Nga trình làng radar AESA mới cho Su-35: Tăng cường hay chỉ để cạnh tranh xuất khẩu?

Máy bay chiến đấu Su-35 của Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga. Ảnh: MW.

Các nguồn truyền thông nhà nước Nga cho biết nước này đã giới thiệu một radar mảng quét điện tử chủ động (AESA) mới dành cho tiêm kích chiếm ưu thế trên không Sukhoi Su-35, nhằm thay thế radar mảng quét điện tử thụ động (PESA) Irbis-E mà máy bay này sử dụng từ khi được đưa vào biên chế năm 2014.

Ngành công nghiệp điện tử của Nga từ lâu bị đánh giá là tụt hậu so với phần lớn thế giới trong việc phát triển loại radar này, trong khi Mỹ đã đưa vào vận hành phi đội tiêm kích trang bị AESA từ năm 2000, tiếp theo là Nhật Bản vào năm 2002. Tiêm kích thế hệ 5 Sukhoi Su-57 là dòng đầu tiên của Nga được trang bị radar AESA, nhưng chỉ chính thức vào biên chế năm 2020 và phải đến năm 2025 trung đoàn hoàn chỉnh đầu tiên mới được thành lập.

Radar AESA mới được phát triển cho Su-35. Ảnh: MW.

Mặc dù Liên Xô từng dẫn đầu thế giới trước hai thập kỷ trong việc triển khai radar mảng quét điện tử trên máy bay chiến đấu chiến thuật, sự suy giảm của ngành quốc phòng Nga hậu Xô Viết khiến quá trình chuyển đổi từ PESA sang AESA bị kéo dài đáng kể, trong đó chỉ các chương trình tiêm kích châu Âu là còn tụt hậu hơn.

Radar AESA có ưu thế vượt trội khi có thể quét chính xác hơn và phát sóng vô tuyến ở nhiều tần số theo nhiều hướng cùng lúc, mang lại lợi thế lớn trong tác chiến điện tử. Đồng thời, tín hiệu phát xạ của chúng thấp hơn đáng kể, khiến đối phương khó định vị nguồn phát.

Máy bay Su-35 của Nga phóng tên lửa không đối không tầm xa R-37M. Ảnh: MW.

Việc Su-35 thiếu radar AESA từ lâu được xem là bất lợi lớn so với các tiêm kích hạng nặng đối thủ như F-15EX của Mỹ hay các dòng Shenyang J-16, Shenyang J-15 của Trung Quốc. Những dòng máy bay này đều tích hợp radar rất lớn và mạnh.

Khả năng nhận thức tình huống mà radar Irbis-E cung cấp bị đánh giá là chưa đủ để dẫn bắn tên lửa không đối không tầm xa R-37M ở khoảng cách tối đa, làm dấy lên kỳ vọng rằng radar AESA mới có thể khắc phục hạn chế này. Loại tên lửa có tầm bắn tới 350 km này đã được sử dụng rộng rãi trong xung đột Nga–Ukraine và được coi là yếu tố thay đổi cục diện đối với năng lực chiến đấu của Su-35.

Radar Irbis-E PESA trong nón mũi Su-35. Ảnh: MW.

Radar đa năng băng tần X Irbis-E vẫn được coi là một trong những radar PESA mạnh nhất từng lắp trên tiêm kích, với góc quét tối đa lên tới 120 độ – mức chưa có đối thủ – cùng tầm phát hiện 350–400 km đối với mục tiêu cỡ tiêm kích lớn, có thể theo dõi 30 mục tiêu và tấn công đồng thời 8 mục tiêu.

Tuy nhiên, các đánh giá từ Trung Quốc cho thấy radar này yếu hơn khoảng 20% so với radar AESA cùng kích cỡ trên J-16. Năng lực thực tế của radar AESA mới trên Su-35 vẫn chưa rõ ràng, cũng như việc nó sẽ được dùng để nâng cấp phi đội trong biên chế Không quân Nga hay chủ yếu nhằm tăng sức cạnh tranh xuất khẩu.

Việc phát triển radar AESA riêng cho xuất khẩu không phải là điều chưa từng có, khi radar Zhuk-AE từng được phát triển cho biến thể xuất khẩu của tiêm kích MiG-35 nhưng chưa bao giờ được Bộ Quốc phòng Nga mua sắm.

Radar AISA Zhuk-AE trên tiêm kích MiG-35. Ảnh: MW.

Su-35 đã đạt thành công xuất khẩu chưa từng có trong năm 2025, với việc bàn giao cho Algeria bắt đầu từ tháng 2, tổng cộng 18 chiếc. Các tài liệu chính phủ Nga bị rò rỉ sau đó cho thấy kế hoạch cung cấp 48 chiếc cho Iran để tái trang bị không quân nước này, cùng 6 chiếc cho Ethiopia, đưa tổng số xuất khẩu lên 96 máy bay – một bước đột phá lớn cho chương trình.

Dòng tiêm kích này cũng được cho là sẽ được chào bán cho Triều Tiên nhằm bù đắp chi phí cho các thương vụ quốc phòng trị giá hàng chục tỷ USD mà Nga mua từ nước này, dù chưa rõ Bình Nhưỡng sẽ quan tâm đến Su-35 hay ưu tiên dòng tiêm kích thế hệ 5 Su-57 tiên tiến hơn.

Theo MW

Huyền Chi