Mỹ 'quay xe' với máy bay cảnh báo sớm E-7, Quốc hội lập tức phản ứng

Sau nhiều lần cân nhắc hủy bỏ chương trình máy bay cảnh báo sớm E-7 Wedgetail, Lầu Năm Góc và Không quân Mỹ đã thay đổi lập trường, đề nghị khôi phục kinh phí.

Tuy nhiên, kế hoạch lấy ngân sách từ chương trình máy bay E-2D Hawkeye để duy trì E-7 đang vấp phải sự phản đối từ Quốc hội.

Một năm trước, Lầu Năm Góc và Không quân Mỹ từng đề xuất hủy bỏ chương trình máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không E-7 Wedgetail do chậm tiến độ và vượt chi phí.

Thay vào đó, Washington dự định tăng cường mua máy bay cảnh báo sớm E-2D Hawkeye để lấp khoảng trống năng lực trong giai đoạn chuyển tiếp.

Tuy nhiên, sau các chiến dịch quân sự gần đây, đặc biệt là Chiến dịch Epic Fury và xung đột với Iran, quan điểm này đã thay đổi. Không quân Mỹ đã đề xuất khôi phục chương trình E-7 và gửi yêu cầu điều chỉnh ngân sách lên Nhà Trắng.

Theo đề xuất, tổng cộng 1,549 tỷ USD sẽ được chuyển sang chương trình E-7. Trong đó, 898,549 triệu USD được lấy từ ngân sách "Mua sắm khác" của Không quân Mỹ, còn 650,549 triệu USD được điều chuyển từ ngân sách mua sắm máy bay E-2D Hawkeye của Hải quân Mỹ.

Khoản kinh phí này sẽ phục vụ việc hoàn thiện 2 nguyên mẫu máy bay E-7 Wedgetail và tiếp tục các hoạt động nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm cũng như đánh giá chương trình.

Không quân Mỹ hiện đã đặt mua 7 máy bay E-7, gồm 2 chiếc phục vụ chương trình nguyên mẫu.

Trước khi kế hoạch hủy bỏ được đưa ra, thời điểm E-7 đạt năng lực hoạt động ban đầu đã bị lùi từ năm 2027 sang năm 2032.

Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện Mỹ tuyên bố ủng hộ chương trình E-7, song phản đối việc cắt giảm ngân sách dành cho E-2D Hawkeye.

Theo cơ quan này, E-2D và E-7 là hai nền tảng bổ sung cho nhau và quân đội Mỹ cần nhiều máy bay hơn, thay vì cắt giảm số lượng.

Trong báo cáo đi kèm dự luật ngân sách quốc phòng năm tài chính 2027, Ủy ban quyết định khôi phục kế hoạch mua 6 máy bay E-2D Hawkeye cho Hải quân Mỹ.

Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện đánh giá các chiến dịch quân sự gần đây, đặc biệt là xung đột với Iran, đã cho thấy nhu cầu cấp thiết phải duy trì năng lực cảnh báo sớm và quản lý tác chiến trên không.

Hiện nay, Không quân Mỹ vẫn dựa chủ yếu vào máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, trong khi Hải quân Mỹ sử dụng E-2D Hawkeye để thực hiện nhiệm vụ cảnh báo sớm trên biển và hỗ trợ các hoạt động trên bộ.

Trong bối cảnh phi đội E-3 Sentry đang dần nghỉ hưu, E-7 Wedgetail được xác định là nền tảng thay thế chủ lực trong tương lai. Tuy nhiên, loại máy bay này vẫn cần nhiều năm nữa mới có thể đi vào trực chiến.

Trong khi đó, Hải quân Mỹ mới đây đã điều chỉnh kế hoạch mua sắm E-2D Hawkeye, dự kiến bổ sung 12 máy bay trong giai đoạn 2027-2029 nhằm bù đắp sự hao mòn nhanh của phi đội hiện có do cường độ hoạt động ngày càng lớn.

Hiện chưa rõ chương trình E-7 sẽ được cấp kinh phí theo phương án nào khi Quốc hội vẫn đang tiếp tục xem xét dự luật ngân sách quốc phòng năm tài chính 2027. Sau khi được Quốc hội thông qua, dự luật còn phải được Tổng thống Donald Trump ký ban hành.

Việt Hùng