Mỹ-Trung Quốc: Bước leo thang căng thẳng mới hay xu hướng phân tách hai hệ sinh thái công nghệ riêng biệt?

Theo Nikkei Asia, Trung Quốc đã áp đặt trừng phạt và có hiệu lực ngay trong ngày (5/8) đối với công ty Compliance Testing - một phòng thử nghiệm có trụ sở tại bang Arizona (Mỹ), cấm các tổ chức và cá nhân trong nước tiến hành giao dịch hoặc hợp tác với công ty này. Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc công ty đã “hỗ trợ và tiếp tay” cho Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) triển khai các biện pháp “xâm phạm chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển của Trung Quốc”.

Các biện pháp trừng phạt "ăn miếng trả miếng" này diễn ra chỉ vài tuần trước hội nghị thượng đỉnh dự kiến giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn ra tại Mỹ vào tháng tới.

Căng thẳng khó có thể lắng dịu

Trong những tháng gần đây, FCC đã liên tiếp triển khai nhiều biện pháp nhằm vào các doanh nghiệp Trung Quốc, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) giữa hai nước đang diễn ra ngày càng gay gắt và các doanh nghiệp Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các đối thủ Mỹ bằng những mô hình AI mới.

Tháng 7 vừa qua, Mỹ đã áp mức thuế mới 12,5% đối với Trung Quốc với cáo buộc nước này không thực hiện đầy đủ các biện pháp ngăn chặn tình trạng lao động cưỡng bức. Đây là một phần trong chính sách của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tăng cường hàng rào thuế quan đối với nhiều đối tác thương mại. Gần đây, Mỹ tiếp tục đưa hàng chục công ty Trung Quốc vào danh sách đen vì có liên quan đến lao động cưỡng bức tại Tân Cương.

Phản ứng ban đầu của Trung Quốc sau khi Mỹ công bố các mức thuế mới tương đối kiềm chế. Tuy nhiên, trong khuôn khổ các biện pháp đáp trả mới nhất của Bắc Kinh, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết sẽ trừng phạt 6 thực thể của Mỹ vì đã “hỗ trợ và tiếp tay cho các biện pháp trừng phạt của Mỹ liên quan đến Tân Cương”.

Những thực thể này bao gồm các công ty chuyên về phân tích dữ liệu và quản lý chuỗi cung ứng, có vai trò truy xuất nguồn gốc bông từ Tân Cương. Danh sách 6 thực thể này bao gồm công ty công nghệ sinh học Applied DNA Sciences, công ty nghiên cứu địa chất Stratum Reservoir, công ty công nghệ phần mềm Altana Technologies, liên minh doanh nghiệp Responsible Business Alliance, công ty công nghệ Verite Group và tổ chức phi chính phủ Human Rights tại Trung Quốc.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cho biết nước này sẽ siết chặt kiểm soát xuất khẩu sang Mỹ đối với thiết bị không người lái (drone) và các mặt hàng lưỡng dụng liên quan, viện dẫn yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia và thực hiện các nghĩa vụ quốc tế về không phổ biến vũ khí. Trong những năm gần đây, Trung Quốc - quốc gia sản xuất thiết bị không người lái lớn nhất thế giới đã liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với mặt hàng này.

Cũng trong ngày 5/8, bộ này còn khởi động một cuộc điều tra an ninh quốc gia đối với máy in, máy photocopy và các thiết bị văn phòng nhập khẩu có trang bị phần mềm nước ngoài. Đây là cuộc điều tra đầu tiên thuộc loại này.

Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh: “Nhìn chung, các biện pháp đáp trả của Trung Quốc vẫn mang tính kiềm chế. Bắc Kinh coi trọng sự ổn định khó khăn mới đạt được trong quan hệ kinh tế và thương mại Mỹ-Trung Quốc, đồng thời hy vọng Washington sẽ cùng hợp tác theo hướng tích cực.

Ngược lại, nếu Mỹ tiếp tục áp đặt các biệt pháp hạn chế mới, Trung Quốc cũng sẽ có thêm các biện pháp đáp trả”. Tuy nhiên, căng thẳng dường như khó có thể lắng dịu, ngay cả khi Tổng thống Trump đề cao chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Washington dự kiến vào cuối tháng 9 tới.

Khả năng hình thành hai hệ sinh thái công nghệ riêng biệt

Theo hãng tin Reuters, chính quyền Tổng thống Trump đang xem xét cấm nhập khẩu các mẫu linh kiện phục vụ trung tâm dữ liệu mới của Trung Quốc. Biện pháp này sẽ ngăn các bộ thu phát quang của Trung Quốc - thiết bị truyền dữ liệu qua cáp quang với tốc độ ánh sáng - được đưa vào thị trường Mỹ. Lệnh cấm này có thể có hiệu lực ngay trong năm 2026.

Cuối tháng 7, FCC cũng ban hành lệnh cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người mới được sản xuất ở nước ngoài vì lý do an ninh quốc gia - một động thái được nhìn nhận rộng rãi là nhằm vào các mẫu robot do Trung Quốc sản xuất. Các bộ biến tần điện do nước ngoài sản xuất cũng được bổ sung vào danh sách của FCC do những rủi ro về an ninh mạng.

Những động thái này làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể mở rộng lệnh cấm sang nhiều loại linh kiện khác. Tuy nhiên, ông Ming Lee, Giám đốc phụ trách nghiên cứu ngành ô tô và công nghiệp khu vực Trung Quốc đại lục tại bộ phận nghiên cứu thị trường và phân tích kinh tế toàn cầu Global Research trực thuộc Ngân hàng Bank of America cho rằng, khả năng Mỹ áp đặt hạn chế trên diện rộng đối với toàn bộ chuỗi cung ứng robot hình người từ Trung Quốc là không cao. Nguyên nhân là do số lượng nhà cung cấp thay thế tại Bắc Mỹ, bao gồm cả Mexico, vẫn còn hạn chế. Ông nhận định bất kỳ biện pháp hạn chế nào nhiều khả năng cũng sẽ chỉ tập trung vào các linh kiện có liên quan đến dữ liệu nhạy cảm.

Trong một báo cáo công bố ngày 4/8, nhà phân tích William Bratton tại công ty dịch vụ tài chính BNP Paribas Securities Asia cho rằng các lệnh cấm do FCC ban hành đang “tiếp nối xu hướng chia tách ngày càng rõ nét” giữa công nghệ Mỹ và Trung Quốc, phản ánh những cân nhắc về an ninh quốc gia của cả hai bên.

Theo ông, các nhà đầu tư nên chuẩn bị cho kịch bản công nghệ và các chuỗi cung ứng liên quan của hai siêu cường sẽ tiếp tục phân tách trong dài hạn, dẫn tới sự hình thành của “hai hệ sinh thái công nghệ riêng biệt”.

Không lâu trước khi công bố lệnh cấm nhập khẩu đối với robot hình người, FCC cũng đã mở rộng lệnh cấm nhập khẩu thiết bị viễn thông và giám sát hình ảnh của Trung Quốc, đưa cả các mẫu thiết bị cũ do những doanh nghiệp nằm trong danh sách đen như Huawei và ZTE sản xuất vào phạm vi hạn chế. Trước đó vào tháng 3, FCC cấm các bộ định tuyến Internet do Trung Quốc sản xuất, sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp hạn chế riêng biệt đối với drone sản xuất ở nước ngoài vào tháng 12/2025.

(theo Nikkei Asia)

Gia An