Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ 2026: Để mỗi cuộc sống đều có giá trị

Năm nay, Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ được tổ chức với chủ đề “Tự kỷ và Nhân loại - Mỗi cuộc sống đều có giá trị” nhằm nhấn mạnh mối liên hệ giữa đa dạng nhận thức và phát triển bền vững.

Thông điệp này khẳng định việc xây dựng các chính sách và môi trường hòa nhập không chỉ giúp người tự kỷ phát triển khả năng của mình mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội.

Hành trình kéo dài suốt đời

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Đây là một dạng rối loạn phát triển thần kinh, ảnh hưởng đến cách một người giao tiếp, tương tác và học hỏi. Người tự kỷ có thể không có khác biệt về ngoại hình, nhưng khả năng và mức độ hỗ trợ cần thiết rất đa dạng: Có người giao tiếp tốt, có người không sử dụng lời nói; có người có thể sống và làm việc độc lập, trong khi nhiều trường hợp cần hỗ trợ thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.

ASD thường xuất hiện trước 3 tuổi và kéo dài suốt đời, dù biểu hiện có thể thay đổi theo thời gian. Một số trẻ có dấu hiệu ngay trong năm đầu đời, trong khi những trường hợp khác chỉ bộc lộ rõ từ 18–24 tháng tuổi, thậm chí có thể mất đi những kỹ năng đã từng đạt được.

Thực tế cho thấy, hành trình của người tự kỷ không kết thúc khi rời ghế nhà trường. Khi bước sang tuổi trưởng thành, nhiều chương trình hỗ trợ dần thu hẹp, trong khi các mô hình tiếp nối còn hạn chế. Trong khoảng trống đó, gia đình trở thành điểm tựa chính, đồng thời đóng vai trò như một “hệ thống an sinh” giúp người tự kỷ hướng tới khả năng tự lập.

Ở giai đoạn thanh thiếu niên và trưởng thành, người tự kỷ có thể đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì các mối quan hệ xã hội, giao tiếp hiệu quả, thích ứng với môi trường học tập và làm việc. Bên cạnh đó, họ cũng có nguy cơ cao gặp các vấn đề đi kèm như lo âu, trầm cảm hay rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), đòi hỏi sự hỗ trợ toàn diện hơn từ hệ thống y tế và xã hội.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh, tự kỷ là một dạng rối loạn, không phải bệnh lý và không lây lan. Việc hiểu đúng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện và can thiệp sớm, đặc biệt trong “thời gian vàng” trước 3 tuổi, qua đó giúp cải thiện khả năng phát triển và giảm áp lực cho gia đình.

Tăng cường hỗ trợ người tự kỷ tại Việt Nam

Tại Việt Nam, những năm gần đây, các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ được tổ chức tại nhiều địa phương với nội dung đa dạng như truyền thông nâng cao nhận thức, sàng lọc sớm trong trường học, tập huấn cho giáo viên và phụ huynh. Các chương trình này góp phần hỗ trợ phát hiện sớm và can thiệp cho trẻ tự kỷ ngay từ giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, nhiều sự kiện cộng đồng được triển khai nhằm tạo cơ hội giao lưu, hòa nhập cho người tự kỷ.

Hiện tại Việt Nam chưa có con số chính xác về số lượng người mắc hội chứng tự kỷ. Tuy nhiên, theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2019, Việt Nam có khoảng 1 triệu người tự kỷ, với khoảng 1% số trẻ được sinh ra mắc hội chứng này, chiếm khoảng 1% dân số.

Trước nhu cầu hỗ trợ ngày càng lớn, các chương trình can thiệp cộng đồng trong Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030 đang dần được triển khai, tập trung vào phục hồi chức năng, giáo dục hòa nhập và hỗ trợ gia đình. Tuy vậy, việc phát triển các mô hình hỗ trợ dài hạn, đặc biệt đối với người tự kỷ trưởng thành, vẫn còn hạn chế và cần tiếp tục được quan tâm trong thời gian tới.

Tại Việt Nam, công tác nâng cao nhận thức và hỗ trợ người tự kỷ cũng ngày một được quan tâm với nhiều hoạt động truyền thông, giáo dục và can thiệp sớm được triển khai. Dù vẫn còn không ít khó khăn, những nỗ lực này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong việc hướng tới một môi trường hòa nhập, nơi người tự kỷ có thể từng bước tham gia và phát triển trong cộng đồng.

Năm nay, các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ đã và đang được tổ chức ở nhiều địa phương. Ngày 29/3, Bệnh viện Nhi Trung ương tổ chức họp mặt gia đình trẻ rối loạn phổ tự kỷ, thu hút hơn 100 phụ huynh và chuyên gia tham gia, tập trung trao đổi về can thiệp sớm và hỗ trợ trẻ trong sinh hoạt hằng ngày.

Trước đó, “Ngày Việt Nam nhận thức về tự kỷ và Đại hội thể thao thân thiện lần thứ 8” đã diễn ra trong hai ngày 28–29/3 tại Đà Nẵng với hơn 500 người tham gia, trong đó có gần 200 người tự kỷ. Các hoạt động như chạy bộ, bơi, trò chơi vận động và giao lưu được tổ chức nhằm tạo cơ hội để người tự kỷ tham gia và tương tác nhiều hơn với cộng đồng.

Nâng cao nhận thức về tự kỷ không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà cần được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong chính sách và đời sống. Khi cơ hội học tập, việc làm và hòa nhập được mở rộng, người tự kỷ sẽ có thêm điều kiện để tham gia vào xã hội.

Thanh Vân