Mỹ và Iran chuyển địa điểm đàm phán, tập trung vào điểm nóng cả thế giới quan tâm

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (thứ 2, phải) trong cuộc gặp phái đoàn đàm phán Iran do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf (thứ 2, trái) dẫn đầu và Ngoại trưởng Abbas Araghchi (trái) tại Burgenstock, Thụy Sĩ ngày 21/6/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 29/6 dẫn các nguồn tin cho biêt Mỹ và Iran đã nhất trí chấm dứt các hành động thù địch và nối lại các cuộc đàm phán tại Doha vào ngày 30/6.

Cuộc gặp đã được chuyển từ Thụy Sĩ, nơi các nhà đàm phán ban đầu dự định thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, sang tập trung vào vấn đề eo biển Hormuz.

Trọng tâm chuyển sang eo biển Hormuz

Việc thay đổi này diễn ra sau khi giao tranh bùng phát trở lại do hai bên có cách diễn giải khác nhau về Bản Ghi nhớ Islamabad chấm dứt cuộc xung đột gần đây, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến việc đi lại qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược này.

Sáng 28/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào nhiều mục tiêu tại Iran sau khi Tehran tấn công một tàu thương mại gần eo biển Hormuz.

Đáp trả, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào tám cơ sở quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain.

Một quan chức cấp cao của Mỹ nói với trang tin Axios rằng Washington đã quyết định chấm dứt các cuộc không kích và các hoạt động tấn công khác nhằm tạo điều kiện để các cuộc đàm phán được tiếp tục.

Trước đó trong ngày 28/6, báo The Wall Street Journal đưa tin các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã bị tạm dừng sau khi giao tranh bùng phát trở lại.

Hai bên ban đầu dự kiến tiếp tục đàm phán tại Thụy Sĩ trong dịp cuối tuần, nhưng tình hình leo thang đã làm gián đoạn tiến trình này.

Tranh cãi phủ bóng việc triển khai thỏa thuận về eo biển Hormuz

Theo Bản Ghi nhớ Islamabad ký từ xa vào ngày 17/6 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Tehran đồng ý mở lại eo biển Hormuz, rà phá thủy lôi và các chướng ngại quân sự khác trong vòng 30 ngày, đồng thời tạo điều kiện cho các tàu thương mại đi lại an toàn. Đổi lại, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ lệnh phong tỏa bằng hải quân đối với các cảng của Iran trong cùng khoảng thời gian.

Tuy nhiên, phát biểu tại cuộc họp báo chung hôm 28/6 tại thủ đô Baghdad của Iraq với Ngoại trưởng nước chủ nhà Fuad Hussein, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố: “Eo biển Hormuz sẽ vẫn hoàn toàn nằm dưới sự giám sát và quản lý của Iran trong 30 ngày tới. Sau khi mọi trở ngại được loại bỏ, toàn bộ năng lực khai thác của tuyến đường thủy này sẽ được khôi phục. Đó là mục tiêu mà chúng tôi đang nỗ lực thực hiện”.

Ông Araghchi nhấn mạnh: “Trách nhiệm này thuộc về Cộng hòa Hồi giáo Iran. Không có bất kỳ bên hay quốc gia nào khác có vai trò trong vấn đề này. Điều đó được quy định hoàn toàn rõ ràng trong Bản ghi nhớ. Bất kỳ sự can thiệp hay hành động đơn phương nào cũng sẽ khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn và làm chậm quá trình mở cửa trở lại eo biển”.

Axios cho biết thêm trong các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ vào tuần trước, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và phái đoàn Iran đã nhất trí thiết lập một đường dây nóng trực tiếp giữa quân đội Mỹ và IRGC nhằm điều phối hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, đến ngày 27/6, đường dây nóng này vẫn chưa được đưa vào hoạt động, trong khi Iran tiếp tục khẳng định rằng các tàu thương mại phải phối hợp với Tehran trước khi đi qua tuyến đường thủy này.

Trước đó, IRGC đã bác bỏ các thông tin cho rằng Tehran và Washington đã thiết lập một kênh liên lạc trực tiếp về vấn đề eo biển Hormuz, gọi những thông tin này là “hoàn toàn bịa đặt”, đồng thời khẳng định không hề tồn tại bất kỳ cơ chế nào như vậy.

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Căng thẳng khu vực đã leo thang kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2.

Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhắm vào Israel cũng như các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ toàn cầu.

Một lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan, nhưng các cuộc đàm phán tại Islamabad từ ngày 11 - 12/4 đã không thể tạo ra một thỏa thuận lâu dài.

Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia hạn lệnh đình chiến vô thời hạn trong khi vẫn duy trì phong tỏa đối với các tàu đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran qua eo biển Hormuz.

Kể từ đó, Iran và Mỹ tiếp tục trao đổi các đề xuất và phản đề xuất nhằm nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp và chấm dứt chiến tranh, nhưng chưa đạt được bước đột phá mang tính quyết định.

Vào ngày 17/6, Tổng thống Trump và Tổng thống Pezeshkian đã ký điện tử Bản Ghi nhớ Islambad - văn kiện được cho là nhằm mở đường cho việc chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran vào ngày 28/2.

Theo thỏa thuận này, Washington và Tehran sẽ tiến hành đàm phán trong vòng 60 ngày, với khả năng gia hạn, nhằm đạt được một thỏa thuận cuối cùng liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc