Mỹ liên tục đổi chiến lược tại Eo biển Hormuz: Dấu hiệu lúng túng trong kế hoạch quân sự?

Tàu thương mại thả neo ngoài khơi Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), do gián đoạn hoạt động vận tải ở Eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency /TTXVN

Theo hãng tin CNA, từ kêu gọi giải pháp ngoại giao để đảm bảo an ninh tuyến vận tải, đến nới lỏng trừng phạt, và gần đây nhất là đe dọa tấn công hạ tầng dân sự của Iran, cách tiếp cận của ông Trump được đánh giá là thay đổi nhanh chóng và thiếu nhất quán. Dù Nhà Trắng khẳng định đã lường trước khả năng Tehran phong tỏa Eo biển Hormuz, nhiều ý kiến cho rằng Washington chưa có kế hoạch rõ ràng để kết thúc xung đột.

Cuối tuần qua, ông Trump đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở lại Eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, nếu không Mỹ sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện của nước này. Các trợ lý của ông coi đây là biện pháp gây sức ép mạnh nhằm buộc Tehran nhượng bộ, trong khi giới chỉ trích cho rằng động thái này phản ánh sự lúng túng trong điều hành khủng hoảng.

Thượng nghị sĩ Ed Markey của đảng Dân chủ cảnh báo việc nhắm vào hạ tầng điện dân sự có thể vi phạm luật pháp quốc tế.

“Ông Trump đã mất kiểm soát cuộc chiến và đang hoảng loạn”, Thượng nghị sĩ Chris Murphy cũng có cùng quan điểm.

Chỉ trong khoảng một tuần, ông Trump liên tục điều chỉnh cách tiếp cận với tuyến hàng hải then chốt đối với vận chuyển dầu khí toàn cầu. Áp lực ngày càng lớn khi giá dầu tăng mạnh, gây biến động thị trường và ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Nỗ lực ngoại giao gặp trở ngại

Cuối tuần trước, ông Trump từng đề xuất thành lập một liên minh quốc tế để triển khai tàu chiến bảo vệ Eo biển Hormuz, song không nhận được sự hưởng ứng từ các đồng minh. Sau đó, ông tuyên bố Mỹ có thể tự đảm đương nhiệm vụ này, trước khi tiếp tục ám chỉ các nước khác nên đảm nhận vai trò nếu Washington rút lui.

Chỉ ít giờ sau, ông phát biểu rằng tuyến hàng hải này rồi “sẽ tự mở lại”, khiến nhiều nghị sĩ bày tỏ hoài nghi. Thượng nghị sĩ Thom Tillis nhận định Mỹ khó có thể tạo ra khủng hoảng rồi kỳ vọng các nước khác giải quyết thay.

Song song với đó, Bộ Tài chính Mỹ lần đầu tiên sau nhiều thập niên nới lỏng một phần trừng phạt đối với dầu mỏ Iran nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu. Động thái này được kỳ vọng bổ sung nguồn cung cho thị trường, song hiệu quả thực tế và khả năng kiểm soát nguồn thu của Tehran vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Trước đó, Washington cũng từng tạm thời nới lỏng một số hạn chế đối với dầu từ Nga.

Tối hậu thư làm dấy lên tranh cãi pháp lý

Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở Eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Tối hậu thư của ông Trump, được đưa ra khi ông đang ở Florida, đánh dấu bước leo thang đáng chú ý khi chuyển mục tiêu sang hạ tầng năng lượng phục vụ trực tiếp đời sống dân sự.

Theo ông Geoffrey Corn, Giáo sư luật tại Đại học Texas Tech, thông điệp của ông Trump không cho thấy dấu hiệu đã qua quy trình thẩm định pháp lý chặt chẽ thường áp dụng với các quyết định quân sự liên quan đến mục tiêu dân sự. Ông Corn cho rằng một cuộc tấn công diện rộng vào hệ thống điện có thể bị coi là tội ác chiến tranh, đồng thời đặt quân đội Mỹ trước lựa chọn khó khăn giữa tuân lệnh và nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế.

Các chuyên gia nhận định luật chiến tranh không cấm tuyệt đối việc tấn công nhà máy điện, nhưng yêu cầu phải chứng minh lợi ích quân sự vượt trội so với thiệt hại dân sự - một tiêu chuẩn rất cao và khó đáp ứng. Nếu triển khai trên diện rộng, chiến dịch này có thể bị coi là tội ác chiến tranh.

Phía Iran cũng phản ứng mạnh. Đại sứ nước này tại Liên hợp quốc cảnh báo việc nhắm vào hệ thống điện sẽ mang tính “tấn công bừa bãi” và cấu thành tội ác chiến tranh, theo hãng thông tấn nhà nước IRNA.

Trước đó, Nhà Trắng đã đối mặt làn sóng chỉ trích sau khi Mỹ bị cáo buộc liên quan đến một vụ không kích trúng trường tiểu học tại Iran khiến hơn 165 người thiệt mạng.

Nội bộ Mỹ bảo vệ lập trường cứng rắn

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phía trước) trong cuộc họp báo tại Palm Beach, bang Florida, ngày 3/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Dù chưa nêu rõ mục tiêu cụ thể, ông Trump tuyên bố Mỹ có thể tấn công “nhiều nhà máy điện, bắt đầu từ cơ sở lớn nhất”.

Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz cho rằng lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kiểm soát phần lớn hạ tầng năng lượng Iran và đang sử dụng cho mục đích quân sự, trong đó có các nhà máy nhiệt điện khí.

Trong khi đó, Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng, cho biết hơn 20 quốc gia đang phối hợp nhằm đảm bảo lưu thông tại Eo biển Hormuz.

Đại sứ Israel tại Washington Yechiel Leiter cũng tỏ ra thận trọng, cho rằng cần tránh các cuộc tấn công quy mô lớn có thể phá hủy hoàn toàn hạ tầng, gây khó khăn cho quá trình tái thiết sau này.

Giới quan sát cảnh báo, nếu được thực thi, đe dọa của ông Trump có thể phản tác dụng. Lãnh đạo Iran tuyên bố sẽ đóng hoàn toàn Eo biển Hormuz và tiến hành đáp trả nhằm vào các cơ sở hạ tầng của Mỹ và Israel, làm gia tăng nguy cơ leo thang xung đột trong khu vực.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc