Nghị quyết 79-NQ/TW: Mở không gian phát triển mới cho doanh nghiệp Nhà nước

Từ “chủ đạo” đến “dẫn dắt”: Thay đổi căn bản trong tư duy phát triển

Đầu năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước, được xem là bước ngoặt trong tư duy phát triển khu vực này. Lần đầu tiên, kinh tế Nhà nước không chỉ được xác định giữ vai trò chủ đạo về quy mô, tỷ trọng mà còn được đặt vào vị trí lực lượng dẫn dắt nền kinh tế.

Sự thay đổi này không đơn thuần mang tính khái niệm. Theo các chuyên gia, “dẫn dắt” được hiểu trên ba phương diện: tiên phong trong các lĩnh vực then chốt; tạo lập hệ sinh thái cộng sinh hỗ trợ khu vực tư nhân; và đóng vai trò “lá chắn” bảo đảm an ninh kinh tế trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Nếu DNNN hoạt động hiệu quả và có năng lực cạnh tranh cao hơn, sức cạnh tranh quốc gia cũng sẽ được nâng lên tương ứng

Thực tế cho thấy, dù chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số doanh nghiệp, khu vực DNNN đang nắm giữ gần 26% tổng vốn sản xuất, kinh doanh; 23% tài sản cố định và phần lớn hạ tầng thiết yếu. Nhiều lĩnh vực quan trọng như điện lực, xăng dầu, khí đốt, viễn thông, hàng không… vẫn do các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước chi phối. Điều này đồng nghĩa, nếu DNNN hoạt động hiệu quả và có năng lực cạnh tranh cao hơn, sức cạnh tranh quốc gia cũng sẽ được nâng lên tương ứng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng khu vực kinh tế Nhà nước đang nắm giữ nhiều nguồn lực chiến lược. Khi các doanh nghiệp này được trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng, họ hoàn toàn có thể trở thành “đầu tàu” kéo theo các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Nghị quyết 79 cũng xác định rõ 6 lĩnh vực trọng yếu mà DNNN cần tiên phong, gồm: hoàn thiện thể chế; phát triển hạ tầng; quản trị hiện đại; bảo đảm an ninh năng lượng; cung ứng dịch vụ công ích thiết yếu; và dẫn dắt đổi mới sáng tạo. Đây được xem là những “trụ cột” để khu vực kinh tế Nhà nước thực hiện sứ mệnh kiến tạo phát triển trong kỷ nguyên mới.

Đột phá thể chế, quản trị và cơ chế vốn: Khơi thông nguồn lực phát triển

Ngay sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, Chính phủ đã cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 29/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện nghị quyết. Điểm nhấn lớn nhất là thay đổi căn bản tư duy quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Thay vì can thiệp sâu vào hoạt động điều hành, tác nghiệp hằng ngày, Nhà nước tập trung thực hiện vai trò chủ sở hữu vốn. Cơ chế mới hướng tới tách bạch rõ ràng giữa quyền sở hữu và quyền quản trị kinh doanh, tăng phân cấp cho hội đồng thành viên, hội đồng quản trị các tập đoàn, tổng công ty trong quyết định đầu tư.

Một trong những “nút thắt” lâu nay là quy trình phê duyệt dự án đầu tư vốn Nhà nước kéo dài, qua nhiều tầng nấc trung gian. Khi được phân cấp mạnh hơn, doanh nghiệp có thể chủ động nắm bắt cơ hội thị trường, giảm chi phí cơ hội và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đáng chú ý, việc đánh giá hiệu quả đầu tư sẽ được thực hiện trên tổng thể danh mục thay vì từng dự án đơn lẻ. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn triển khai các dự án nghiên cứu - phát triển (R&D) có tính rủi ro cao nhưng tiềm năng đột phá lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực chuyển đổi số, kinh tế xanh và công nghệ cao.

Song song với đó, cơ chế tiền lương, thưởng đối với lãnh đạo, chuyên gia cấp cao cũng được đề xuất đổi mới theo hướng tiệm cận thị trường. Thu nhập sẽ gắn với hiệu quả sản xuất, kinh doanh và giá trị gia tăng tạo ra cho ngân sách, thay vì cào bằng theo thang bảng lương hành chính. Đây được kỳ vọng là chìa khóa để thu hút, giữ chân nhân tài và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), để hiện thực hóa mục tiêu nghị quyết, DNNN phải gắn hoạt động với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc cho phép thành lập, sử dụng quỹ khoa học - công nghệ linh hoạt hơn sẽ tạo dư địa để doanh nghiệp đầu tư cho R&D, từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Tuy nhiên, cơ chế đặc thù phải đi kèm với hành lang pháp lý an toàn. Doanh nghiệp cần được bảo vệ trước các rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình thử nghiệm sáng tạo. Nếu không có cơ chế “miễn trừ trách nhiệm” rõ ràng trong những trường hợp bất khả kháng, tâm lý e ngại sai phạm sẽ tiếp tục cản trở tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Mục tiêu vươn tầm khu vực và toàn cầu đến năm 2030

Không dừng ở cải cách trong nước, Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu cụ thể mang tầm khu vực và quốc tế. Đến năm 2030, phấn đấu có 50 DNNN lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1–3 doanh nghiệp vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đồng thời, 100% DNNN phải áp dụng quản trị hiện đại trên nền tảng số, tuân thủ các nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực OECD.

Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), nhận định đây là mục tiêu tham vọng, đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn từ phía Nhà nước và các DNNN. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu này, trước hết cần lựa chọn đúng lĩnh vực trọng yếu và doanh nghiệp trọng điểm.

Ông Tuấn nhấn mạnh: “Các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là mạch máu của nền kinh tế, có tính chiến lược đối với sự phát triển và bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế; đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia, chưa đủ năng lực triển khai. Với những lĩnh vực này, doanh nghiệp Nhà nước cần đóng vai trò mở đường, tạo nền tảng ban đầu và dẫn dắt chuỗi công nghiệp – từ đó hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh”.

Đối với các tổ chức tín dụng Nhà nước, Nghị quyết đề ra mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản; 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ và quản trị, giữ vai trò chủ đạo về quy mô, thị phần và điều tiết thị trường.

Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng phân tích: Nghị quyết xác định rõ vai trò then chốt của các ngân hàng thương mại Nhà nước trong việc ổn định hệ thống, điều tiết thị trường tiền tệ, cung ứng vốn chủ lực cho nền kinh tế; đồng thời đi đầu về quy mô, năng lực quản trị, trình độ công nghệ và chuẩn mực hoạt động. Mục tiêu 3 ngân hàng lọt Top 100 châu Á vừa là cơ hội, vừa là thách thức và trách nhiệm lớn đối với Vietcombank với tư cách là ngân hàng Nhà nước giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống.

Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, Vietcombank tiếp cận mục tiêu này không chỉ bằng việc mở rộng quy mô mà còn nâng tầm toàn diện về năng lực tài chính, chất lượng tăng trưởng, chuẩn mực quản trị và vị thế khu vực. Các mục tiêu và giải pháp trong Nghị quyết 79 có mức độ tương đồng cao với chiến lược phát triển của ngân hàng trong giai đoạn tới.

Nghị quyết 79 đề ra mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản

Đây là những mục tiêu đầy thách thức, nhưng theo giới chuyên gia, hoàn toàn có cơ sở nếu cải cách thể chế được thực hiện đồng bộ và quyết liệt. Quan trọng hơn, việc lọt vào các bảng xếp hạng quốc tế không chỉ là câu chuyện thứ hạng mà còn là thước đo về quy mô, hiệu quả, năng lực cạnh tranh và mức độ hội nhập.

Ở góc độ doanh nghiệp, Đại tá Mai Quốc Trưởng, Tổng Giám đốc Tổng công ty Ba Son, cho rằng Nghị quyết 79 mở ra cơ hội lớn về thể chế, nguồn lực và nâng tầm thương hiệu quốc gia. Với Ba Son – doanh nghiệp nòng cốt trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng và đóng tàu – Nghị quyết tạo điều kiện để đơn vị đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghệ lõi, tăng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng hợp tác quốc tế.

Ông nhấn mạnh, mục tiêu không chỉ là doanh thu hay thứ hạng mà là năng lực công nghệ, độ tin cậy chiến lược và khả năng làm chủ các hệ thống tích hợp phức tạp. Khi nội lực đủ mạnh, vị thế khu vực và quốc tế sẽ là hệ quả tất yếu.

Nhìn rộng hơn, việc ban hành Nghị quyết 79 cùng các chương trình hành động đi kèm cho thấy quyết tâm chính trị cao trong việc hiện đại hóa khu vực kinh tế Nhà nước theo mô hình thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khi các nguồn lực được giải phóng, cơ chế quản trị được nâng cấp và trách nhiệm giải trình được siết chặt, DNNN có cơ hội bước vào một giai đoạn phát triển mới – năng động hơn, minh bạch hơn và cạnh tranh hơn.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, vai trò “trụ đỡ” và “dẫn dắt” của khu vực kinh tế Nhà nước càng trở nên quan trọng. Nếu thực hiện thành công tinh thần Nghị quyết 79, Việt Nam không chỉ có những tập đoàn mạnh về vốn mà còn dẫn đầu về công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo, góp phần củng cố nền tảng tự chủ, tự cường và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Đức Thuận