Chiến sự đến điểm quyết định, Mỹ chỉ còn những lựa chọn tồi?

Ngày 20/3, Tổng thống Trump nói đang cân nhắc “thu hẹp” cuộc chiến với Iran. Ngày 21/3, ông chuyển sang đe dọa sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện của nước này, một bước leo thang có thể khiến xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát.

Trước khi đe dọa Iran phải mở lại eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, ông Trump từng cho rằng đến một thời điểm nào đó, eo biển “tự khắc sẽ mở”.

Trước đó nữa, ông Trump vốn đã tuyên bố Mỹ “chiến thắng” trong xung đột tại Iran và vấn đề ở eo biển Hormuz sẽ sớm được xử lý. Nhưng rồi cũng chính ông phải lên tiếng yêu cầu các đồng minh điều tàu chiến đến để cùng Mỹ mở lại eo biển. Khi các nước do dự, ông nói họ “hèn nhát”.

Những thông điệp thất thường như vậy đã đưa cuộc chiến tại Iran bước sang tuần thứ 4.

Ông Trump “không đùa”, Iran cũng vậy

Sự thay đổi chóng mặt trong các phát ngôn thực chất chỉ cho thấy tầm quan trọng sống còn của eo biển Hormuz đối với kinh tế toàn cầu.

Theo CNN, ông Trump đã đi đến thời điểm mà những phát ngôn mâu thuẫn và những đe dọa bất ngờ không thể che mờ hậu quả từ các quyết định của ông.

Ông có thể sắp phải thử nghiệm việc leo thang xung đột để tạo ra lối thoát. Nhưng cũng có thể, ông chỉ khiến hậu quả kinh tế và chính trị trở nên nghiêm trọng hơn.

Tổng thống Mỹ đã tự đặt bom hẹn giờ cho chính mình, trong khi Iran không cho thấy dấu hiệu nào về khả năng nhượng bộ trước thời hạn “48 giờ” để mở lại eo biển Hormuz.

Các tàu chở dầu tạm neo đậu ngoài khơi Muscat, Oman, trong khi lưu lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz giảm mạnh. Ảnh: Reuters.

Nếu ông Trump ra lệnh tấn công các nhà máy điện, nhiều khả năng ông sẽ kích hoạt các đòn trả đũa mạnh mẽ nhất từ Iran. Thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ rung chuyển dữ dội.

Nếu ông không hành động và eo biển vẫn đóng, điều đó sẽ là bước lùi đối với hình ảnh của Tổng thống Trump, còn Iran chứng minh được rằng họ có thể thách thức sức mạnh quân sự của Mỹ và Israel, dù đang bị áp đảo về hỏa lực.

Tình thế của ông Trump hiện tại làm dấy lên lo ngại, thậm chí là chỉ trích, rằng ông thiếu chiến lược khi bước vào cuộc chiến. Cuộc chiến ấy do ông tự phát động mà không tham vấn Quốc hội, cũng không hề thuyết phục người dân Mỹ về mức độ cần kíp.

Hạ nghị sĩ đảng Dân chủ Hakeem Jeffries nói với CNN: “Chính quyền ông Trump không có tầm nhìn, không có kế hoạch, không có chiến lược rút lui. Họ rõ ràng đã không lường trước được một số diễn biến, trong đó có việc eo biển Hormuz bị đóng”.

Leo thang xung đột gần như chắc chắn sẽ làm trầm trọng thêm phản ứng tiêu cực trên toàn cầu đối với cuộc xung đột tại Iran.

Dù cuộc chiến có thể được coi là thắng lợi về mặt chiến lược đối với Mỹ và Israel, bởi năng lực quân sự của Iran đã bị tàn phá nặng nề sau nhiều tuần không kích. Nhưng Mỹ và Israel có nguy cơ thua trên phương diện chính trị và kinh tế.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc, ông Mike Waltz, nói với Fox News: “Tổng thống Trump không đùa. Không giống những người tiền nhiệm, ông Trump sẽ giữ vững các lằn ranh đỏ và không cho phép chính quyền Iran bắt thế giới làm con tin về năng lượng và kinh tế”.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói với NBC News: “Đôi khi phải leo thang để giảm leo thang”.

Các phát biểu này gợi lại những tiền lệ đáng lo ngại, khi Mỹ bắt đầu một số chiến sự ở quy mô nhỏ nhưng sau đó sa lầy vào cuộc chiến tiêu hao nguồn lực kéo dài và bị xem là thất bại.

Cuộc thăm dò của CBS News cho thấy gần 6/10 người Mỹ tin rằng cuộc chiến tại Iran đang diễn biến theo hướng xấu.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy nói: “Chính quyền hoàn toàn mất liên hệ với thực tế. Cuộc chiến đang vượt khỏi tầm kiểm soát, giá cả tăng cao đối với hàng triệu người Mỹ và không có dấu hiệu kết thúc”.

Tuy nhiên, những người ủng hộ chiến lược của chính quyền ông Trump cho rằng các cuộc không kích đã làm suy yếu mối đe dọa quân sự của Iran. Các cuộc tấn công của Israel nhằm vào giới lãnh đạo Iran sẽ sớm đưa lại tác động mạnh.

Một số nhà phân tích cho rằng ông Trump có thể tìm cách phá vỡ sức kháng cự của Iran bằng cách tấn công trung tâm xuất khẩu dầu của nước này đặt trên đảo Kharg.

Dù vậy, chiến dịch này sẽ đòi hỏi sử dụng bộ binh. Ông Trump sẽ bị đặt vào canh bạc còn lớn hơn cả việc đe dọa tấn công các nhà máy điện.

Quang cảnh ở Dimona (Israel) sau khi trúng tên lửa của Iran. Ảnh: Reuters.

Cho đến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy chính quyền Iran đang lung lay. Iran vẫn còn năng lực tấn công, họ đã chứng minh điều này khi phóng tên lửa đánh trúng thành phố Arad và Dimona của Israel. Trong khi Dimona vốn đặt cơ sở nghiên cứu hạt nhân quan trọng của Israel và được xem là địa điểm trọng yếu, được lá chắn phòng không Israel bảo vệ nghiêm ngặt.

Iran còn phóng tên lửa đạn đạo tầm trung vào căn cứ của Mỹ - Anh đặt tại đảo Diego Garcia ở Ấn Độ Dương. Tên lửa không đánh trúng mục tiêu, nhưng quỹ đạo bay khoảng 3.200 km cho thấy các căn cứ và tàu Mỹ những tưởng nằm ngoài tầm bắn của tên lửa Iran cũng đang bị đe dọa.

Dù ông Trump và Lầu Năm Góc liên tục đưa ra các phát ngôn cứng rắn về việc đã hủy diệt năng lực quân sự của Iran, nhưng với những quả tên lửa vừa phóng đi, Iran khiến các quyết định của ông Trump sau đây trở nên khó khăn hơn.

Quân đội Iran cũng cảnh báo họ sẽ đóng eo biển Hormuz vô thời hạn, đồng thời tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng, thông tin liên lạc và các nhà máy khử mặn nước biển tại khu vực, nếu nhà máy điện của họ bị tấn công. Ngay sau tuyên bố, giá dầu thế giới đã tăng thêm.

Phía Mỹ nhấn mạnh ông Trump “không đùa”, nhưng Iran cũng đâu có đùa.

Các mô hình tên lửa Iran được trưng bày trên một con phố ở Tehran vào ngày 22/3. Ảnh: Reuters

Chỉ còn những lựa chọn tồi và... bớt tồi

Các bước đi tiếp theo của ông Trump sẽ mang tính quyết định. Ông có thể kiên quyết thực hiện tối hậu thư, khiến chiến tranh leo thang.

Ông cũng có thể tìm kiếm thỏa thuận với Iran, nhưng chính quyền Iran vốn đã cứng rắn nay còn trở nên cứng rắn hơn trong thời chiến.

Washington vốn đã chờ xem khi nào ông Trump sẽ tuyên bố “toàn thắng” và đưa quân về nước. Nhưng tình hình hiện tại khiến ông không còn lựa chọn này nữa.

“Không ai có thể đạt được sự hoàn hảo trong chiến tranh”, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói ngày 19/3. Nhưng tình hình thực tế hiện nay vốn còn rất xa mới đạt tới “hoàn hảo”.

Ông Trump đang đứng trước thời khắc quyết định trong cách điều khiển cuộc xung đột do chính ông phát động tại Iran. Ảnh: New York Times.

Theo CNN, sau khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã không kiểm soát được cuộc chiến sẽ kéo dài bao lâu, lan rộng đến mức nào, tốn kém bao nhiêu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng thế nào đến kinh tế Mỹ và toàn cầu.

Ông Trump đang phải đối mặt với các lựa chọn ngày càng thu hẹp. Ông có thể phải leo thang chiến tranh để giữ uy tín và mở lối thoát. Nhưng ông cũng có thể làm trầm trọng thêm cuộc xung đột đang rơi vào thế bế tắc.

Một cựu lãnh đạo tình báo quân đội Israel nhận định: “Mỹ và Israel đang tiến gần tới thời điểm quyết định. Và với Mỹ, đáng tiếc là không có lựa chọn tốt, chỉ có những lựa chọn bớt tồi”.

Iran phóng tên lửa vào thị trấn đặt cơ sở hạt nhân của Israel Thủ tướng Israel Netanyahu thừa nhận Israel đã trải qua “một buổi tối rất khó khăn” sau các đòn tấn công của Iran nhằm vào hai thành phố Arad và Dimona. Hàng chục người đã bị thương trong các cuộc tấn công, nhiều vụ cháy xảy ra, các tòa nhà bị hư hại nghiêm trọng.

An Hòa