Người dân Mỹ trả tiền trước cho 'cơn khát' điện của AI

Hàng triệu hộ dân Mỹ đang phải trả thêm tiền điện mỗi tháng để tài trợ cho các dự án năng lượng chưa hoàn thành, trong bối cảnh nước này chạy đua nâng cấp lưới điện phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, xe điện và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Trong nỗ lực cải tạo hệ thống điện đã cũ kỹ, nhiều bang tại Mỹ cho phép các công ty điện lực hoạch toán trước chi phí xây dựng nhà máy điện và đường dây truyền tải vào hóa đơn của khách hàng. Cách làm này khiến tiền điện tăng trong ngắn hạn, đổi lại là những khoản tiết kiệm được kỳ vọng trong nhiều năm tới.

Các tháp làm mát tại Nhà máy điện hạt nhân Vogtle ở Waynesboro, bang Georgia, Mỹ. Ảnh: Reuters

Cơ chế này được gọi là Construction Work In Progress (CWIP - tạm dịch là chi phí xây dựng dở dang), cho phép doanh nghiệp điện lực thu một phần chi phí từ khách hàng ngay trong thời gian dự án đang thi công. Trước đây, các công ty thường phải vay vốn từ ngân hàng hoặc nhà đầu tư, sau đó mới được tính chi phí vào giá điện khi công trình hoàn thành.

Theo Reuters, ít nhất 40 bang của Mỹ hiện áp dụng một số hình thức ưu đãi CWIP, gấp đôi so với khoảng một thập kỷ trước. Các khoản phí thường chỉ vài USD/tháng cho một hộ gia đình, nhưng khi áp dụng cho hàng triệu khách hàng, số tiền huy động được là rất lớn.

Các công ty điện lực và chính quyền một số bang cho rằng cơ chế này giúp giảm chi phí vay vốn, từ đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án quy mô lớn. Nhu cầu đầu tư vào hệ thống điện Mỹ hiện tăng mạnh khi lưới điện phải đáp ứng thêm công suất cho trung tâm dữ liệu AI, xe điện và các nguồn năng lượng mới.

Tuy nhiên, các nhóm bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp lại cho rằng CWIP đang chuyển một phần rủi ro tài chính sang khách hàng. Người dân phải trả tiền trước, trong khi dự án có thể chậm tiến độ, đội vốn hoặc chưa chắc mang lại lợi ích trực tiếp cho họ.

“Tất cả những gì cách làm này tạo ra là chuyển rủi ro tài chính sang người trả tiền điện,” Paul Cicio, Chủ tịch Industrial Energy Consumers of America, hiệp hội đại diện cho các nhà sản xuất lớn tại Mỹ, nhận định.

Theo ông Cicio, nhiều khách hàng bình thường thậm chí không biết điều này đang diễn ra. Điều họ dễ nhận thấy nhất là hóa đơn điện tăng, còn thông tin về dự án được tài trợ, tiến độ triển khai hay thời điểm nhận lại lợi ích thường không rõ ràng.

Một số trường hợp cho thấy người dân có thể phải chờ rất lâu mới thấy hiệu quả từ những khoản tiền đã đóng. Tại Nevada, khách hàng của NV Energy, công ty điện lực thuộc tập đoàn Berkshire Hathaway, đang trả khoảng 4 USD mỗi tháng để hỗ trợ chi phí tài chính cho các đường dây truyền tải điện cao áp dự kiến đi vào vận hành vào năm 2028.

Theo phân tích của Mark Garrett, chuyên gia tư vấn cho Cục Bảo vệ người tiêu dùng bang Nevada, lợi ích từ cơ chế này có thể rất nhỏ và phải mất nhiều thập kỷ mới trở nên rõ ràng. Ông cho rằng một khách hàng 40 tuổi có thể phải chờ đến năm 92 tuổi mới nhận được lợi ích ròng từ cách tính phí này.

Tại Virginia, nơi tập trung nhiều trung tâm dữ liệu lớn, khách hàng đã chi khoảng 2 tỷ USD cho dự án điện gió ngoài khơi trị giá 11,5 tỷ USD của Dominion Energy dù công trình vẫn đang được thi công. Theo doanh nghiệp này, cơ chế CWIP có thể giúp khách hàng tiết kiệm khoảng 2 tỷ USD trong vòng đời 30 năm của dự án.

Ở Georgia, chính sách tương tự từng được sử dụng để tài trợ cho các lò phản ứng hạt nhân Vogtle. Dự án này bị chậm nhiều năm và phát sinh chi phí lớn, khiến người dân phải trả thêm tiền điện trong suốt thời gian công trình chưa hoàn thành.

Giá điện tại Mỹ cũng đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, giá điện đã tăng khoảng 40% trong 5 năm qua, một phần do nhu cầu đầu tư lớn vào hệ thống điện.

Ben Inskeep, Giám đốc chương trình của Citizens Action Coalition of Indiana, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng tại bang Indiana, cho rằng các khoản phí theo cơ chế CWIP đang làm tăng thêm áp lực với khách hàng trong bối cảnh tiền điện leo thang.

Giới phân tích cho rằng tranh cãi quanh CWIP phản ánh bài toán lớn hơn mà Mỹ đang đối mặt: ai sẽ trả chi phí cho quá trình hiện đại hóa hệ thống điện.

Trong thời gian tới, nhu cầu đầu tư vào lưới điện Mỹ được dự báo tiếp tục tăng mạnh khi nền kinh tế đẩy nhanh điện hóa và mở rộng hạ tầng AI. Với các công ty điện lực, CWIP là cách huy động vốn sớm cho những dự án hàng tỷ USD. Nhưng với nhiều hộ gia đình, điều dễ thấy nhất lúc này vẫn là hóa đơn điện tăng trước khi các lợi ích dài hạn thực sự trở nên rõ ràng.

Theo Reuters

Tùng Lâm