Nghệ An thiếu hơn 7.000 giáo viên, vì sao chưa thể hợp đồng thêm?

Nghệ An thiếu hơn 7.000 giáo viên so với định mức, ngành giáo dục tính toán điều động, tăng tiết và hợp đồng để đáp ứng nhu cầu dạy học. (Ảnh: Song Hoàng)

Thiếu giáo viên, trường loay hoay xoay xở

Chuẩn bị cho năm học mới, Trường THCS Đông Vĩnh, phường Thành Vinh, đứng trước một bài toán khó khi trường tăng thêm 4 lớp nhưng thiếu giáo viên nên không đủ để bố trí giảng dạy. Đầu tháng 8, nhà trường có tờ trình gửi chính quyền địa phương đề nghị xem xét bổ sung, điều tiết giáo viên để kịp chuẩn bị cho năm học 2026 - 2027.

Trường THCS Đông Vĩnh mới hoạt động từ năm học 2025 - 2026, chủ yếu tiếp nhận đội ngũ từ Trường THCS Hồng Sơn sau khi trường này được giải thể. Hiện trường chỉ có 7 giáo viên ở các môn Toán, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên (phân môn Hóa học), Lịch sử và Địa lý.

Nhiều trường THCS đang thiếu giáo viên ở nhiều môn học khi năm học 2026 - 2027 cận kề. (Ảnh: Song Hoàng)

Trong khi đó, nhiều môn chưa có giáo viên như Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học, Công nghệ, Giáo dục thể chất, Giáo dục công dân, Tiếng Anh và Khoa học tự nhiên (Vật lý, Sinh học).

Năm học trước, để đủ giáo viên đứng lớp, trường phải hợp đồng thêm 4 giáo viên, tiền lương được chi từ nguồn học phí cấp bù. Tuy nhiên, với quy mô học sinh còn nhỏ, hiện mới có hai khối 6 và 7, việc tiếp tục tăng số giáo viên hợp đồng trong năm học này sẽ tạo thêm áp lực về kinh phí. "Trường nằm trong diện sẽ sáp nhập nên đề xuất lên phường xem xét, hài hòa giáo viên giữa các trường để không bị động khi triển khai năm học", cô Đinh Thị Kim Chi, Hiệu trưởng Trường THCS Đông Vĩnh nói.

Tại Trường Tiểu học Yên Sơn, xã Đô Lương, câu chuyện thiếu giáo viên lại gắn trực tiếp với việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. Năm học 2026 - 2027, trường có 18 lớp với gần 700 học sinh. Theo yêu cầu để tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, trường cần bình quân 1,5 giáo viên/lớp. Trong khi đó, đội ngũ hiện có mới đạt khoảng 1,3 giáo viên/lớp, thiếu 3 giáo viên.

Nhiều trường sẽ phải dạy tăng tiết để bảo đảm chương trình trong bối cảnh nhà trường còn thiếu giáo viên. (Ảnh: Song Hoàng)

Cô Nguyễn Thị Hoài Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Yên Sơn cho biết, tình trạng này không phải mới xuất hiện mà kéo dài từ những năm trước. Năm học 2025 - 2026, để không phải cắt giảm tiết học, giáo viên trong trường phải dạy tăng tiết, đồng thời nhà trường hợp đồng thêm giáo viên. Năm nay, phương án này gặp khó do nguồn kinh phí. "Nếu được tỉnh, ngành cho cơ chế hợp đồng giáo viên và hỗ trợ thêm một phần kinh phí thì nhà trường có thể tiếp tục thực hiện giải pháp này", cô Hương cho biết.

Tại khu vực huyện Đô Lương cũ, thiếu giáo viên cũng là tình trạng phổ biến, nhất là ở cấp tiểu học. Năm học trước, chỉ một số địa phương như Đô Lương, Văn Hiến bố trí được một phần kinh phí trả tiền tăng tiết cho giáo viên, nhờ đó duy trì dạy học 2 buổi/ngày với 32 tiết/tuần. Ở nhiều trường khác, do không có nguồn kinh phí cấp bù, việc dạy học chỉ duy trì khoảng 25 tiết/tuần.

Không thể ký hợp đồng ồ ạt

Theo rà soát của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh hiện còn thiếu 10.825 người so với định mức được quy định. Trong đó, số giáo viên thiếu hơn 7.000 người.

Đáng chú ý, con số này mới tính theo định mức giáo viên/lớp hiện hành, chưa tính thêm nhu cầu giáo viên khi tổ chức dạy học 2 buổi/ngày ở cấp THCS và THPT. Áp lực thiếu giáo viên diễn ra trong khi quy mô học sinh, số lớp ở một số cấp học vẫn tăng nhưng biên chế lại có xu hướng giảm.

Thiếu giáo viên đang gây áp lực cho các trường trong việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. (Ảnh: Song Hoàng)

Trong giai đoạn 2022 - 2026, Trung ương giao bổ sung cho Nghệ An 6.020 biên chế sự nghiệp giáo dục mầm non và phổ thông công lập. Tuy nhiên, cùng thời gian, ngành giáo dục phải thực hiện tinh giản 3.905 biên chế. Riêng năm 2026, biên chế sự nghiệp giáo dục tiếp tục giảm 1.196 người. Trong đó, khối sự nghiệp trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo giảm 189 biên chế, khối giáo dục cấp xã giảm 1.007 biên chế.

Không chỉ thiếu về số lượng, cơ cấu giáo viên cũng là vấn đề. Nhiều trường thiếu giáo viên Tiếng Anh, Tin học, Mỹ thuật, Âm nhạc và một số môn học khác để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Trong khi đó, dù thiếu giáo viên, chỉ tiêu hợp đồng lao động tại nhiều đơn vị chưa được giao hoặc được giao rất ít. Một số trường phải tự hợp đồng nhưng lại không có nguồn kinh phí tương ứng để thanh toán. Đây cũng là lý do ngành giáo dục Nghệ An không chọn phương án lấp toàn bộ khoảng trống bằng hợp đồng lao động.

Theo đề xuất của Sở Giáo dục và Đào tạo, tỉnh sẽ trình HĐND tỉnh phê duyệt 2.253 chỉ tiêu hợp đồng lao động thực hiện các công việc chuyên môn, nghiệp vụ tại các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, THCS, THPT và giáo dục thường xuyên trong năm 2026 và năm học 2026 - 2027. Số này tương đương khoảng 30% số giáo viên còn thiếu so với định mức.

Nếu hợp đồng toàn bộ số giáo viên còn thiếu theo mức tối đa được phép, áp lực lên ngân sách sẽ rất lớn. Vì vậy, phương án được tính toán là chỉ bổ sung một phần nhân lực, tập trung vào những vị trí thực sự cần thiết. Với số còn thiếu, Sở Giáo dục và Đào tạo đề xuất cho phép các đơn vị chủ động hợp đồng lao động, hợp đồng thỉnh giảng hoặc chi trả tiền làm việc vượt giờ từ nguồn học phí được cấp bù. Không chỉ tính đến hợp đồng giáo viên, Nghệ An đang đặt yêu cầu tận dụng đội ngũ hiện có trước khi bổ sung nhân lực mới.

Theo thông báo của UBND tỉnh Nghệ An vào cuối tháng 6/2026 về việc hợp đồng, điều động, luân chuyển giáo viên, trong năm học 2026 - 2027, các trường phải ưu tiên bố trí viên chức hiện có để dạy thêm giờ, tăng tiết đối với những phần việc còn thiếu. Nếu vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu, nhà trường mới thực hiện hợp đồng theo tiết dạy hoặc theo từng vụ việc cụ thể.

Sau các bước này, nếu vẫn còn thiếu, nhà trường mới tính đến việc ký hợp đồng giáo viên trong thời hạn nhất định, dự kiến 9 tháng. Cách làm này nhằm tránh tình trạng trường thiếu giáo viên thì lập tức ký hợp đồng, trong khi ở một nơi khác vẫn còn giáo viên có thể điều động hoặc bố trí thêm giờ.

Tỉnh này cũng yêu cầu việc ký hợp đồng phải căn cứ vào nhu cầu thực tế và chỉ tiêu được giao. Hợp đồng phải chấm dứt khi không còn nhu cầu, vị trí việc làm đã được giao biên chế và tuyển dụng viên chức hoặc khi không có chỉ tiêu hợp đồng được HĐND tỉnh phê duyệt.

Hết năm học, các hợp đồng phải chấm dứt. Nếu năm học sau vẫn có nhu cầu và được giao chỉ tiêu, hiệu trưởng mới xem xét ký hợp đồng mới trên cơ sở nhu cầu thực tế và kết quả giảng dạy của năm trước. Song song với việc hợp đồng, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao tham mưu UBND tỉnh ban hành quy chế điều động, thuyên chuyển nhà giáo và cán bộ quản lý giữa các cơ sở giáo dục; đồng thời xây dựng phương án điều động, thuyên chuyển trong toàn tỉnh, hoàn thành trong quý 3/2026.

Bài toán thiếu giáo viên vì thế không chỉ nằm ở chuyện tuyển thêm bao nhiêu người, mà còn là phân bổ lại đội ngũ hiện có như thế nào, nơi nào thực sự cần hợp đồng và nguồn tiền nào để trả cho số giáo viên được bổ sung. Trong khi chờ thêm biên chế và cơ chế tài chính phù hợp, các trường vẫn phải xoay xở để bảo đảm đủ tiết học cho học sinh khi năm học mới đã cận kề.

Song Hoàng