Gỡ 'điểm nghẽn' xã hội hóa ngoại ngữ bằng hướng dẫn cụ thể

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư, liên kết dạy ngoại ngữ (tiếng Anh) đang trở thành giải pháp then chốt nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại Việt Nam, đồng thời khắc phục những hạn chế về nguồn lực ngân sách và nhân sự hiện tại. Mặt khác, khi hành lang pháp lý đã mở và nhu cầu từ thực tế đã chín muồi, việc ban hành các hướng dẫn chi tiết cho nhà trường là điều kiện tiên quyết để xã hội hóa không chỉ dừng lại ở chủ trương, mà thực sự trở thành nguồn lực nâng chuẩn tiếng Anh học đường.

Hà Nội – mô hình xã hội hóa “đòn bẩy” chiến lược nâng tầm chất lượng giáo dục

Trong tiến trình lấy ý kiến về dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đến ngày 12/4/2026, báo cáo thuyết minh đã phác họa một bức tranh toàn cảnh về sự tăng trưởng mạnh mẽ của mạng lưới giáo dục Thủ đô. Tính riêng năm học 2025-2026, thành phố hiện sở hữu hệ thống quy mô với 2.921 trường mầm non và phổ thông, đáp ứng nhu cầu học tập của hơn 2,2 triệu học sinh dưới sự giảng dạy của đội ngũ 125.771 giáo viên. Đáng chú ý, chất lượng giáo dục đại trà đã có những chuyển biến tích cực khi toàn bộ các trường tiểu học đã thực hiện dạy học trực tiếp tiếng Anh 4 tiết/tuần, Tin học 1 tiết/tuần, Công nghệ 1 tiết/tuần theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho học sinh lớp 3, 4, 5., đồng thời có tới 90% số trường có lớp 1, 2 học tự chọn tiếng Anh theo chương trình và sách giáo khoa của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Toàn bộ các trường tiểu học đã thực hiện dạy học trực tiếp tiếng Anh 4 tiết/tuần

Nhằm bứt phá chất lượng dạy và học ngoại ngữ, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã sớm xác định việc đẩy mạnh xã hội hóa và thu hút nguồn lực quốc tế là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Điều này được thể hiện rõ nét qua Kế hoạch số 28/KH-UBND, một văn bản mang tính định hướng chiến lược dựa trên các đề án quốc gia, nhằm giải quyết thực trạng chênh lệch trình độ giữa thành tích mũi nhọn và chất lượng đại trà.

Mặc dù Thủ đô luôn dẫn đầu cả nước về các kỳ thi ngoại ngữ, song thực tế cho thấy kết quả chung của môn tiếng Anh vẫn còn khiêm tốn so với các môn học khác, đồng thời năng lực giao tiếp thực tế với người bản xứ hiện chỉ tập trung chủ yếu ở khu vực nội thành. Trước bối cảnh đó, thành phố đã chủ động tạo cơ chế thuận lợi để các nhà trường xây dựng mô hình liên kết với những trung tâm ngoại ngữ uy tín, từ đó thu hút đội ngũ giáo viên nước ngoài có trình độ tham gia giảng dạy trên tinh thần tự nguyện của phụ huynh và học sinh.

Nhà trường xây dựng mô hình liên kết với những trung tâm ngoại ngữ uy tín

Sự chuyển dịch này không chỉ dừng lại ở việc tăng cường nhân lực mà còn mở rộng ra các chương trình trao đổi giáo viên, học sinh quốc tế và huy động đầu tư vào trang thiết bị, học liệu hiện đại thông qua hình thức xã hội hóa. Song song với việc phát huy cơ chế tự chủ của các cơ sở giáo dục, thành phố cũng khuyến khích các tổ chức trong và ngoài nước tham gia hỗ trợ, hợp tác, đầu tư, cung cấp các dịch vụ dạy và học ngoại ngữ, đặc biệt là các chương trình dạy và học ngoại ngữ theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin. Tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức giáo dục trong nước và ngoài nước liên kết hỗ trợ công tác tập huấn, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên; xây dựng các phần mềm học tập, kiểm tra, đánh giá online.

Đặc biệt, Công văn số 3526/SGDĐT của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò của xã hội hóa trong việc kéo dài thời lượng học tập và kiến tạo môi trường tiếng Anh ngoài lớp học. Bằng cách lồng ghép các sân chơi giao lưu và hoạt động trải nghiệm thực tế, Thủ đô đang nỗ lực tạo ra một hệ sinh thái giáo dục ngoại ngữ toàn diện, giúp học sinh không chỉ vững vàng về chứng chỉ mà còn thành thạo trong khả năng hội nhập quốc tế.

Trong khuôn khổ dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), việc mở rộng thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố được xem là bước đi đột phá, tạo quyền chủ động tối đa cho chính quyền địa phương trong việc định đoạt các chính sách phát triển giáo dục trọng điểm. Tuy nhiên, giới chuyên gia và các nhà giáo đều thống nhất rằng mọi nỗ lực cải cách chỉ có thể thành công nếu bài toán nâng cao chất lượng đội ngũ sư phạm được giải quyết triệt để. Hiện nay, sự thiếu hụt giáo viên tiếng Anh cả về số lượng lẫn trình độ chuyên môn vẫn là một rào cản lớn trong lộ trình đưa ngoại ngữ này trở thành ngôn ngữ thứ hai tại Việt Nam.

Để thích ứng với tình hình thực tế của phụ huynh, học sinh và các nhà trường, Hà Nội xác định phương án then chốt là đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục nhằm huy động tối đa nguồn lực nhân dân vào sự nghiệp phát triển giáo dục. Theo đó, Hà Nội sẽ tập trung xây dựng cơ chế ưu đãi, thu hút tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo. Song song với việc nâng cao chất lượng dạy học ở mọi cấp bậc, thành phố chú trọng thiết lập các cơ chế huy động nguồn lực linh hoạt để phát triển các mô hình liên kết đào tạo cả trong nước và quốc tế. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Anh được gắn liền với lộ trình đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong cả công tác chuyên môn lẫn quản lý, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Bên cạnh đó, chiến lược này còn ưu tiên thúc đẩy mô hình dạy học song ngữ tại các cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng tiêu chuẩn nhân lực toàn cầu trong thời kỳ mới. Để tạo động lực tự thân cho hệ thống, các cơ quan chức năng cũng đang nghiên cứu giải pháp đẩy mạnh giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục phổ thông, giúp nhà trường chủ động hơn trong việc tối ưu hóa chất lượng giảng dạy và đáp ứng sát thực nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân. Tất cả các giải pháp này hợp thành một chỉnh thể thống nhất, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền giáo dục Thủ đô hiện đại, tự chủ và giàu tính cạnh tranh.

Trước những thách thức thực tế đó, việc đẩy mạnh xã hội hóa thông qua các mô hình liên kết với những trung tâm tiếng Anh có năng lực thực sự được coi là giải pháp mang tính chiến lược và hữu hiệu nhất. Nếu các đơn vị này được đặt dưới cơ chế quản lý chặt chẽ của các cấp có thẩm quyền, với nội dung giảng dạy đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn đề ra, họ sẽ trở thành lực lượng đồng hành tin cậy, giúp bổ khuyết những thiếu hụt về nguồn lực của hệ thống công lập. Sự kết hợp này không chỉ giúp hiện thực hóa chủ trương xã hội hóa giáo dục của Đảng và Nhà nước mà còn tạo ra một hệ sinh thái học tập đa dạng, đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển ngôn ngữ của học sinh trong thời đại mới.

Đã có khung pháp lý vững chắc cho xã hội hóa giáo dục

Chủ trương xã hội hóa giáo dục không chỉ là giải pháp tình thế mà đã được thể chế hóa đồng bộ qua hệ thống nghị quyết và văn bản quy phạm pháp luật, tiêu biểu là Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục với mục tiêu nâng cao năng lực ngoại ngữ và trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.

Tăng cường dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Theo đó, việc tăng cường dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời yêu cầu nâng chuẩn năng lực ngoại ngữ của giáo viên và học sinh.

Song song đó, chủ trương khuyến khích xã hội hóa nguồn lực trong lĩnh vực giáo dục đã từng bước được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục, cũng như trong hệ thống nghị định và các đề án do Chính phủ ban hành qua nhiều giai đoạn.

Cụ thể, tại Chương trình tổng thể giáo dục phổ thông (ban hành kèm Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) nêu rõ: “trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phương, nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của nhà trường, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội”.

Tiếp đó, Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2019 quy định: “Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân đầu tư, đóng góp trí tuệ, công sức, tài sản cho giáo dục” (tại khoản 1 Điều 98).

Tại khoản 2 Điều 6 Nghị định số 24/2021/NĐ-CP ngày 23/3/2021 về quản lý cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập cũng xác định: “Cơ sở giáo dục được chủ động liên kết với các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, các tổ chức, cá nhân và gia đình học sinh để tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện của địa phương theo quy định của pháp luật”.

Ở cấp độ hướng dẫn chuyên môn, Công văn số 3818/BGDĐT-GDTH ngày 31/7/2023 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy học ngoại ngữ 1 ở tiểu học nhấn mạnh: “Khuyến khích các cơ sở giáo dục thực hiện xã hội hóa theo tinh thần tự nguyện trong dạy học ngoại ngữ bằng các hình thức linh hoạt, phù hợp với thực tiễn tại địa phương để tăng thời lượng và tạo môi trường đa dạng trong dạy học nâng cao chất lượng môn ngoại ngữ như dạy học ngoại ngữ qua các chủ đề Toán và Khoa học...”.

Đáng chú ý, Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 06/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức dạy học 2 buổi/ngày và sinh hoạt hè cho học sinh đã yêu cầu các địa phương: “Đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân đóng góp, đầu tư nguồn lực cho giáo dục; ban hành văn bản hướng dẫn, chỉ đạo để các cơ sở giáo dục chủ động liên kết với các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động giáo dục phù hợp nhằm hỗ trợ việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày bảo đảm chất lượng, hiệu quả, công khai, minh bạch, theo quy định”.

Đồng thời, tại mục III.2 Công văn số 4567/BGDĐT-GDPT ngày 05/8/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tổ chức dạy học 2 buổi/ngày năm học 2025–2026 cũng nêu rõ: “...đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích, tạo điều kiện cho tổ chức cá nhân đóng góp đầu tư nguồn lực cho giáo dục theo quy định của pháp luật”.

Ở tầm chiến lược, Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” xác định: “Khuyến khích xã hội hóa trong đầu tư dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh; có chính sách ưu đãi, đề xuất điều chỉnh quy định để các nhà đầu tư có điều kiện tham gia phát triển dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh trên địa bàn. Tổ chức tuyên truyền các chủ trương, cơ chế, chính sách thúc đẩy việc dạy học bằng tiếng Anh; biểu dương, khen thưởng các doanh nghiệp, nhà đầu tư tích cực trong việc thực hiện xã hội hóa”.

Tiếp nối định hướng này, Quyết định số 2732/QĐ-TTg ngày 16/12/2025 về Đề án “Tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025-2035”, định hướng đến năm 2045” nhấn mạnh tại mục I.1: “Đối với việc dạy và học ngoại ngữ bằng tiếng Anh, thực hiện theo Quyết định 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ”. Đồng thời, tại mục III.1.b, văn bản cũng xác định: “Xây dựng hoàn thiện các cơ chế, chính sách đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân đầu tư nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ; tăng cường hội nhập quốc tế trong việc dạy và học ngoại ngữ”.

Bên cạnh đó, Quyết định số 3454/QĐ-BGDĐT ngày 17/12/2025 về Kế hoạch năm 2026 triển khai Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai tiếp tục khẳng định: “Tăng cường hợp tác quốc tế, đẩy mạnh xã hội hóa trong nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh, dạy học các môn học khác bằng tiếng Anh, tổ chức các hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh”.

Đáng lưu ý, văn bản này cũng nhấn mạnh yêu cầu: “Đẩy mạnh xã hội hóa và phát huy cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục trong việc lựa chọn mô hình, giải pháp nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh phù hợp với điều kiện cụ thể”.

Mặc dù hành lang chính sách đã được tháo gỡ theo hướng thuận lợi hơn, bài toán cốt lõi vẫn nằm ở việc xây dựng đội ngũ giáo viên đáp ứng đồng thời cả yêu cầu về quy mô lẫn năng lực chuyên môn trong thời gian tới.

Việc hiện thực hóa mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai vào năm 2045 đang đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng đội ngũ sư phạm vừa đảm bảo số lượng, vừa tinh thông nghiệp vụ. Để đáp ứng lộ trình này, ngành giáo dục dự kiến cần kiện toàn thêm 22.000 giáo viên chuyên trách trước năm 2030, trong đó trọng tâm là huy động 12.000 nhân sự cho bậc mầm non và 10.000 nhân sự cho bậc tiểu học. Song song với việc tuyển mới, công tác bồi dưỡng tại chỗ cũng được chú trọng với mục tiêu hình thành đội ngũ 200.000 giáo viên các bộ môn có đủ năng lực giảng dạy trực tiếp bằng tiếng Anh trong giai đoạn tới.

Châu Anh