Mỹ đổ hàng chục tỷ USD vào ngành khai khoáng cạnh tranh với Trung Quốc

SCMP ghi nhận làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm đưa chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng về tay nước Mỹ, phòng ngừa kịch bản Trung Quốc tiếp tục siết chặt xuất khẩu tài nguyên thô.

Dù dòng vốn nhà nước đang đổ dồn vào lĩnh vực này, ngành công nghiệp khai khoáng còn non trẻ của Mỹ vẫn gặp nhiều trở ngại lớn trước bài toán chênh lệch giá thành và các rào cản pháp lý nội bộ.

Trường hợp của Patriot Critical Minerals là một ví dụ điển hình. Doanh nghiệp này đang lên kế hoạch tái khởi động một mỏ khai thác vonfram bị bỏ hoang tại bang Nevada với dự án trị giá 300 triệu USD nhằm cung cấp nguyên liệu cho ngành hàng không vũ trụ và chế tạo công cụ.

Công ty đã nộp đơn xin tài trợ từ Bộ Quốc phòng và Bộ Năng lượng Mỹ, song mục tiêu vận hành vào giữa năm 2029 đang bị đình trệ do thiếu hụt nhân sự liên bang để xử lý các thủ tục đánh giá tác động môi trường.

Dòng vốn khổng lồ từ Mỹ

Theo The Northern Miner, chính quyền Mỹ đã cam kết và đầu tư tổng cộng 18,6 tỷ USD vào lĩnh vực khoáng sản quan trọng, bao gồm nhóm 17 nguyên tố đất hiếm - những khoáng sản được định danh là "hiếm" vì độ phức tạp trong khâu chiết tách và tinh chế chứ không hoàn toàn do trữ lượng tự nhiên.

Năm ngoái, Lầu Năm Góc đã ký thỏa thuận đầu tư 400 triệu USD vào MP Materials - nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất nước Mỹ - để nắm giữ tới 15% cổ phần.

Một tên tuổi lớn khác trong ngành là USA Rare Earth cũng nhận được cam kết hỗ trợ 1,6 tỷ USD từ Bộ Thương mại, song song với một gói tài trợ 1,5 tỷ USD vừa huy động thành công.

Doanh nghiệp này đang đẩy mạnh xây dựng cơ sở sản xuất nam châm tại Oklahoma và dự án khai thác tại Texas, đặt mục tiêu nâng công suất sản xuất nam châm lên 10.000 tấn/năm vào năm 2029.

Dù thừa nhận những bước tiến dài, đại diện USA Rare Earth khẳng định việc xây dựng một chuỗi cung ứng bền vững và đa dạng hóa vẫn là nỗ lực dài hạn đòi hỏi sự kiên trì qua nhiều năm.

Đánh giá về tác động của dòng tiền đầu tư này, ông Jon Hykawy, Chủ tịch công ty tư vấn Stormcrow Capital, nhận định: "Các gói tài trợ bước đầu đã kích thích dịch chuyển dòng vốn đầu tư và đẩy nhanh năng lực khai thác, chế biến trong ngắn hạn".

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng nguồn vốn hỗ trợ còn phân tán và chưa đồng đều. Báo cáo của nền tảng kỹ thuật địa chất Geomechanics.io chỉ ra nhiều khoản tài trợ đến quá dồn dập rồi đứt đoạn, đơn cử như một gói trợ cấp 200 triệu USD đã khiến doanh nghiệp không còn nguồn hỗ trợ nào trong suốt 18 tháng tiếp theo.

Không ít rào cản

Thách thức lớn nhất đối với các nhà sản xuất Mỹ nằm ở vị thế áp đảo của Trung Quốc trên thị trường toàn cầu. Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm và tới 90% năng lực chế biến, tinh chế toàn cầu.

Trong những năm qua, Trung Quốc đã kiểm soát chặt chẽ hơn việc xuất khẩu các khoáng sản quan trọng như antimon, gali, gecmani và vonfram, đồng thời đưa 10 công ty Mỹ - bao gồm MP Materials và USA Rare Earth - vào danh sách kiểm soát xuất khẩu.

Dù lệnh cấm xuất khẩu được tạm đình chỉ từ cuối năm ngoái, số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy lượng hàng xuất sang Mỹ đối với các nhóm nguyên liệu then chốt vẫn ở mức rất thấp.

Khoảng cách về chi phí sản xuất là rào cản lớn đối với các nhà sản xuất Mỹ trong việc cạnh tranh với Trung Quốc. Phân tích của S&P Global cho thấy giá đất hiếm khai thác tại Mỹ hiện cao gấp 2 đến 5 lần so với giá giao ngay tại Trung Quốc do quy trình kỹ thuật phức tạp để mở rộng quy mô.

Bên cạnh đó, các rào cản môi trường khắt khe và không đồng nhất giữa các bang tại Mỹ khiến việc cấp phép dự án khai khoáng mới kéo dài nhiều năm.

Bà Julie Klinger, Phó giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison, nhận định nhiều doanh nghiệp tiêu thụ tại Mỹ vẫn tiếp tục nhập khẩu nguyên liệu giá rẻ từ Trung Quốc, trong khi chỉ xem nguồn cung nội địa như một công cụ phòng ngừa rủi ro địa chính trị.

Đánh giá về bức tranh tổng thể, bà Klinger chia sẻ: “Trong kịch bản khả quan nhất, mức vốn này sẽ chuyển hóa thành chuỗi cung ứng thực tế để mở đường cho đà tăng trưởng tiếp theo”.

Tiến Lợi