Hiếu PC giải mã sức hút của 'giang hồ mạng'

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC).

Càng gây sốc, càng dễ bước vào vòng lặp lan truyền

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho rằng những nội dung tạo cảm giác sốc, tức giận, bất ngờ hoặc xung đột thường nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi chúng tác động mạnh vào cảm xúc và sự tò mò của người xem.

"Khi gặp một video hoặc bài đăng khiến mình bức xúc hay khó tin, người dùng thường có xu hướng dừng lại lâu hơn để xem chuyện gì đang xảy ra, đọc bình luận hoặc tìm hiểu thêm các thông tin liên quan", ông Hiếu phân tích.

Đáng chú ý, không phải tất cả người tương tác với nội dung đó đều đồng tình. Nhiều người vào bình luận để phản đối, chỉ trích hoặc tranh luận. Tuy nhiên, dưới góc độ dữ liệu, những hành động như xem lâu, bình luận, chia sẻ hay phản hồi vẫn có thể trở thành tín hiệu cho thấy nội dung đang thu hút sự quan tâm.

Theo ông Hiếu, không nên đơn giản cho rằng thuật toán mạng xã hội "thích nội dung xấu" hoặc cố tình ưu tiên những nội dung tiêu cực. Các hệ thống đề xuất sử dụng nhiều tín hiệu để dự đoán nội dung nào có khả năng khiến người dùng quan tâm và tiếp tục sử dụng nền tảng.

Khi một nội dung gây tranh cãi khiến nhiều người dừng lại xem, tranh luận, cắt ghép hoặc đăng tải lại, nội dung đó sẽ tạo nhiều tín hiệu để hệ thống tiếp tục phân phối.

"Từ đó có thể hình thành một vòng lặp: nội dung càng gây chú ý, càng có nhiều người tương tác; càng có nhiều tương tác thì càng có thêm cơ hội được phân phối; và lại tiếp tục thu hút thêm người xem", ông Hiếu giải thích.

Theo chuyên gia, mức độ lan truyền của một nội dung vì thế không chỉ phụ thuộc vào thuật toán mà còn phụ thuộc rất lớn vào cách người dùng phản ứng với nội dung đó.

Loạt "giang hồ mạng" liên tiếp vướng vòng lao lý trong thời gian gần đây.

Một drama có thể "sống" nhiều ngày, thậm chí lâu hơn

Một đặc điểm của môi trường mạng là nội dung có thể được sao chép và tái sử dụng rất dễ dàng. Một livestream dài có thể được cắt thành hàng chục video ngắn. Một câu nói gây tranh cãi có thể tiếp tục xuất hiện dưới dạng ảnh chụp màn hình, video phản ứng, bài phân tích hoặc nội dung chế lại trên nhiều tài khoản.

Theo ông Hiếu, mỗi lần có một người mới lên tiếng phản hồi, câu chuyện lại có thể xuất hiện thêm một "nhánh" mới.

"Người này phản ứng với người kia, sau đó một tài khoản khác tiếp tục phân tích hoặc phản bác, khiến cuộc tranh luận không còn phụ thuộc vào nội dung gốc ban đầu", ông nói.

Do đó, dù livestream hoặc sự việc ban đầu đã kết thúc, "vòng đời" của câu chuyện vẫn có thể tiếp tục trong nhiều ngày. Người dùng có thể gặp cùng một sự việc dưới nhiều hình thức khác nhau trên bảng tin.

Điều này thậm chí có thể tạo cảm giác một cuộc tranh cãi đang nghiêm trọng hoặc phổ biến hơn thực tế. Theo chuyên gia, việc liên tục tiếp xúc với những biểu hiện cảm xúc mạnh cũng có thể khiến người dùng đánh giá mức độ xung đột giữa các nhóm cao hơn thực tế.

Khi sự chú ý trở thành tiền và người dùng thành "nhiên liệu"

Bên cạnh cơ chế lan truyền, lợi ích kinh tế cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Trên nhiều nền tảng, sự chú ý của người xem có thể được chuyển hóa thành người theo dõi, doanh thu quảng cáo, bán hàng, quà tặng livestream hoặc những cơ hội kiếm tiền khác.

Theo ông Hiếu, khi một người nhận thấy cứ tạo tranh cãi hoặc gây sốc thì lượt xem và tương tác tăng lên, họ có thể có động lực tiếp tục sử dụng cách làm này.

"Thậm chí, một số người có thể đẩy mâu thuẫn lên mức cao hơn, tạo thêm 'drama' hoặc cố tình đưa ra những phát ngôn gây tranh luận để duy trì sự chú ý của cộng đồng", chuyên gia nhận định.

Đáng lo ngại, khi sự chú ý có thể mang lại lợi ích kinh tế, tranh cãi có nguy cơ không còn đơn thuần là phản ứng tự phát mà trở thành một dạng "mô hình tạo tương tác".

 Hiếu PC là một hacker Việt Nam nổi tiếng thế giới.

"Người tạo nội dung có thể bị khuyến khích lặp lại những hành vi gây sốc, cực đoan hoặc lệch chuẩn vì chúng đem lại hiệu quả về lượt xem", ông Hiếu nói.

Từ góc độ người dùng, chuyên gia cho rằng điều quan trọng là phải nhận thức được sự phẫn nộ của chính mình cũng có thể trở thành một phần trong quá trình lan truyền nội dung.

Với những nội dung có dấu hiệu cố tình câu tương tác, việc vào bình luận để chỉ trích, chia sẻ lại với mục đích "cho mọi người cùng xem" hoặc đăng lại để phản đối đôi khi lại khiến nội dung tiếp cận thêm nhiều người.

Thay vì tiếp tục tương tác, người dùng có thể sử dụng các công cụ như "Không quan tâm", ẩn nội dung, chặn tài khoản hoặc báo cáo nếu nội dung có dấu hiệu vi phạm quy định của nền tảng.

Người dùng cũng nên kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn, thay vì chỉ dựa vào những đoạn video đã bị cắt ngắn hoặc lời kể từ một phía. Đồng thời, cần cảnh giác với tài khoản giả mạo, đường link lạ hoặc lời kêu gọi chuyển tiền, đăng nhập hay cung cấp thông tin cá nhân xuất hiện khi một sự việc đang thu hút sự quan tâm lớn.

Theo chuyên gia Ngô Minh Hiếu, sự lan truyền của nội dung gây sốc trên mạng xã hội không chỉ đến từ thuật toán mà là kết quả của sự kết hợp giữa cảm xúc con người, cách người dùng tương tác, cơ chế phân phối nội dung và những lợi ích kinh tế phía sau sự chú ý.

Trong vòng lặp đó, mỗi lượt xem, bình luận, chia sẻ hay đăng lại đều có thể trở thành một tín hiệu giúp nội dung tiếp tục được nhìn thấy. Vì vậy, việc người dùng chủ động kiểm soát hành vi tương tác cũng là cách hạn chế sự khuếch đại của những nội dung lệch chuẩn trên môi trường mạng.

Nguyễn Hải