Mỹ ra tối hậu thư cho Iran: Mở eo biển Hormuz, ngừng tấn công tàu thương mại

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang gia tăng sức ép đối với Iran khi yêu cầu Tehran công khai thừa nhận eo biển Hormuz vẫn mở cho hoạt động hàng hải quốc tế và cam kết chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại.

Axios dẫn lời ba quan chức Mỹ cho biết, thông điệp này đã được chuyển trực tiếp tới Iran cũng như thông qua các nhà trung gian khu vực trong cuộc họp báo hôm thứ Sáu (10/7).

Theo phía Mỹ, Iran đã vi phạm bản ghi nhớ được hai bên ký kết cách đây ba tuần khi liên tiếp nổ súng vào các tàu thương mại hoạt động trong và xung quanh eo biển Hormuz. Những vụ việc này đã dẫn tới nhiều cuộc đụng độ trên biển, đẩy thỏa thuận mong manh giữa hai bên đến bờ vực đổ vỡ và khiến Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn "đã kết thúc" trong tuần này.

Washington cho rằng việc Tehran không thực hiện cam kết bảo đảm an toàn hàng hải làm dấy lên nghi ngờ về thiện chí cũng như khả năng tuân thủ của Iran đối với một thỏa thuận hạt nhân toàn diện trong tương lai.

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi dự kiến sẽ gặp Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr al-Busaidi tại Muscat vào thứ Bảy (11/7) để thảo luận về cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz.

Theo các quan chức Mỹ, Oman trong những tuần gần đây đã phối hợp với Mỹ và các nước vùng Vịnh mở một tuyến hàng hải phía nam gần bờ biển nước này nhằm tạo điều kiện cho tàu thuyền lưu thông qua Hormuz. Động thái này được cho là khiến Tehran tức giận vì làm suy giảm đòn bẩy đàm phán của Iran.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết chuyến thăm Oman của Ngoại trưởng Araghchi sẽ tập trung vào vấn đề an ninh hàng hải và eo biển Hormuz.

"Iran có trách nhiệm rõ ràng trong việc thiết lập các cơ chế bảo đảm hoạt động hàng hải bình thường tại eo biển Hormuz và chúng tôi kiên quyết thực hiện trách nhiệm đó. Theo các thỏa thuận hiện có, Iran sẽ tham vấn và phối hợp với Oman về vấn đề này", ông Baghaei nói.

Một quan chức Mỹ cho biết sau hai ngày giao tranh hồi đầu tuần, phía Iran đã chủ động liên lạc để đề nghị tiếp tục đối thoại nhằm tháo gỡ bất đồng.

"Họ nói với chúng tôi, rằng đã mắc sai lầm và muốn tiếp tục các cuộc thảo luận", vị quan chức tiết lộ.

Tuy nhiên, ông Baghaei bác bỏ thông tin Iran chủ động đề nghị đàm phán với Mỹ, khẳng định Tehran chỉ đồng ý tham gia các cuộc trao đổi theo đề nghị của các nhà trung gian Qatar.

Mỹ kỳ vọng sau cuộc gặp tại Muscat, Iran sẽ công khai tuyên bố chấm dứt các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại, đồng thời khẳng định mọi tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ được mở và không bị áp đặt bất kỳ khoản phí nào.

"Chúng tôi muốn họ công khai tuyên bố sẽ ngừng bắn tàu thuyền và thừa nhận một cách rõ ràng, hoặc ít nhất là ngầm hiểu, rằng họ đã phạm sai lầm. Chúng tôi đang nỗ lực thực hiện điều đó. Chúng tôi kỳ vọng phía Iran sẽ nói mọi hoạt động giao thông trong eo biển sẽ được mở và không thu phí", một quan chức Mỹ cho biết.

Washington cũng phát đi cảnh báo cứng rắn, rằng nếu Tehran không đưa ra cam kết như mong đợi, nước này sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng.

"Nếu ngày mai họ không giữ lập trường đó, thì đó sẽ không phải là một ngày tốt lành đối với họ", một quan chức Mỹ khác nhấn mạnh.

Trước đó, Mỹ đã tiến hành hai đợt không kích nhằm vào các mục tiêu của Iran để đáp trả các vụ tấn công tại eo biển Hormuz. Dù vậy, Tổng thống Trump vẫn phát tín hiệu sẵn sàng quay trở lại con đường ngoại giao nếu có cơ hội đạt được một thỏa thuận.

Các quan chức Mỹ cho biết hai bên đã đạt được một số tiến triển trong ba tuần đàm phán trực tiếp và gián tiếp về chương trình hạt nhân của Iran.

"Chúng tôi đang đối thoại với những người có thẩm quyền tại Iran và họ nói muốn đạt được một thỏa thuận", một quan chức Mỹ cho biết.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang làm gia tăng hoài nghi trong chính quyền Mỹ về việc liệu Iran có thực sự sẵn sàng ký kết và tuân thủ một thỏa thuận hạt nhân lâu dài hay không.

Một quan chức nhấn mạnh rằng, Tổng thống Trump vẫn dành cơ hội cho các nhà đàm phán tiếp tục nỗ lực ngoại giao, nhưng "không còn nhiều thời gian". Đồng thời, Washington cũng đang chuẩn bị các phương án thay thế nếu cuộc đàm phán hạt nhân thất bại.

Quỳnh Như