Ngoại trưởng Australia công du Đông Bắc Á: Khi những thách thức chiến lược đan xen

Những mối quan hệ đa tầng nấc

Ngày 27/4, Bộ Ngoại giao Australia ra thông cáo cho biết, Ngoại trưởng Penny Wong sẽ có chuyến thăm tới Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc trong tuần này nhằm tăng cường quan hệ với các nước và thắt chặt hợp tác an ninh năng lượng.

Theo lịch trình, tại Tokyo, Ngoại trưởng Australia sẽ gặp người đồng cấp Nhật Bản Toshimitsu Motegito cùng các Bộ trưởng khác trong Nội các để thảo luận về an ninh năng lượng, xung đột Trung Đông và các vấn đề cùng quan tâm khác.

Tại Bắc Kinh, bà Wong cho biết sẽ tổ chức Đối thoại Chiến lược và Ngoại giao Australia-Trung Quốc lần thứ 8 với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, kỳ vọng rằng cuộc đàm phán sẽ "thúc đẩy toàn diện các lợi ích của hai bên và giải quyết những khác biệt".

Còn tại điểm dừng chân cuối cùng ở Seoul, Ngoại trưởng Wong sẽ gặp Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun, mô tả Hàn Quốc là "một trong những nguồn cung cấp nhiên liệu tinh chế quan trọng nhất của Australia, bao gồm dầu diesel, xăng ô tô và nhiên liệu hàng không".

Theo nhận định của ABC News, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất nhưng cũng là thách thức chiến lược phức tạp nhất của Australia. Nhật Bản là đối tác an ninh thân thiết, còn Hàn Quốc đứng ở giữa, gắn kết với cả Washington và Bắc Kinh theo những cách khác nhau.

Mối quan hệ đan xen phức tạp và có nhiều tầng lớp này được định hình bởi lịch sử, chính trị nội bộ và những thay đổi chiến lược. Và việc thấu hiểu những điều trên được cho là yếu tố cốt lõi để nắm bắt được cấu trúc ngoại giao mà Australia đang phải giải quyết.

Trong đó, quan hệ của Trung Quốc với từng nước láng giềng đi theo một khuôn mẫu riêng biệt.

Với Nhật Bản, mối quan hệ này là sự kết hợp giữa việc phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc về mặt kinh tế và căng thẳng chính trị có gắn với yếu tố lịch sử. Ngay cả khi các nhà lãnh đạo hai nước nỗ lực ổn định quan hệ, tiến triển đạt được vẫn rất mong manh và dễ bị đảo ngược.

Với Hàn Quốc, mối quan hệ này linh hoạt hơn. Không có gánh nặng lịch sử, và cả hai bên đều có động lực mạnh mẽ để hợp tác thương mại, ổn định khu vực và chung tay giải quyết vấn đề Triều Tiên. Tuy vậy, sự linh hoạt đó cũng có giới hạn.

Với Australia, mối quan hệ này lại khác. Giữa hai nước không có hận thù lịch sử sâu sắc. Những căng thẳng chủ yếu xuất phát từ các bất đồng chính trị và chiến lược đương đại. Điều này đã cho phép hai nước "cài đặt lại quan hệ", nhưng chưa phải là giải pháp triệt để.

Đối với Ngoại trưởng Wong, chuyến thăm lần này đồng nghĩa với việc phải "đi trên dây" với ba "phiên bản" của Trung Quốc cùng một lúc: phòng thủ và nhạy cảm với Nhật Bản, thực dụng nhưng có điều kiện với Hàn Quốc, và ổn định có chọn lọc với Australia.

Thế khó khi "đi trên dây"

Trong số đó, mối quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản được đánh giá là biến động nhất. Còn quan hệ của Australia với Nhật Bản rất sâu sắc và đang không ngừng mở rộng, đặc biệt là trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh.

Đối với Canberra, đây là phản ứng trước một môi trường khu vực ngày càng thay đổi nhanh chóng. Còn với Bắc Kinh, những động thái đó lại được nhìn nhận qua một lăng kính hoàn toàn khác. Sự ngờ vực của Trung Quốc đối với Nhật Bản không chỉ mang tính chiến lược, mà còn được định hình bởi những yếu tố lịch sử, tiếp tục làm ảnh hưởng đến cách giới chức cũng như người dân Trung Quốc diễn giải vai trò của Nhật Bản trong khu vực.

Điều này mang lại những hệ lụy thực tế đối với Australia khi hợp tác chặt chẽ hơn với Nhật Bản. Và đối với Ngoại trưởng Wong, thách thức đặt ra là làm thế nào để duy trì và làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác của Australia với Nhật Bản, trong khi vẫn quản lý tốt mối quan hệ với Trung Quốc. Điều này đòi hỏi những tín hiệu ngoại giao vô cùng cẩn trọng từ các bên.

Trong khi đó, quan hệ của Trung Quốc với Hàn Quốc đặt ra một lăng kính và góc nhìn khác cho Australia.

Khác với Nhật Bản, quan hệ giữa Bắc Kinh và Seoul có tính thích ứng cao hơn. Hai nước có mối liên kết kinh tế mạnh mẽ, và Trung Quốc đánh giá Hàn Quốc có vai trò quan trọng trong vấn đề Triều Tiên.

Tuy nhiên, mối quan hệ này cũng có những giới hạn rõ ràng. Khi Hàn Quốc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ, Trung Quốc đã đáp trả bằng một loạt các biện pháp kinh tế làm ảnh hưởng đến ngành du lịch, bán lẻ và xuất khẩu văn hóa của xứ sở kim chi.

Sự kiện này chứng minh sự sẵn sàng của Bắc Kinh trong việc sử dụng đòn bẩy kinh tế để phản ứng trước các quyết định an ninh mà nước này phản đối. Kinh nghiệm đó tiếp tục định hình cách tiếp cận của Hàn Quốc, khi mà Seoul duy trì can dự với Trung Quốc với một sự thận trọng và nhận thức rõ ràng về những cái giá phải trả.

Đối với Australia, điều này có hai hàm ý. Thứ nhất, cho thấy cách thức Trung Quốc có thể phản ứng khi thấy các lợi ích an ninh bị thách thức. Đây là điều mà Canberra đã từng trải qua trong một bối cảnh khác. Thứ hai, cho thấy thực tế rằng không phải tất cả các đối tác khu vực đều có cùng một cách tiếp cận với Trung Quốc. Ngay cả những quốc gia đồng minh với Mỹ cũng sẽ điều chỉnh lập trường khi phải chịu áp lực kinh tế.

Đáng chú ý, phong cách ngoại giao của Trung Quốc được đánh giá là ngày càng quyết đoán hơn, báo hiệu một sự chuyển dịch trong cách Bắc Kinh muốn được đối xử - không phải như một cường quốc đang trỗi dậy tìm kiếm sự nhượng bộ, mà là một cường quốc đòi hỏi sự công nhận.

Để hiểu được sự cân chỉnh đó, cần phải nhìn vào lịch sử của Trung Quốc, bao gồm các thời kỳ bị nước ngoài đô hộ, chiến tranh và biến động nội bộ. Câu chuyện về phục hưng dân tộc Trung Hoa đã định hình kỳ vọng của công chúng và ảnh hưởng đến cách diễn giải các sự kiện quốc tế cũng như các mô hình lãnh đạo mạnh mẽ trong nền chính trị Trung Quốc.

Những áp lực đan xen của Australia

Đối với Australia, những động lực này hội tụ lại và đặt đất nước chuột túi vào một thế đặc biệt chênh vênh. Sự bình thường hóa quan hệ Australia-Trung Quốc gần đây đã mở lại các kênh đối thoại và làm dịu những gián đoạn thương mại.

Tuy nhiên, chính trị nội bộ càng làm tăng thêm thách thức, khi mà các cuộc tranh luận công khai ở Australia thường gắn Trung Quốc với những lăng kính tiêu cực, trong khi thực tế kinh tế lại đòi hỏi một sự can dự tích cực và liên tục.

Đối với bà Wong, nhiệm vụ đặt ra là phải kiểm soát được nghịch lý này. Nhà ngoại giao cấp cao của Australia sẽ cần duy trì một mối quan hệ với Bắc Kinh mà không làm suy yếu vị thế chiến lược bao trùm của Canberra.

Chuyến công du của người đứng đầu Bộ Ngoại giao Australia cũng diễn ra trong bối cảnh khu vực rộng lớn hơn. Nhật Bản đang đánh giá lại vai trò an ninh để ứng phó với một môi trường quốc tế ngày càng bất định. Hàn Quốc đang mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu, bao gồm cả lĩnh vực văn hóa và công nghệ. Còn Trung Quốc đang tìm cách định hình trật tự khu vực theo những hướng phản ánh sức mạnh ngày càng gia tăng.

Đồng thời, niềm tin vào vị thế điểm tựa chiến lược nhất quán của Mỹ đã bị thử thách, thúc đẩy các đồng minh phải xem xét lại các lựa chọn chiến lược.

Điều này tạo ra một môi trường dễ biến động và nhiều bất định hơn, nơi mà ngoại giao không còn nhằm mục đích giải quyết triệt để vấn đề, mà thiên về hướng kiểm soát và quản lý rủi ro. Chuyến đi của Ngoại trưởng Wong vì thế sẽ không thể dập tắt những căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản, cũng như không thể giải quyết trọn vẹn những tiến thoái lưỡng nan về chiến lược mà Hàn Quốc đang đối mặt. Đồng thời cũng sẽ không loại bỏ được những áp lực cấu trúc đang định hình hành vi của Trung Quốc.

Những gì chuyến đi này có thể làm là giúp chèo lái con thuyền Australia qua những thách thức đó. Điều này đòi hỏi phải thừa nhận rằng các mối quan hệ ở Đông Bắc Á đan xen qua nhiều tầng lớp. Và bài toán đối với Ngoại trưởng Wong chính là làm thế nào để xoay sở và vận hành hiệu quả trong chính vòng xoáy đó.

(tổng hợp)

My Thư