Ngành điều Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu 5 tỷ USD năm 2026 giữa áp lực nguyên liệu

Ngành điều Việt Nam đang bước vào mùa thu mua nguyên liệu năm 2026 với những bất cập hệ thống trong chuỗi cung ứng. Dù đứng đầu thế giới về chế biến, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng giá nguyên liệu nhập khẩu tăng cao, trong khi sản xuất nội địa chịu ảnh hưởng nặng nề từ thời tiết thất thường.

Phụ thuộc lớn vào nguồn cung ngoại khối

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Việt Nam hiện cung ứng tới 80% lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu nhưng lại là quốc gia nhập khẩu điều thô lớn nhất thế giới. Số liệu năm 2025 cho thấy, các doanh nghiệp đã nhập khẩu hơn 3,122 triệu tấn điều thô với giá trị trên 4,667 tỷ USD.

Sự phụ thuộc này đang trở thành điểm nghẽn khi các quốc gia châu Phi — nguồn cung chính — đang áp dụng nhiều chính sách bảo hộ như cấm xuất khẩu điều thô đầu vụ hoặc tăng thuế phí. Bên cạnh đó, xung đột địa chính trị tại Trung Đông gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng chi phí logistics và nhiên liệu.

Bất chấp khó khăn, ngành điều vẫn đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 800.000 tấn nhân điều với kim ngạch đạt 5 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, rủi ro lớn hiện nay là tình trạng doanh nghiệp tranh mua nguyên liệu đầu vụ, đẩy giá vốn lên cao trong khi nhu cầu tại Mỹ và châu Âu có dấu hiệu suy giảm.

Năng suất nội địa sụt giảm do thời tiết

Trong khi nguồn cung ngoại nhập biến động, vùng nguyên liệu trong nước cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tiêu cực. Khảo sát của Vinacas tại các vùng trọng điểm cho thấy nhiều vườn cây già cỗi đang chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu.

Về lâu dài, phát triển vùng nguyên liệu trong nước vẫn là giải pháp cốt lõi để ngành điều giảm dần sự lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Cụ thể, tại các xã Long Hà và Phú Nghĩa (Đồng Nai), nắng nóng kéo dài và mưa trái mùa đầu năm 2026 đã khiến hoa điều bị khô, tỷ lệ đậu trái thấp. Ước tính sản lượng tại một số khu vực giảm khoảng 30% so với năm trước. Anh Điểu Voi, một nông dân tại thôn Thác Dài, cho biết vườn điều 0,8 ha của gia đình năm nay dự kiến chỉ thu hoạch được 3 tạ, giảm mạnh so với mức 1 tấn của những năm thuận lợi.

Giải pháp từ minh bạch thông tin và cải tạo giống

Ông Nguyễn Minh Họa, Phó Chủ tịch Vinacas, khẳng định nguồn cung điều thô toàn cầu thực tế không thiếu khi dự báo sản lượng năm 2026 đạt khoảng 5 triệu tấn. Vấn đề nằm ở tâm lý thị trường và sự thiếu minh bạch thông tin khiến doanh nghiệp đổ xô mua sớm không cần thiết.

Để khắc phục các yếu tố khách quan, một số nông dân đã chủ động lai tạo giống mới có năng suất cao hơn. Điển hình như giống điều BP-102 do ông Hoàng Văn Tần (Đồng Nai) lai tạo, cho năng suất từ 3 – 4 tấn/ha và có khả năng chống chịu thời tiết tốt hơn các giống địa phương cũ.

Nhìn chung, để giữ vững vị thế số một thế giới, ngành điều Việt Nam cần thực hiện đồng bộ hai chiến lược: đẩy mạnh chế biến sâu để gia tăng giá trị và quy hoạch lại vùng trồng nội địa. Việc hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho nông dân tái canh được xem là yếu tố then chốt để xây dựng nguồn cung bền vững, giảm sự lệ thuộc vào thị trường quốc tế.

PHỐ HỘI