Nam Phi căng thẳng vì làn sóng biểu tình chống người nhập cư

Các cuộc biểu tình chống người nhập cư tại Nam Phi làm dấy lên lo ngại bạo lực mới, trong bối cảnh thất nghiệp cao, bất bình đẳng kéo dài và tâm lý bài ngoại gia tăng.

Người biểu tình tuần hành tại Nam Phi trong bối cảnh căng thẳng gia tăng liên quan đến vấn đề nhập cư. Ảnh Reuters

Nam Phi bước vào ngày 30-6 trong bầu không khí căng thẳng khi nhiều nhóm chống nhập cư tổ chức tuần hành tại Johannesburg, Durban và một số địa phương khác.

Trước nguy cơ bạo lực, nhiều cửa hàng do người nước ngoài sở hữu tạm đóng cửa, trong khi một số người nhập cư tìm đến lãnh sự quán, nhà thờ hoặc các điểm trú tạm để chờ hỗ trợ. Tại các khu dân cư có đông người nhập cư, nhiều gia đình hạn chế ra ngoài vì lo sợ bị kiểm tra giấy tờ, đe dọa hoặc trở thành mục tiêu tấn công.

Nguyên nhân trực tiếp là “hạn chót” do một số nhóm chống nhập cư tự đặt ra, yêu cầu người nước ngoài không có giấy tờ hợp lệ phải rời Nam Phi trước ngày 30-6. Chính phủ Nam Phi không công nhận thời hạn này và khẳng định chỉ cơ quan nhà nước mới có thẩm quyền thực thi luật nhập cư. Tuy nhiên, thông tin lan truyền qua mạng xã hội và các tờ rơi giả mạo thông báo chính thức đã khiến nhiều cộng đồng nhập cư hoang mang, kể cả những người đang cư trú hợp pháp.

Các nhóm biểu tình cho rằng người nhập cư không giấy tờ đang cạnh tranh việc làm, gây áp lực lên dịch vụ công và làm gia tăng tội phạm. Những lập luận này nhận được sự hưởng ứng tại một số khu vực nghèo, nơi người dân chịu sức ép lớn về việc làm, nhà ở và chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, nhiều tổ chức xã hội và giới nghiên cứu cho rằng các cáo buộc này thường thiếu bằng chứng rõ ràng, đồng thời dễ biến người nhập cư thành đối tượng bị đổ lỗi cho những vấn đề kinh tế - xã hội sâu xa hơn.

Nam Phi hiện đối mặt tỷ lệ thất nghiệp rất cao. Theo Cơ quan Thống kê Nam Phi, tỷ lệ thất nghiệp chính thức trong quý I-2026 là 32,7%. Trong khi đó, số người nhập cư tại nước này vào khoảng hơn 3 triệu người, tương đương 5,1% dân số. Những con số này cho thấy sức ép việc làm là có thật, nhưng việc quy toàn bộ khó khăn kinh tế cho người nhập cư là cách nhìn đơn giản hóa vấn đề.

Làn sóng bài ngoại không phải hiện tượng mới tại Nam Phi. Từ năm 2008, nhiều đợt bạo lực nhằm vào người nước ngoài đã bùng phát tại các khu dân cư nghèo, nơi cạnh tranh về việc làm, nhà ở và dịch vụ công trở nên gay gắt. Điểm đáng lo ngại là trong các vụ tấn công, người nhập cư hợp pháp và không hợp pháp thường bị đánh đồng. Điều này khiến nhiều người nước ngoài dù có giấy tờ đầy đủ vẫn cảm thấy bất an.

Trước các cuộc tuần hành, cảnh sát Nam Phi đã tăng cường hiện diện tại nhiều điểm nóng, trong khi quân đội được đặt trong trạng thái sẵn sàng hỗ trợ nếu tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Chính quyền cũng cảnh báo người dân không được tự ý kiểm tra giấy tờ, đe dọa hoặc trục xuất người nước ngoài. Các lực lượng an ninh được yêu cầu bảo đảm quyền biểu tình hòa bình, đồng thời ngăn chặn hành vi kích động, phá hoại hoặc tấn công người nhập cư.

Tổng thống Cyril Ramaphosa thừa nhận những lo ngại của người dân về nhập cư bất hợp pháp cần được lắng nghe, nhưng nhấn mạnh quyền biểu tình không cho phép bất kỳ ai đe dọa, tấn công hoặc dùng bạo lực với người khác. Chính phủ Nam Phi cho biết sẽ siết quản lý biên giới và xử lý nhập cư bất hợp pháp, đồng thời bảo vệ người nước ngoài đang sinh sống hợp pháp.

Cuộc khủng hoảng hiện nay đặt Nam Phi trước bài toán khó: làm thế nào để quản lý nhập cư hiệu quả mà không để tâm lý bài ngoại biến thành bạo lực. Đây cũng là phép thử đối với năng lực của chính quyền trong việc cân bằng giữa yêu cầu thực thi pháp luật, bảo đảm an ninh và bảo vệ quyền con người.

Về lâu dài, các biện pháp an ninh chỉ có thể hạ nhiệt tình hình trước mắt. Căn nguyên sâu xa vẫn nằm ở thất nghiệp, nghèo đói, dịch vụ công quá tải và niềm tin suy giảm vào năng lực quản trị. Khi những vấn đề này chưa được xử lý, người nhập cư vẫn có nguy cơ tiếp tục trở thành “vật tế thần” trong các đợt bất ổn xã hội.

Tổng hợp

Tùng Lâm