Nga biến tiêm kích Su-57 thành 'sở chỉ huy trên không' như thế nào?

Vào ngày 19/5/2026 vừa qua, nguyên mẫu tiêm kích thế hệ 5 Su-57D 2 chỗ ngồi của Nga đã thực hiện chuyến bay đầu tiên.

Đây là lần đầu Nga công khai thử nghiệm phiên bản Su-57 với 2 thành viên tổ lái. Moscow xác định máy bay có thể đảm nhiệm cả nhiệm vụ huấn luyện và vai trò máy bay chỉ huy, điều khiển tác chiến.

Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở việc Su-57 có thêm một ghế. Nga cho biết phiên bản này có thể tổ chức và điều phối hoạt động của một nhóm máy bay có người lái và không người lái, đồng thời hình thành một không gian thông tin và điều khiển thống nhất.

Đây chính là nền tảng của mô hình Manned-Unmanned Teaming, tức phối hợp giữa phương tiện có người lái và không người lái.

Trong cấu hình này, phi công phía trước vẫn tập trung vào việc điều khiển tiêm kích và thực hiện nhiệm vụ chiến đấu.

Người ngồi phía sau có thể đảm nhiệm thêm công việc liên quan đến quản lý thông tin, chỉ huy và điều phối các phương tiện khác. Việc tách nhiệm vụ như vậy giúp giảm áp lực cho một phi công khi phải đồng thời xử lý nhiều nguồn dữ liệu trên chiến trường.

Phi công thử nghiệm Sergey Bogdan cho rằng một chỉ huy có kinh nghiệm trên máy bay có thể đưa ra quyết định nhanh hơn trong những tình huống phức tạp.

Ông đặc biệt đề cập tới trường hợp liên lạc bị gây nhiễu, khi việc chỉ huy từ mặt đất có thể gặp khó khăn do phải chuyển đổi giữa các kênh liên lạc.

Điều này làm thay đổi cách nhìn về Su-57. Thay vì chỉ là một tiêm kích tự mình phát hiện và tấn công mục tiêu, máy bay có thể trở thành một nút kết nối trong mạng lưới tác chiến.

Dữ liệu từ nhiều phương tiện có thể được tập hợp để hỗ trợ chỉ huy đưa ra quyết định và phân công nhiệm vụ.

UAV là thành phần quan trọng trong mô hình này. Một tiêm kích có người lái có thể đảm nhiệm vai trò trung tâm điều phối, trong khi các phương tiện không người lái thực hiện những nhiệm vụ khác nhau trong cùng một đội hình.

Nga đã công khai định hướng sử dụng Su-57D cho nhóm tác chiến kết hợp như vậy, nhưng các chi tiết kỹ thuật về cách máy bay điều khiển UAV vẫn chưa được công bố đầy đủ.

Khái niệm này cũng gắn với tác chiến mạng lưới. Trong mô hình truyền thống, mỗi máy bay chủ yếu dựa vào cảm biến và vũ khí của chính mình.

Trong mô hình mạng lưới, hiệu quả của một phương tiện còn phụ thuộc vào khả năng nhận, chia sẻ và sử dụng thông tin từ những phương tiện khác.

Su-57D vì vậy có thể được xem là bước thử nghiệm cho một vai trò mới của tiêm kích thế hệ 5. Máy bay không chỉ trực tiếp tham gia chiến đấu mà còn có thể trở thành nơi một chỉ huy trên không quản lý hoạt động của cả nhóm máy bay.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa khả năng được Nga công bố và năng lực đã được chứng minh trong thực chiến.

Su-57D mới bắt đầu thử nghiệm bay vào tháng 5/2026. Chưa có dữ liệu công khai đủ để đánh giá hiệu quả thực tế của hệ thống điều phối UAV trên phiên bản này.

Nếu được hoàn thiện, ý tưởng này có thể khiến vai trò của tiêm kích thế hệ 5 thay đổi đáng kể. Giá trị của máy bay sẽ không chỉ nằm ở khả năng tự chiến đấu mà còn ở khả năng kết nối con người, cảm biến, UAV và các phương tiện khác thành một hệ thống tác chiến thống nhất.

Việt Hùng