Ngoài 30 tuổi vẫn chưa muốn cưới: Khi hôn nhân không còn là đích đến bắt buộc

Kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 cho thấy tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt đã tăng mạnh so với 5-10 năm trước. Xu hướng này xuất hiện ở hầu hết địa phương, đặc biệt tại các đô thị có tốc độ phát triển kinh tế cao, phản ánh sự dịch chuyển rõ nét trong cách thế hệ trẻ nhìn về hôn nhân.

Nếu trước đây, ngoài 30 tuổi vẫn độc thân thường đồng nghĩa với áp lực từ gia đình và câu hỏi "bao giờ cưới?" thì nay điều đó dần trở nên bình thường. Không ít người lựa chọn yêu lâu nhưng chưa kết hôn, chủ động trì hoãn hôn nhân hoặc đơn giản là tận hưởng cuộc sống độc thân.

"Độc thân nhưng không cô đơn"

Đã yêu nhau hơn 5 năm, anh Minh (35 tuổi, Hà Nội) và chị Lan (31 tuổi), cùng sinh sống tại TPHCM, vẫn chưa có kế hoạch tổ chức đám cưới. Cả hai đều có công việc ổn định, tình cảm gắn bó và được gia đình hai bên ủng hộ nhưng hôn nhân chưa phải ưu tiên ở thời điểm này.

"Chúng tôi vẫn muốn tận hưởng cuộc sống tự do và dành nhiều thời gian hơn cho công việc. Yêu nhau và đồng hành không nhất thiết phải cưới ngay", chị Lan chia sẻ.

Với chị Linh (30 tuổi, quận Bình Thạnh, TPHCM), lựa chọn "độc thân vui vẻ" đến từ mong muốn được sống cho bản thân nhiều hơn. Sau khi hoàn thành hai bằng đại học và lấy bằng thạc sĩ kinh tế ở tuổi 27, chị muốn dành thời gian khám phá bản thân trước khi bước vào cuộc sống gia đình.

"Tôi mới chỉ có 3 năm để thực sự theo đuổi những điều mình thích. Nếu lập gia đình quá sớm, tôi sợ sẽ bị ràng buộc bởi trách nhiệm làm vợ, làm mẹ", chị nói.

Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của thanh niên Việt Nam ngày càng tăng. Ảnh: Nguyễn Huy

Còn với Hoài, chủ một doanh nghiệp trẻ, hôn nhân hay độc thân đều chỉ là những lựa chọn khác nhau để đi đến hạnh phúc. "Độc thân nhưng không cô độc, không cô đơn", Hoài nói và cho biết ở tuổi 32, chị vẫn chưa nghĩ đến việc gắn bó cuộc đời với một người.

Thực tế, suy nghĩ "đang sống vui vẻ, tại sao phải kết hôn?" đang xuất hiện ngày càng nhiều trong giới trẻ.

Tuổi kết hôn lần đầu tăng nhanh ở cả nam và nữ

Số liệu Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 cho thấy tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt hiện là 27,3 tuổi. Chỉ sau 5 năm, so với năm 2019, người Việt đã trì hoãn kết hôn thêm hơn 2 năm.

Ở nam giới, tuổi kết hôn trung bình lần đầu tăng từ 26,8 tuổi năm 2014 lên 27,2 tuổi năm 2019, rồi vọt lên 29,4 tuổi vào năm 2024. Đông Nam Bộ là khu vực nam giới kết hôn muộn nhất cả nước, với tuổi kết hôn trung bình lần đầu đạt 30,7 tuổi.

Nữ giới cũng ghi nhận xu hướng tương tự: Từ 22,9 tuổi năm 2014 lên 23,1 tuổi năm 2019 và đạt 25,2 tuổi vào năm 2024.

Khoảng cách giữa thành thị và nông thôn ngày càng rõ nét. Nam thanh niên thành thị kết hôn ở tuổi trung bình 30,3, muộn hơn 1,5 năm so với khu vực nông thôn; nữ giới thành thị kết hôn ở tuổi 26,8, cao hơn tới 2,7 năm.

Đáng chú ý, TPHCM là địa phương có tuổi kết hôn trung bình lần đầu cao nhất cả nước, đạt 30,4 tuổi, tăng gần 3 năm so với năm 2019. Riêng nam giới tại đây (bao gồm cả tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước sáp nhập) trì hoãn tới ngoài 31 mới kết hôn.

Trình độ học vấn cũng có mối liên hệ chặt chẽ với quyết định kết hôn. Người tốt nghiệp THPT kết hôn muộn hơn rõ rệt, với tuổi kết hôn trung bình khoảng 28 tuổi, riêng nam giới gần 30 tuổi. Nữ tốt nghiệp THPT có tuổi kết hôn trung bình lần đầu là 26,2 tuổi, cao hơn gần 4 tuổi so với ba nhóm học vấn còn lại (chưa tốt nghiệp tiểu học, đã tốt nghiệp tiểu học và THCS).

Người trẻ đề cao chất lượng cuộc sống - quyền lựa chọn lối sống

Xu hướng kết hôn muộn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong điều kiện sống và hệ giá trị của người trẻ Việt Nam. Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), cho rằng nhiều người Việt thích thụ hưởng cuộc sống nên kết hôn muộn, không muốn sinh con.

Theo ông Hoàng, học vấn được nâng cao, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ và cơ hội nghề nghiệp ngày càng đa dạng khiến nhiều người muốn ưu tiên phát triển bản thân, trải nghiệm cuộc sống trước khi lập gia đình.

Người trẻ ngày nay không còn xem kết hôn đúng tuổi là thước đo của sự trưởng thành hay thành công. Họ muốn tự quyết định thời điểm lập gia đình phù hợp với hoàn cảnh và mong muốn của mình, nghĩa là họ đề cao chất lượng cuộc sống, quyền lựa chọn lối sống.

Các nhà nghiên cứu xã hội học cũng cho rằng sự gia tăng của phụ nữ có trình độ học vấn cao, tham gia thị trường lao động và độc lập tài chính đã giúp họ chủ động hơn trong việc quyết định thời điểm kết hôn.

Hôn nhân vì thế không còn được nhìn như một nghĩa vụ phải hoàn thành mà dần trở thành một lựa chọn cá nhân. Nhưng nếu phần lớn người trẻ vẫn mong muốn có gia đình, điều gì đang khiến họ liên tục lùi ngày cưới?

Võ Thu