Nắng nóng năm nay đến sớm và gay gắt hơn trung bình nhiều năm

Nắng nóng đến sớm và gay gắt hơn

Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, nắng nóng năm nay có khả năng xảy ra nhiều hơn và gay gắt hơn so với cùng kỳ năm 2025. Hiện tại ENSO đang trong trạng thái La Nina với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (khu vực NINO3.4) trong tuần đầu tháng 3/2026 ở mức -0,5 độ C.

Khi ENSO chuyển dần sang pha nóng, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, cấu trúc hoàn lưu khí quyển thay đổi, làm cho phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại khu vực Đông Nam Á có nhiều biến động hơn so với quy luật thông thường. Trong điều kiện đó, nửa cuối năm 2026, khu vực Đông Nam Á, trong đó có phần phía Nam của Việt Nam, mưa và số lượng bão có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.

Nắng nóng năm nay được dự báo đến sớm và gay gắt hơn trung bình nhiều năm. Ảnh: Tuấn Anh

Đồng thời nền nhiệt có khả năng cao hơn trung bình và nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn, gay gắt hơn so với mùa hè năm 2025. Điều cần đặc biệt lưu ý là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha, thiên tai không chỉ phụ thuộc vào số lượng mà ngày càng thể hiện rõ tính cực đoan và bất thường.

Ngay cả trong những năm tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không cao hơn trung bình vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như nắng nóng gay gắt kéo dài, mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn, dông lốc, sét, mưa đá… đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như từ tháng 3 - tháng 5 và tháng 9 - tháng 10.

Dự báo tại miền Bắc, nửa cuối tháng 3, khu vực Tây Bắc Bộ có khả năng xuất hiện những đợt nắng nóng đầu tiên. Từ khoảng tháng 4/2026, khu vực từ Thanh Hóa đến Huế có khả năng xuất hiện nắng nóng. Từ khoảng cuối tháng 5 sẽ mở rộng dần toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, đồng thời gia tăng hơn về cường độ cho tới tháng 8. Từ khoảng tháng 9/2026 nắng nóng có xu hướng suy giảm dần.

Dự báo, nhiệt độ trung bình từ tháng 4-6 trên phạm vi toàn quốc phổ biến xấp xỉ so với trung bình nhiều năm, riêng khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa-Nghệ An trong tháng 4 có nhiệt độ trung bình cao hơn từ 0,5-1 độ so với trung bình nhiều năm. Từ tháng 7-9, nhiệt độ trung bình trên phạm vi toàn quốc phổ biến cao hơn từ 0,5-1 độ.

Miền Bắc cũng đang trải qua mùa đông ấm thứ hai trong lịch sử khi giá trị nhiệt độ trung bình trong cả 3 tháng chính đông (tháng 12/2025-2/2026) là 18.21 độ, cao hơn so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ là 1.67 độ, chỉ kém mùa đông năm 2018-2019. Năm 2025, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam đạt giá trị 24,04 độ, cao hơn trung bình nhiều năm là 0,27 độ, đứng thứ 13 trong lịch sử.

Trên phạm vi toàn cầu, năm 2025 là năm ấm thứ 3 được ghi nhận trong lịch sử. Điều đáng lưu ý, năm 2025 bắt đầu và kết thúc với hiện tượng La Nina yếu nhưng vẫn là một trong những năm nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu.

Dựa trên 8 bộ dữ liệu quốc tế hàng đầu được sử dụng để theo dõi nhiệt độ toàn cầu và được tổng hợp cho thấy mức nhiệt độ trung bình toàn cầu năm 2025 cao hơn khoảng 1,48 độ so với mức nhiệt độ trung bình thời kỳ tiền công nghiệp (giai đoạn 1850-1900), phản ánh xu thế nóng lên của trái đất trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Dùng trí tuệ nhân tạo AI hỗ trợ công tác dự báo

Ông Mai Văn Khiêm cho biết, hiện nay, tại Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm thử nghiệm mà đã trở thành một "trợ lý số" hỗ trợ trực tiếp cho dự báo viên ở cả hai mảng: kỹ thuật chuyên môn và nghiệp vụ vận hành.

Trong công tác nghiệp vụ, đặc biệt khi xảy ra thiên tai khẩn cấp như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn diện rộng, áp lực thời gian rất lớn, AI được sử dụng để hỗ trợ chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, tự động rà soát lỗi chính tả, lỗi số liệu, định dạng bản tin; đồng thời giúp điều chỉnh văn phong theo hướng dễ hiểu hơn với người dân nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác khoa học. Điều này giúp hạn chế sai sót kỹ thuật trước khi phát hành bản tin chính thức, nâng cao tính chuyên nghiệp và thống nhất của hệ thống thông tin.

Về mặt kỹ thuật chuyên sâu, AI đang hỗ trợ lập trình và tự động hóa xử lý dữ liệu. Thay vì thực hiện nhiều bước trung gian như trước đây, dự báo viên có thể sử dụng AI để viết nhanh các đoạn mã (Python, C++, VBA…) nhằm kết nối cơ sở dữ liệu với các nền tảng đồ họa, chuyển dữ liệu số thô từ các mô hình dự báo thành bản đồ tương tác, biểu đồ trực quan trong thời gian rất ngắn. AI cũng được ứng dụng để tự động trích xuất nội dung từ bản tin tổng hợp, tạo ra các sản phẩm chuyên biệt cho từng khu vực hoặc từng nhóm đối tượng như ngư dân, nông dân, du lịch.

Quan trọng hơn, AI hỗ trợ phân tích đồng thời hàng chục kịch bản từ các mô hình quốc tế khác nhau như IFS (ECMWF) hay GFS, đánh giá xác suất và đề xuất kịch bản có khả năng cao nhất để dự báo viên tham khảo khi ra quyết định. Trung tâm cũng đã ứng dụng AI trong nhận dạng các xoáy thuận nhiệt đới tương tự trong quá khứ để xây dựng kịch bản tác động, cũng như trong dự báo mưa cực ngắn (nowcasting) nhằm nâng cao khả năng cảnh báo sớm.

"Việc ứng dụng AI không thay thế vai trò của dự báo viên, mà giúp giảm bớt các thao tác lặp lại và lỗi kỹ thuật nhỏ, để đội ngũ chuyên gia tập trung trí tuệ vào phân tích các tình huống khí tượng thủy văn nguy hiểm và phức tạp, nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo phục vụ cộng đồng", ông Mai Văn Khiêm nhận định.

Tô Hội