Người đàn ông hơn 20 năm gom cổ vật, gìn giữ di sản

Ông Nguyễn Mạnh Cường cùng không gian trưng bày cổ vật ở tầng 2 nơi ông đang sống. Ảnh: Đình Minh

'Ở đâu có thông tin về cổ vật là tôi lên đường ngay, bất kể ngày hay đêm, vài tuần hay vài tháng. Người thân, hàng xóm bảo tôi khùng, điên, nhưng họ đâu biết, đã là đam mê thì không ai cản được', ông Nguyễn Mạnh Cường, trú tổ dân phố Vàng Ngọc, phường Tây Hoa Lư, mở đầu câu chuyện như vậy khi chia sẻ với PV Báo Đại đoàn kết.

Ngôi nhà của ông Cường cũng là nơi đặt Bảo tàng Long Giang. Ngay từ trong khoảng sân, những cột đá, cối đá, tượng đá phủ màu thời gian được bài trí ngăn nắp, gợi cảm giác như bước vào không gian của lịch sử.

Cột kinh Phật thời Trần được ông sưu tầm khi người dân phát hiện lúc đào móng nhà. Ảnh: Đình Minh

Bên trong bảo tàng Long Giang, hàng nghìn hiện vật bằng đá, đồng, gốm, gỗ... được sắp đặt cẩn trọng. Mỗi món đồ, không chỉ mang dấu ấn của thời gian mà còn kể câu chuyện về chiều dài lịch sử và văn hóa dân tộc.

Ông Cường cho biết, niềm yêu thích cổ vật được nhen nhóm từ thuở nhỏ, khi ông say mê ngắm nhìn những món đồ xưa do cha ông để lại. Đến đầu những năm 2000, khi điều kiện kinh tế ổn định, ông bắt đầu bước vào con đường sưu tầm một cách bài bản với mong muốn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Ông Cường bên bức trâm thư triều Nguyễn. Ảnh: Đình Minh

'Tôi đến với cổ vật là cái duyên. Càng tìm hiểu, tôi càng thấy trân quý kho tàng lịch sử, văn hóa của đất nước. Mỗi hiện vật, với tôi, nó đều mang trong mình một câu chuyện, một phần ký ức cần được gìn giữ. Vì vậy, tôi muốn bảo quản chúng thật tốt để trao truyền lại cho thế hệ mai sau', ông chia sẻ.

Để có được bộ sưu tập đồ sộ như hôm nay, ông Cường kể rằng, bản thân đã phải đánh đổi không ít thời gian, công sức và tiền bạc. Với ông, việc sưu tầm cổ vật chẳng khác nào một 'canh bạc', bởi có những chuyến đi kéo dài hàng tuần, hàng tháng, tiêu tốn biết bao thời gian, công sức và tiền bạc nhưng cuối cùng lại mua phải đồ giả.

Trong khi đó, với những hiện vật quý giá, thì không phải cứ có tiền là sở hữu được, nhiều món phải bền bỉ theo đuổi suốt nhiều năm mới thuyết phục được chủ nhân chuyển nhượng.

Chính giữa khung hình là bức tranh cổ bằng gỗ ở Sơn La khiến ông Cường mất 15 năm để sưu tầm. Ảnh: Đình Minh

Sau không ít lần trả 'học phí', ông Cường dần tích lũy được kinh nghiệm thẩm định hiện vật, tìm hiểu sâu về lịch sử, văn hóa và thường xuyên trao đổi với các nhà khoa học, chuyên gia để nâng cao kiến thức, góp phần hạn chế những sai lầm trong quá trình sưu tầm.

Kỷ niệm khiến ông nhớ nhất là hành trình hơn 15 năm theo đuổi một bức tranh gỗ cổ ở Sơn La, khi hàng chục lần tìm đến, kiên trì thuyết phục nhưng đều bị chủ nhân từ chối. Chỉ đến khi cảm nhận được sự chân thành và tình yêu thực sự của ông dành cho cổ vật, gia chủ mới đồng ý chuyển nhượng bức tranh.

"Với tôi, đó không đơn thuần chỉ là một món đồ, mà đó còn là ký ức cần được gìn giữ trọn vẹn", ông Cường nói.

Ông Cường chưa từng bán một món cổ vật nào suốt 20 năm qua. Ảnh: Đình Minh

Sau hơn hai thập kỷ bền bỉ, ông Cường hiện sở hữu khoảng 3.000 hiện vật, trải dài từ thời kỳ đồ đá trước công nguyên, văn hóa Đông Sơn, gốm các triều Đinh, Lý, Trần, Lê đến nhiều hiện vật bằng đá, gỗ, đồng của các vùng miền trên cả nước.

Trong số đó, hơn 700 hiện vật đã được các chuyên gia, nhà khoa học thẩm định về giá trị lịch sử và văn hóa. Nhiều hiện vật có giá trị đặc biệt như cột kinh Phật thời Trần, bảy bộ cổng dinh thự bằng đá cổ hay những cổ vật được người dân phát hiện khi đào móng nhà tại vùng cố đô Hoa Lư.

Nhiều bộ cổng dinh thự xưa được ông Cường sưu tầm. Ảnh: Đình Minh

Điều đáng trân trọng là suốt hơn 20 năm qua, ông Cường chưa từng xem cổ vật là món hàng để kinh doanh. Dù nhiều người trả giá rất cao, ông chỉ sưu tầm chứ không hề bán hay trao đổi một loại vật nào. Từ niềm đam mê cá nhân, bộ sưu tập của ông dần được mở rộng, được cơ quan chức năng giám định và cấp phép để thành lập bảo tàng Long Giang, góp phần mở ra không gian lưu giữ, giới thiệu những cổ vật đến đông đảo công chúng.

'Tôi quyết tâm xây dựng bảo tàng là để gìn giữ di sản cho thế hệ mai sau, đó là tâm nguyện lớn nhất từ trước đến nay của tôi. Nếu sức khỏe không đảm bảo, thì con cháu tôi sẽ tiếp tục thực hiện công việc này, để văn hóa được lưu giữ, lịch sử không bị mai một', ông nói.

Ông Cường ấp ủ nhiều dự định quan trọng với bảo tàng Long Giang. Ảnh: Đình Minh

Ông Nguyễn Xuân Trường - Trưởng phòng di sản văn hóa thuộc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đánh giá, ông Nguyễn Mạnh Cường là người có nhiều đóng góp trong bảo tồn, lan tỏa giá trị di sản. Ông Trường cho biết, vào ngày 28/4/2026, Sở đã ký quyết định cấp giấy phép hoạt động ngoài công lập đối với bảo tàng Long Giang.

'Bảo tàng Long Giang là bảo tàng phục vụ công chúng, nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên và các tổ chức có nhu cầu tham quan, tìm hiểu di sản văn hóa. Bảo tàng thực hiện các hoạt động sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày, giáo dục và phát huy giá trị di sản; đồng thời, hợp tác chuyên môn, ứng dụng công nghệ trong quản lý hiện vật và tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm, triển lãm theo quy định của pháp luật', ông Trường cho biết.

Người đàn ông hơn 20 năm gom cổ vật, gìn giữ di sản. Video: Đình Minh

Đình Minh