Người dân Iran xoay xở giữa 'mưa bom bão đạn'

“Cuộc chiến có thể kéo dài nhiều tuần, nên gia đình tôi sẽ chỉ rời đi nếu tình hình trở nên quá tồi tệ. Còn lúc này, cuộc sống vẫn tiếp diễn”, Sepehr, cư dân ở phía đông Tehran (Iran), nói với Al Jazeera.

Anh cho biết trong tuần này, tiếng nổ từ các cuộc tấn công vang lên gần như hàng ngày tại khu vực anh sống.

Đôi khi, những cột khói dày đặc bốc lên tận chân trời và làm rung chuyển cửa kính tòa nhà.

Cảnh tượng tương tự diễn ra trên khắp Tehran - thành phố rộng lớn với gần 10 triệu dân - khi tên lửa của Mỹ và Israel liên tiếp dội xuống trong các đợt tấn công diễn ra suốt ngày đêm, kể từ khi chiến sự bùng phát hôm 28/2. Cuộc xung đột đến nay đã khiến hơn 1.000 người thiệt mạng.

Giá cả tăng

Hôm 5/3, giới chức Iran cho biết một số cơ sở cung cấp nước và điện đã bị hư hại, đồng thời kêu gọi người dân tiết kiệm tài nguyên. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có báo cáo về tình trạng mất điện trên diện rộng, theo Al Jazeera.

Đường phố thủ đô Iran trở nên yên ắng và ít tắc nghẽn hơn hẳn thường lệ. Nhiều cửa hàng đóng cửa. Tuy vậy, các nhu yếu phẩm cơ bản phần lớn vẫn được bày bán, cả trực tiếp lẫn thông qua đặt hàng trực tuyến.

“Sau khi các cuộc oanh tạc tạm lắng xuống một lúc, tôi sẽ ra ngoài đi bộ một đoạn ngắn để mua nhu yếu phẩm cần thiết ở cửa hàng gần nhà”, Marjan, cư dân sống ở khu phía tây thành phố, cho biết. “Thường có hàng người xếp hàng mua bánh mì, nhưng không quá dài. Một số trạm xăng cũng diễn ra cảnh xếp hàng”.

Người dân đi lại ở một khu chợ tại Tehran vào ngày 5/3 giữa lúc xung đột Mỹ-Israel với Iran đang diễn ra. Ảnh: Reuters.

Theo cô, ngoại trừ vài mặt hàng có thể khan hiếm, hầu hết cửa hàng hiện vẫn có đủ thứ người dân cần.

“Nhưng ai biết được sau này sẽ thế nào. Dù sao thì giá cả cũng đang khiến mọi người đau đầu”, Marjan nói.

Hai ngày trước khi chiến sự nổ ra, Trung tâm Thống kê Iran (SCI) và Ngân hàng Trung ương Iran đã công bố hai báo cáo riêng biệt, vẽ nên bức tranh ảm đạm về việc giá cả leo thang ảnh hưởng đến sinh kế hàng ngày của 90 triệu dân.

Iran hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ lạm phát thực phẩm cao nhất thế giới, lên tới 105% vào cuối tháng 2, theo SCI.

Trong đó bao gồm:

207% đối với dầu ăn
117% đối với thịt đỏ
108% đối với trứng và các sản phẩm sữa
113% đối với trái cây
142% đối với bánh mì và ngô

Hôm 4/3, Phó Tổng thống thứ nhất Cộng hòa Hồi giáo Iran Mohammad Reza Aref cho hay chính phủ từng lo ngại về khả năng cung cấp đủ thuốc men và thiết bị y tế, “nhưng may mắn là đến nay tình hình ổn”.

Điều này diễn ra trong bối cảnh thị trường dược phẩm Iran rơi vào tình trạng hỗn loạn trong những tuần gần đây. Giá thuốc tăng vọt và một số loại thuốc, như thuốc chống trầm cảm, đang thiếu hụt ở Tehran và các thành phố khác.

Trong nhiều trường hợp, trên thị trường chỉ còn thuốc sản xuất trong nước, trong khi các loại thuốc nhập khẩu ngày càng khan hiếm.

Chính phủ Iran vẫn tiếp tục trợ cấp tiền mặt ở mức nhỏ cho người dân để mua các mặt hàng thiết yếu. Gần đây, danh mục hàng hóa được mua theo chương trình trên đã mở rộng, bao gồm cả tã em bé. Mặt hàng này đã tăng giá hơn gấp đôi trong vài tháng qua.

Giới chức cũng nhấn mạnh rằng thống đốc tỉnh và các bộ trưởng đã được trao quyền nhập khẩu hàng thiết yếu với số lượng lớn, giảm bớt thủ tục hành chính nhằm bảo đảm nguồn cung nếu xung đột kéo dài.

Nền kinh tế Iran - vốn đã bị tổn thương và cô lập sau nhiều thập kỷ - một lần nữa rơi vào trạng thái gần như “đóng băng”, trong khi lực lượng nước này phóng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái khắp khu vực giữa lúc xung đột diễn ra.

Trước khi chiến sự nổ ra, đồng rial Iran giao dịch ở mức khoảng 1,66 triệu rial đổi 1 USD, gần mức thấp kỷ lục. Thị trường chứng khoán chìm trong sắc đỏ khi các nhà đầu tư lo ngại về tương lai ngày càng bất định, cùng lúc những tài sản truyền thống như vàng tăng vọt.

Người dân mua đồ ở một khu chợ tại Tehran vào ngày 5/3 giữa lúc xung đột Mỹ-Israel với Iran đang diễn ra. Ảnh: WANA/ Reuters.

Gián đoạn thông tin

Giữa lúc bom đạn vẫn tiếp tục rơi, chính quyền Iran đã chặn truy cập Internet toàn cầu suốt 6 ngày. Người dân chỉ có thể tiếp cận kênh tin tức và dịch vụ nhắn tin do nhà nước kiểm soát.

Những kênh này chủ yếu đăng tải tuyên bố chính thức và bản tin về các cuộc tấn công được cho là thành công của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong khu vực.

“Dòng tweet này được đăng sau 6 tiếng thử nghiệm hơn 59 cấu hình VPN và kết nối proxy”, nhà báo Milad Alavi viết trên mạng xã hội X hôm 4/3. “Internet ở Iran, cả cố định và di động, đã bị ngắt kết nối. Chúng tôi gần như không có thông tin gì, trong khi trên truyền hình nhà nước, Iran dường như sắp kiểm soát Tel Aviv và Washington!”

Kết nối Internet ở Tehran và trên khắp Iran lao dốc chỉ vài phút sau khi máy bay chiến đấu ném bom khu trung tâm thủ đô hôm 28/2, trong cuộc tấn công khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, một số thành viên gia đình ông và nhiều chỉ huy quân sự cấp cao thiệt mạng.

Sau vài giờ, mức kết nối giảm xuống dưới 1% so với bình thường, và duy trì ở mức này cho đến nay, theo dữ liệu của các tổ chức quan sát quốc tế như CloudFlare và NetBlocks.

Trong khi đó, các cơ quan chính trị, quân sự và tình báo liên tục kêu gọi người dân báo cáo mọi hoạt động đáng ngờ - thậm chí cả việc nhìn thấy máy bay chiến đấu của Mỹ và Israel - bằng cách gọi cho cơ quan an ninh.

Giới chức Iran cho biết một số cơ sở cung cấp nước và điện đã bị hư hại trong các đợt không kích của Mỹ và Israel. Ảnh: Reuters.

Hôm 5/3, NetBlocks cho hay “một môi trường ngày càng mang tính Orwell (kiểm soát thông tin chặt chẽ) đang hình thành khi các công ty viễn thông đe dọa người dùng cố gắng kết nối với Internet toàn cầu bằng hành động pháp lý". Nhiều người dùng báo cáo rằng họ nhận được tin nhắn cảnh báo từ cơ quan quản lý viễn thông sau khi tìm cách sử dụng hoặc chia sẻ VPN.

Tuy nhiên, tương tự cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel và Mỹ hồi tháng 6/2025, hay đợt phong tỏa Internet toàn quốc kéo dài 20 ngày trong cuộc biểu tình hồi tháng 1, một thị trường chợ đen đã hình thành để “luồn” ra Internet toàn cầu.

Al Jazeera đã nói chuyện với hai người cho biết họ mua được kết nối proxy từ các nhà cung cấp trong nước với dung lượng vài gigabyte. Những kết nối này được cho chậm và rất đắt đỏ.

Trong khi các quan chức Mỹ và Israel kêu gọi người dân Iran cảnh giác để có thể sẵn sàng "tiếp quản" chính quyền trong tương lai, giới chức Iran chưa đưa ra thời điểm kết thúc các hạn chế Internet.

Khói bốc lên mù mịt từ sân vận động tại Tehran Video do nhân chứng tại Tehran ghi lại cho thấy cột khói đen dày đặc bốc lên từ sân vận động Azadi sau đòn không kích của Mỹ và Israel vào thủ đô Iran. Các hãng thông tấn của Iran như IRIB và WANA xác nhận sân vận động Azadi đã bị phá hủy, tuy nhiên, thời điểm chính xác sân vận động Azadi bị phá hủy chưa thể xác minh. Nhân chứng tại hiện trường cho biết họ nghe thấy nhiều tiếng nổ lớn.

Minh An