Nét đẹp lễ tế xuân cầu an

Nghi lễ tống Long Chu trong lễ tế xuân cầu an xóm Thanh Chiếm.

Lễ tế xuân cầu an xóm Thanh Chiếm diễn ra từ mùng 1 đến mùng 2 tháng Hai âm lịch, tại quần thể các miếu gồm miếu Thái Giám, miếu Ngũ Hành, miếu Âm Linh và miếu Bà Cổ. Đây là nghi lễ có lịch sử lâu đời, được truyền nối qua nhiều thế hệ cư dân, với mục đích cầu cho mưa thuận gió hòa, dân tình yên ổn, làm ăn phát đạt, tránh thiên tai dịch bệnh. Không gian lễ hội vì thế vừa linh thiêng vừa đậm tính cộng đồng, thể hiện rõ niềm tin của cư dân vào sự bảo hộ của thần linh và tổ tiên.

Hệ thống đối tượng thờ tự trong lễ tế phản ánh rõ bức tranh tín ngưỡng đa tầng của cư dân Thanh Chiếm. Trung tâm là miếu thờ Thái Giám Bạch Mã - vị thần được xem có vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh địa phương, từng hiện diện trong hệ thống phong thần của triều Nguyễn. Người dân thờ thần với niềm tin sẽ được bảo hộ trong việc làm ăn buôn bán, giúp xóm làng an cư lạc nghiệp.

Bên cạnh đó là miếu thờ Bà Cổ Yàng, nữ thần gắn với truyền thuyết về viên đá thiêng xuất hiện trên đất Thanh Chiếm. Theo dân gian, thần ứng vào đồng nhân xưng là Cổ Nương chi thần, từ đó dân làng lập miếu thờ và khắc hai chữ Hán Nôm “Cổ Nương” cho đến ngày nay. Việc thờ Bà thể hiện niềm tin của cư dân vào thần linh cai quản đất đai, bảo trợ bình an cho cộng đồng.

Một yếu tố tín ngưỡng quan trọng khác là việc thờ Ngũ Hành Tiên Nương (năm vị nữ thần tượng trưng cho Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Trong quan niệm dân gian, Ngũ Hành gắn bó mật thiết với vận hành của vũ trụ và đời sống con người. Song song với tín ngưỡng thờ thần là tục thờ Âm linh - những linh hồn không nơi nương tựa. Điều này thể hiện sâu sắc truyền thống nhân văn của cư dân địa phương: không quên những phận người vô danh, mong họ được siêu thoát và không quấy nhiễu cuộc sống trần gian.

Đáng chú ý, trong lễ còn có bàn cúng dành cho các lực lượng tâm linh liên quan đến đất đai và dịch bệnh, bao gồm nhiều vị thần dân gian, thần trấn trạch, thần ôn dịch và các linh hồn người Chăm. Điều này phản ánh lịch sử giao thoa văn hóa lâu dài của vùng đất Hội An - nơi từng là thương cảng quốc tế, hội tụ nhiều cộng đồng cư dân.

Một phong tục đáng chú ý là sáng mùng 1, người dân tổ chức dọn cỏ và dâng hương tại các ngôi mộ vô chủ trong xóm. Nghi thức này cho thấy ý thức tri ân quá khứ và tinh thần nhân ái của cộng đồng. Lễ chính diễn ra sáng mùng 2 tháng Hai âm lịch, bắt đầu từ miếu Thái Giám, tiếp đến miếu Bà Cổ, miếu Ngũ Hành, miếu Âm Linh và kết thúc ở bàn cúng cầu an ngoài trời. Nghi thức gồm các bước tế lễ, đọc văn tế, dâng rượu ba tuần, thọ phước, tống Long Chu ra sông và hóa vàng.

Nhìn ở góc độ văn hóa, lễ tế xuân cầu an xóm Thanh Chiếm là sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian, lịch sử cộng đồng và sinh hoạt xã hội. Lễ hội không chỉ tưởng nhớ công ơn tiền nhân mà còn củng cố ý thức cộng đồng, tạo cơ hội để cư dân gặp gỡ, chia sẻ và hỗ trợ nhau trong đời sống. Khi nhịp sống đô thị khiến nhiều phong tục truyền thống mai một, việc duy trì lễ tế xuân cầu an cho thấy nhu cầu tín ngưỡng vẫn hiện hữu như một phần thiết yếu của đời sống văn hóa. Đặc biệt, sự tham gia tích cực của lớp trẻ cho thấy truyền thống không chỉ được bảo tồn bởi lớp cao niên mà đang được trao truyền sang thế hệ kế tiếp.

TRẦN PHƯƠNG