Doanh nghiệp ngành điều tập trung nâng cao giá trị sản phẩm

Ông Đặng Hoàng Giang, Tổng Thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam chia sẻ, giá điều nhân khó giảm trong bối cảnh giá điều thô nhập khẩu vẫn duy trì ở mức cao. Thực tế, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu từ châu Phi như Bờ Biển Ngà, Ghana, Nigeria… Trong khi đó, quý I và đầu quý II là giai đoạn nguồn cung hạn chế, khiến giá nguyên liệu bị đẩy lên.

Nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu từ châu Phi

Ghi nhận từ doanh nghiệp cho thấy, giá điều thô nhập khẩu đầu năm 2026 tăng từ 10 - 15% so với cùng kỳ năm trước. Điều này khiến chi phí sản xuất bị đội lên đáng kể, trong khi giá bán điều nhân trên thị trường quốc tế chưa thể tăng tương ứng.

Đại diện công ty TNHH Thực phẩm Long Sơn cho biết, hiện nay, chi phí nguyên liệu chiếm tới 75 - 80% giá thành sản xuất. Khi giá điều thô tăng, biên lợi nhuận gần như bị bào mòn. Nếu không tính toán kỹ, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng càng làm càng lỗ.

Áp lực không chỉ đến từ giá mà còn từ bài toán nguồn cung. Nhiều doanh nghiệp cho biết phải chia nhỏ các đợt thu mua, hạn chế tích trữ lớn để tránh rủi ro giá đảo chiều. Tuy nhiên, điều này cũng khiến khả năng đáp ứng đơn hàng lớn bị ảnh hưởng.

Ở chiều cầu, thị trường tiêu thụ điều nhân toàn cầu vẫn duy trì ổn định, đặc biệt tại Mỹ, EU và Trung Đông đang là những thị trường chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nhưng xu hướng chung là các nhà nhập khẩu ngày càng thận trọng hơn.

TS. Đào Thế Anh, Phó Chủ tịch thường trực Hội Khoa học Phát triển Nông thôn Việt Nam nhận định, người mua quốc tế hiện không còn ký hợp đồng dài hạn với khối lượng lớn như trước, mà chuyển sang chia nhỏ đơn hàng theo từng giai đoạn. Điều này khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải linh hoạt hơn trong kế hoạch sản xuất và quản trị tồn kho.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe. Điều này vừa là thách thức, nhưng cũng là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam nâng cao giá trị sản phẩm.

Đại diện công ty cổ phần hạt điều Hải Bình chia sẻ, khách hàng châu Âu hiện yêu cầu rất rõ về tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội. Nếu không đáp ứng, nguy cơ mất đơn hàng là rất lớn, dù giá cả có cạnh tranh.

Trước sức ép chi phí và cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp ngành điều đang chủ động chuyển hướng chiến lược. Thay vì chỉ tập trung xuất khẩu điều nhân thô, các doanh nghiệp đẩy mạnh chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị.

Thay vì chỉ tập trung xuất khẩu điều nhân thô, các doanh nghiệp đẩy mạnh chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị

Lãnh đạo công ty cổ phần Chế biến điều Việt Nam cho biết, doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào dòng sản phẩm điều rang muối, điều tẩm vị và các sản phẩm đóng gói bán lẻ. Biên lợi nhuận của các sản phẩm này cao hơn từ 10 - 20% so với xuất khẩu điều nhân thô.

Song song đó, việc đa dạng hóa thị trường cũng được coi là giải pháp quan trọng. Bên cạnh các thị trường truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội tại Trung Đông, Ấn Độ và khu vực Đông Bắc Á là những nơi có nhu cầu tiêu thụ hạt dinh dưỡng tăng nhanh.

Một số doanh nghiệp lớn còn chủ động đầu tư vùng nguyên liệu tại châu Phi nhằm giảm phụ thuộc vào thương lái trung gian. Đây được xem là bước đi chiến lược, dù cần nguồn vốn lớn và thời gian dài để phát huy hiệu quả. Để ngành điều phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách. Trong đó, vấn đề vốn đang là “điểm nghẽn” lớn, ông Đặng Hoàng Giang cho biết thêm.

Nhiều doanh nghiệp phản ánh, lãi suất vay dù đã giảm nhưng vẫn ở mức cao so với khả năng chịu đựng, đặc biệt trong bối cảnh biên lợi nhuận bị thu hẹp. Việc tiếp cận nguồn vốn dài hạn để đầu tư chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu cũng còn nhiều khó khăn.

Ngoài ra, ngành điều cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu quốc gia cho hạt điều Việt Nam. Hiện nay, dù đứng đầu thế giới về xuất khẩu, nhưng giá trị thương hiệu vẫn chưa tương xứng.

TS. Nguyễn Quốc Toản, chuyên gia thị trường nông sản cho rằng, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “xuất khẩu nhiều” sang “xuất khẩu có giá trị”. Muốn vậy, phải kiểm soát tốt chất lượng, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù đối mặt nhiều thách thức, các chuyên gia cho rằng triển vọng ngành điều có thể cải thiện trong thời gian tới, khi nguồn cung nguyên liệu dồi dào hơn và giá có xu hướng hạ nhiệt. Tuy nhiên, mức độ phục hồi sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế toàn cầu, đặc biệt là sức mua tại các thị trường lớn. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng của doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định.

Việt Nam cần chuyển từ tư duy “xuất khẩu nhiều” sang “xuất khẩu có giá trị”.

Ngành điều Việt Nam đang đứng trước “bài toán kép” về chi phí và thị trường. Nhưng nếu tận dụng tốt cơ hội từ chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm, ngành điều hoàn toàn có thể giữ vững vị thế và từng bước nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đức Hiền