Việc eo biển Hormuz đóng cửa sẽ tác động đến thế giới như thế nào?

Trong nhiều thập kỷ, Iran đã tận dụng mối đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz như một công cụ ngoại giao kinh tế mang tính chèn ép và răn đe. Ngày nay, mối đe dọa này đã trở thành hiện thực.

Chỉ vài ngày sau khi Iran trên thực tế đóng cửa eo biển Hormuz, giá dầu Brent đã ở mức 102 USD vào ngày 12/3, trong khi giá dầu West Texas Intermediate (WTI) tiệm cận mức 97 USD. Lưu lượng vận chuyển qua khu vực đã giảm 90% kể từ ngày 28/2, trong bối cảnh bất ổn kinh tế ảnh hưởng đến nhu cầu toàn cầu.

Tác động của việc đóng cửa eo biển Hormuz không đồng đều, đặc biệt là trong ngắn hạn và trung hạn. Một số quốc gia, đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào dòng chảy dầu khí từ Vịnh Persia, sẽ phải đối mặt với sức ép kinh tế chỉ trong vòng vài ngày hoặc vài tuần tới.

Những quốc gia khác có thể tạm thời hưởng lợi từ việc giá dầu khí tăng và sự dịch chuyển nhu cầu. Việc nhìn nhận cuộc khủng hoảng hiện tại như một cuộc đối đầu giữa người thắng và kẻ thua sẽ làm lu mờ thực tế khắc nghiệt hơn: về dài hạn, việc đóng cửa và gián đoạn kéo dài tại eo biển này gây tổn hại cho tất cả các bên.

Những kẻ thắng cuộc...

Việc thảo luận về “những kẻ thắng cuộc” trong một cuộc xung đột khu vực tàn khốc nghe có vẻ mang tính nghịch lý. Tuy nhiên, các nhà sản xuất và xuất khẩu năng lượng bên ngoài khu vực Vùng Vịnh có thể hưởng lợi ngay lập tức, với sự gia tăng đột ngột về nhu cầu và giá dầu khí cao hơn.

Mặc dù không nhất thiết vẫn là “những kẻ thắng cuộc” nếu xung đột kéo dài quá 4-6 tuần như Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đề cập, nhưng họ đang ở vị thế tương đối thuận lợi hơn so với phần còn lại của thế giới.

Algeria, quốc gia lớn nhất châu Phi, sẽ được hưởng lợi từ giá dầu dao động quanh mức 100 USD/thùng. Algeria phụ thuộc vào trữ lượng dầu khí khổng lồ để tài trợ cho ngân sách, và trong khi mức 70-80 USD/thùng sẽ giúp nước này cân bằng ngân sách, thì bất kỳ mức giá nào cao hơn sẽ cho phép Algeria củng cố tài chính của nước này, ít nhất là trong ngắn và trung hạn.

Các nước xuất khẩu dầu mỏ khác của châu Phi cũng có thể được hưởng lợi. Chẳng hạn, Nigeria được ước tính sẽ thu về hơn 21 tỷ USD từ một cuộc xung đột kéo dài.

Là quốc gia sản xuất dầu lớn thứ tư thế giới, việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể khiến Canada trở thành một nguồn cung cấp dầu khí thay thế đáng kể cho các quốc gia ở châu Á và châu Âu, vốn phụ thuộc vào dầu mỏ từ vùng Vịnh Persia.

Mặc dù tác động của cuộc xung đột tại Iran sẽ không đồng đều trên toàn khu vực Mỹ Latinh, nhưng các nước xuất khẩu năng lượng như Brazil có khả năng hưởng lợi từ giá dầu cao hơn khi sản lượng của nước này rơi vào khoảng 3,7 triệu thùng/ngày.

Venezuela cũng sẽ được hưởng lợi với sản lượng 1,2 triệu thùng/ngày. Điều này cũng tương tự với quốc gia xuất khẩu ròng nhỏ hơn là Colombia.

Tại châu Âu, Na Uy sẽ hưởng lợi từ giá dầu cao hơn với tư cách là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, sở hữu thặng dư năng lượng chiếm 19,1% GDP.

Ngoài ra, với việc Mỹ tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến căng thẳng tại Ukraine, Nga hiện có thể bán cho Mỹ, Ấn Độ và Trung Quốc dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ trên các tàu mắc cạn ngoài khơi cho đến ngày 11/4/2026.

... và cả “những người thua”

Đối với nhiều quốc gia, việc đóng cửa eo biển Hormuz đồng nghĩa với sức ép kinh tế nghiêm trọng. Giá năng lượng và chi phí bảo hiểm tăng cao, áp lực lạm phát và giá phân bón tăng vọt đang gây ra những cú sốc lan rộng đối với các quốc gia phụ thuộc vào dòng chảy năng lượng từ vùng Vịnh.

Liên minh châu Âu (EU) có thể trở thành bên chịu tác động nặng nề nhất. Do nhiều quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào khí đốt cho nhu cầu điện năng và công nghiệp, đồng thời dự trữ ở mức rất thấp sau mùa Đông với mức tiêu thụ cao, khối này bị ảnh hưởng bởi việc gián đoạn xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar.

Trong khi đó, giá khí đốt ở châu Âu đã tăng hơn 70% kể từ khi cuộc căng thẳng nổ ra. Nhiều quốc gia EU khác cũng sẽ phải đối mặt với áp lực nghiêm trọng vì phụ thuộc rất nhiều vào eo biển Hormuz để nhập khẩu và lọc dầu.

Theo các kịch bản mà Oxford Economics đưa ra, việc bổ sung dự trữ khí đốt và dầu sưởi trên khắp châu Âu trước mùa Đông tới có thể gặp nhiều khó khăn, vì người mua châu Á có khả năng trở thành đối thủ cạnh tranh gay gắt hơn đối với nguồn cung đang bị thu hẹp.

Trên thực tế, phần lớn dầu và khí đốt vận chuyển qua eo biển Hormuz đều được vận chuyển đến các thị trường châu Á, gây ra không ít lo ngại trong khu vực.

Không khu vực nào trên thế giới bị ảnh hưởng trực tiếp và tức thì hơn Vùng Vịnh.

Mặc dù 6 quốc gia thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) thường được hưởng lợi từ giá dầu thế giới tăng cao, nhưng trước tình hình hiện tại, yếu tố giá cả khó có thể là động lực chi phối chính.

Bình thường, gần 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển này. Tuy nhiên, những ngày gần đây, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các kho chứa dầu ở Fujairah đã buộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) phải tạm thời đình chỉ hoạt động tại đây.

Theo Giám đốc điều hành của Saudi Aramco, đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Saudi Arabia có thể vận chuyển khoảng 7 triệu thùng/ngày sau các đợt mở rộng gần đây. Tuy nhiên, những giải pháp thay thế này phụ thuộc vào việc tái bố trí các tàu chở dầu, vào hoạt động thông suốt của các tuyến đường thương mại khác như kênh đào Suez, và ngay cả khi vận hành hết công suất, vẫn rõ ràng là không đủ.

Các nhà xuất khẩu năng lượng lớn khác trong khu vực như Bahrain, Qatar, Kuwait hay Iraq hoàn toàn không có tuyến đường thay thế nào như vậy. Điều này có thể buộc nhiều nền kinh tế Vùng Vịnh phải ngừng hoàn toàn sản xuất dầu khí nếu xung đột kéo dài vượt quá ngưỡng bão hòa kho chứa. Sự sụt giảm về sản lượng bán ra có thể sẽ lớn hơn nhiều so với lợi ích từ việc giá tăng.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz, như thường lệ, khiến người tiêu dùng toàn cầu là bên bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Từ giá xăng tăng cao đến giá phân bón tăng vọt ảnh hưởng đến nông sản, chi phí đi lại đắt đỏ hơn và mọi thứ khác, giá năng lượng tăng cao sẽ ảnh hưởng đến túi tiền của mọi người.

Có thể thấy, viễn cảnh cuộc khủng hoảng này sẽ trở thành chất xúc tác thúc đẩy mạnh hơn nữa cho việc đa dạng hóa các khoản đầu tư năng lượng tái tạo, vốn không phụ thuộc vào các điểm nghẽn hàng hải.

(theo TTXVN)

Lan Nhi