Năm 2026 phải tạo bước ngoặt cho kinh tế dữ liệu và AI

Nền tảng vững chắc và những rào cản hiện hữu

Trong hai tháng đầu năm 2026, công tác điều hành ghi nhận sự quyết liệt với 12 nghị định và 03 nghị quyết được ban hành nhằm hoàn thiện thể chế. Những con số thực tế cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ: 254 đơn đăng ký sáng chế được thực hiện, nền tảng VNeID đạt 94 triệu hồ sơ định danh và 68 triệu tài khoản kích hoạt, góp phần thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến toàn diện.

Dữ liệu - trụ cột sống còn trong phát triển kinh tế số

Đặc biệt, kế hoạch thành lập 03 trung tâm nghiên cứu quốc gia và 09 phòng thí nghiệm trọng điểm đang được triển khai tích cực.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" đang tồn tại cần xử lý ngay. Hạ tầng số hiện vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển, trong khi việc kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia, chuyên ngành vẫn thiếu tính đồng bộ.

Thủ tục về kinh phí và hồ sơ còn kéo dài, công tác bảo đảm an ninh mạng còn tiềm ẩn rủi ro. Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các địa phương là những thách thức lớn cần sớm có lời giải.

Hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và pháp lý đột phá

Để tạo động lực bứt phá, Chính phủ yêu cầu khẩn trương xây dựng văn bản hướng dẫn các Luật Chuyển đổi số, Trí tuệ nhân tạo, An ninh mạng và Thương mại điện tử nhằm đảm bảo hiệu lực thi hành đồng bộ. Trong tháng 6 năm 2026, Bộ Công an và Bộ Tài chính phải hoàn thành khung pháp lý về định giá dữ liệu cũng như phí khai thác dữ liệu từ Trung tâm dữ liệu quốc gia. Đồng thời, mô hình Sàn giao dịch dữ liệu sẽ được thí điểm tại Hà Nội và Đà Nẵng ngay trong năm nay để tiên phong khai thác kinh tế dữ liệu.

Song song đó, tiến độ vận hành các CSDL then chốt được đặt ra với mốc thời gian cụ thể: CSDL quốc gia về cán bộ, công chức hoàn thành trong tháng 3; CSDL về an sinh xã hội hoàn thành trong tháng 6; CSDL ngành y tế và nông nghiệp hoàn thành trong tháng 9 năm 2026. Việc đưa Trung tâm dữ liệu quốc gia số 01 vào vận hành chính thức và phủ sóng 5G toàn quốc trong năm nay sẽ là những cột mốc hạ tầng quan trọng nhất để hỗ trợ các nền tảng AI tự chủ của Việt Nam.

Đổi mới tư duy tài chính và nguồn nhân lực

Một trong những điểm đột phá nhất là việc thay đổi thước đo giá trị trong nghiên cứu khoa học. Thủ tướng chỉ đạo chuyển đổi triệt để từ việc "đếm bài báo khoa học quốc tế" sang đánh giá năng lực tác động thực tế, lâu dài của sản phẩm. Cơ chế cấp kinh phí nghiên cứu theo gói (block funding) cho các nhóm nghiên cứu mạnh sẽ được nghiên cứu ban hành trong Quý II năm 2026.

Chính phủ cũng cam kết đảm bảo mức chi ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tối thiểu đạt 3% tổng chi trong năm 2026.

Về nhân lực, Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo sẽ được trình Thủ tướng vào tháng 4 năm 2026. Đại học Quốc gia Hà Nội cũng được giao chủ trì đề xuất các chính sách hỗ trợ cụ thể cho người học các ngành STEM trong tháng 3 năm 2026. Những nỗ lực này nhằm giải quyết gốc rễ vấn đề nhân lực, chuẩn bị cho các sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên như AI và thiết bị bay không người lái (UAV).

Thực thi an sinh số và thu hẹp khoảng cách công nghệ

Không chỉ tập trung vào công nghệ cao, mục tiêu năm 2026 còn hướng tới việc "không để ai bị bỏ lại phía sau" thông qua các dự án an sinh số. Nhiệm vụ khắc phục tình trạng lõm sóng tại vùng sâu, vùng xa và biên giới phải được hoàn thành dứt điểm trong năm 2026. Bên cạnh đó, các phương án cấp điện phù hợp cho 410 thôn, bản chưa có điện hiện nay phải được triển khai ngay để đảm bảo hạ tầng cơ bản cho chuyển đổi số.

Tại các cơ quan hành chính, Thủ tướng yêu cầu tuyệt đối không để xảy ra tình trạng yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong CSDL quốc gia hoặc các giấy tờ đã tích hợp trên VNeID. Với phương châm "Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong, cán bộ đi đầu", Thông báo 148/TB-VPCP xác lập một lộ trình kỷ cương, hiệu quả, kỳ vọng đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng chính yếu của quốc gia trong giai đoạn tới.

Nam Phong