân bằng giữa bên trong và bên ngoài, sự hòa hợp giữa thần linh và trời đất. Đây chính là điểm nhấn về tâm linh khi các chức sắc thực hiện lễ nghi và họ tin rằng, các vị thần từ cõi trên đi về bằng con đường này.

Tháp B cao 12m, có 3 tầng như tháp A nhưng nhỏ hơn. Trong lòng tháp thờ bò thần Nandin mà từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX người dân địa phương vẫn thấy, sau đó không thấy nữa. Trong đợt khai quật khảo cổ những năm 1991 - 1995, đã tìm thấy một số mảnh và bàn chân của bò thần Nandin.

Do chức năng nguyên thủy ban đầu là thờ thần Lửa nên kiến trúc tháp C chỉ có 1 tầng bao gồm cả chân đế, thân và đỉnh tháp. Tháp có chiều cao 5m, chiều rộng mỗi cạnh gần 4m.

Năm 2005, lễ hội Katê được phục dựng với đầy đủ các quy trình về không gian, thời gian, hình thức, nội dung và giá trị nguyên gốc như xưa. Từ đó đến nay, hàng năm lễ hội Katê được tổ chức đều đặn tại tháp Po Sah Inư cổ kính, trở thành điểm đến thu hút du khách tạo đà cho phát triển du lịch.

Trong lòng ngôi tháp chính vẫn còn bệ thờ Linga - Yoni biểu tượng của thần Shiva bằng đá xanh đen đến nay vẫn còn nguyên vẹn, là biểu trưng cho sự tồn tại và sinh sôi nảy nở của đồng bào Chăm.

Hàng năm, vào khoảng tháng 7 theo lịch Chăm (tương ứng tháng 10 Dương lịch), đồng bào Chăm ở Lâm Đồng lại tưng bừng tổ chức lễ hội Katê tại tháp Po Sah Inư.

Đến dịp lễ này, hàng ngàn bà con đồng bào Chăm trên khắp tỉnh Lâm Đồng đổ về tháp thiêng để cúng bái tổ tiên, ông bà.

Không khí vui tươi, rộn rã lan tỏa khắp nơi. Chị Nguyễn Quỳnh Anh (du khách TP.HCM) cho biết: “Tôi đến đây lần đầu và cảm thấy nơi này mang một vẻ đẹp huyền bí lạ kỳ. Trải qua 1.200 năm nhưng các ngôi tháp vẫn nguyên vẹn quả thật là một điều đáng ngưỡng mộ”.

Mỗi ngày hàng trăm du khách đổ về tham quan, tìm hiểu tháp Po Sah Inư.

Những du khách nước ngoài vui vẻ giao lưu cùng các trẻ em địa phương khi tới tham quan tháp Po Sah Inư.

Lần đầu đến với tháp Po Sah Inư, bà Sofia (du khách Nga) đánh giá: “Tôi không biết họ đã xây nó bằng cách nào nhưng đối với tôi thì đây là công trình đẹp. Hơn nữa nó đã 1.200 tuổi và còn kiên cố như vậy thì quá tuyệt vời”.

Theo người dân, đây là ngọn tháp thiêng liêng của bà con người Chăm tại Bình Thuận cũ và là nơi tìm về cội nguồn của mỗi người con xứ sở để tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với tổ tiên.

Và là niềm tự hào của bà con người Chăm khi nhắc về nguồn cội.

Theo số liệu thống kê từ Ban Quản lý di tích tháp Po Sah Inư, trong 9 tháng đầu năm 2026, tại đây đã đón hơn 120.000 ngàn lượt khách, trong đó khách quốc tế hơn 7.000 lượt. Du khách đến đây không chỉ để ngắm những ngọn tháp đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Họ còn tìm đến để chạm vào một phần lịch sử của vùng đất, tìm hiểu một nền văn hóa từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung, đồng thời cảm nhận sự giao thoa văn hóa giữa cộng đồng Chăm với cư dân Việt trong tiến trình lịch sử.

NGUYÊN GIÁP