Mỹ đã chi bao nhiêu tỷ USD trong cuộc xung đột với Iran?

Diễn biến chi phí

Diễn biến chi phí trong 40 ngày vừa qua cho thấy chiến tranh hiện đại không tiêu tốn theo nhịp đều, mà tăng rất mạnh ở giai đoạn mở màn.

Trong 7 ngày đầu, chi tiêu của Mỹ mang tính “bùng nổ”, với khoảng 779 triệu USD ngay trong ngày đầu (theo Al Jazeera, 2026), gần 3,7 tỷ USD sau 100 giờ và lên tới khoảng 11,3 - 12,7 tỷ USD sau 6 ngày (theo CSIS, 2026). Đây là thời điểm Mỹ dồn nguồn lực lớn để tạo ưu thế ngay từ đầu, tập trung vào các đòn đánh phủ đầu bằng tên lửa hành trình và bom dẫn đường chính xác (JDAM). Mục tiêu của giai đoạn này không phải duy trì chiến tranh lâu dài, mà là nhanh chóng làm suy yếu hệ thống phòng không, các cơ sở quân sự trọng yếu và năng lực phản ứng ban đầu của Iran.

Điểm cần chú ý là mức tăng chi phí ở giai đoạn đầu không chỉ đến từ số lượng đòn đánh, mà còn đến từ chủng loại vũ khí được sử dụng. Khi một chiến dịch dựa nhiều vào Tomahawk, bom chính xác và các hệ thống hỗ trợ trinh sát - chỉ thị mục tiêu, mỗi đợt tấn công đều kéo theo chi phí rất lớn. Nói cách khác, Mỹ đã chấp nhận chi thật nhiều trong thời gian rất ngắn để “chiếm” lợi thế chiến trường ngay từ đầu. Điều này giải thích vì sao chỉ trong chưa đầy một tuần, tổng chi phí đã lên đến trên 10 tỷ USD (CSIS, 2026). Đây là kiểu chi tiêu tập trung đầu kỳ: Tốn kém, nhưng nhằm đổi lấy tốc độ, độ chính xác và khả năng làm chủ cục diện từ sớm.

Sang tuần thứ hai và thứ ba, chi phí vẫn tiếp tục tăng nhưng tốc độ đã chậm lại rõ rệt. Sau 12 ngày, tổng chi đạt khoảng 16,5 tỷ USD, đến ngày thứ 21 đã vượt 18 tỷ USD (theo Reuters, 2026). Mức tăng chậm hơn cho thấy Mỹ bắt đầu điều chỉnh cách đánh. Thay vì tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào các loại vũ khí đắt tiền, chiến dịch chuyển dần sang các phương án chi phí thấp hơn như JDAM, đồng thời kiểm soát chặt hơn nhịp độ tác chiến. Điều này không có nghĩa chiến tranh giảm cường độ hoàn toàn, mà cho thấy giai đoạn “đánh mạnh để phá thế” đã qua, nhường chỗ cho giai đoạn duy trì sức ép với chi phí được tính toán kỹ hơn.

Khi xung đột kéo dài sang khoảng 1-2 tháng, tổng chi phí được ước tính ở mức 31-34 tỷ USD và có thể tiến tới khoảng 50 tỷ USD nếu chiến sự tiếp diễn (Al Jazeera, 2026). Nhìn vào toàn bộ quỹ đạo này có thể thấy một logic khá rõ, chi phí được dồn mạnh vào thời điểm mở màn, sau đó giảm tốc nhưng không hề thấp.

Trung bình, giai đoạn đầu tiêu tốn khoảng 1 - 2 tỷ USD mỗi ngày, về sau mức chi giảm xuống, nhưng vẫn đủ lớn để tạo áp lực lâu dài lên ngân sách. Điều nổi bật không chỉ là tổng số tiền Mỹ đã chi, mà là cách chi phí vận động, tăng sốc lúc đầu, rồi chuyển sang trạng thái tiêu hao có kiểm soát. Đó cũng là dấu hiệu điển hình của chiến tranh công nghệ cao hiện nay: Không cần kéo dài mới tốn kém, mà có thể cực đắt ngay từ những ngày đầu tiên.

Tiêm kích Super Hornet hạ cánh xuống tàu sân bay USS Abraham Lincoln, ngày 28-2. Ảnh: Getty

Phân bổ chi phí

Chi phí lớn nhất là vũ khí và đạn dược.

Ngay trong những ngày đầu, Mỹ đã chi khoảng 5,6 tỷ USD cho tên lửa tấn công và hệ thống đánh chặn. Các loại vũ khí được sử dụng đều có giá tiền rất cao, một quả Tomahawk khoảng 1 - 2 triệu USD, Patriot khoảng 4 triệu USD, còn THAAD có thể lên tới 12 triệu USD (CSIS, 2026). Đáng nói hơn, Mỹ phải dùng những vũ khí đắt tiền này để đối phó với UAV và tên lửa giá rẻ, có loại chỉ vài chục nghìn USD. Sự chênh lệch này tạo ra một thế bất lợi về chi phí, mỗi lần đánh chặn thành công vẫn đồng nghĩa với việc “chi nhiều hơn đối phương”, khiến tổng chi phí tăng nhanh ngay cả khi cường độ không đổi.

Bên cạnh đó, chi phí vận hành là phần tiêu hao liên tục và khó kiểm soát. Riêng hoạt động không quân trong giai đoạn đầu đã tiêu tốn khoảng 2,3 tỷ USD, chưa tính chi phí duy trì hơn 50.000 quân trong khu vực (Reuters, 2026). Các khoản này không nằm ở một đòn đánh cụ thể, mà tích lũy theo từng ngày, bao gồm nhiên liệu cho máy bay và tàu chiến, vận chuyển, hậu cần và bảo trì. Trong chiến tranh công nghệ cao, mỗi hệ thống càng hiện đại thì chi phí duy trì càng lớn, đặc biệt khi phải vận hành liên tục ở cường độ cao. Ngoài ra, tổn thất về khí tài, dù không lớn về số lượng, vẫn kéo theo chi phí thay thế đáng kể. Chẳng hạn, việc thay thế 3 máy bay F-15 đã tiêu tốn khoảng 310 triệu USD, chưa kể các thiệt hại khác khó thống kê đầy đủ.

Một phần chi phí khác ít được chú ý nhưng có tác động rộng hơn là chi phí gián tiếp. Khi xung đột diễn ra, rủi ro tại eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng, kéo theo chi phí vận tải, sản xuất và năng lượng trên phạm vi toàn cầu. Chuỗi cung ứng bị gián đoạn, áp lực lạm phát gia tăng và ảnh hưởng trực tiếp đến các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Những khoản này không xuất hiện trong ngân sách quốc phòng, nhưng lại tạo ra chi phí thực tế đối với nền kinh tế Mỹ và các đối tác.

Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào chi tiêu quân sự trực tiếp sẽ chưa phản ánh đầy đủ, bởi chi phí chiến tranh trong thực tế lan ra toàn bộ hệ thống kinh tế và tiếp tục tích lũy ngay cả khi cường độ giao tranh không tăng.

Phía sau những con số

Chi phí tăng mạnh từ đầu không phải ngẫu nhiên, mà là lựa chọn chiến lược có chủ đích.

Mỹ chủ động dồn nguồn lực lớn vào giai đoạn mở màn để nhanh chóng giành ưu thế trên không và làm tê liệt các năng lực then chốt của đối phương. Việc sử dụng dày đặc tên lửa hành trình và bom chính xác khiến chi phí dồn vào “điểm mở màn”, tạo ra hiệu ứng áp đảo ngay từ đầu. Nói cách khác, chi phí được “đẩy lên trước” để đổi lấy lợi thế chiến trường, thay vì kéo dài và phân tán theo thời gian.

Bản chất của chiến tranh hiện đại khiến chi phí không dễ giảm sau giai đoạn mở màn. Mỗi đòn đánh không chỉ là một quả bom hay tên lửa, mà còn là kết quả của cả một hệ thống trinh sát - giám sát (ISR), vệ tinh, chỉ huy - kiểm soát và hỗ trợ tác chiến mạng phía sau. Tất cả đều tiêu tốn nguồn lực lớn và vận hành liên tục. Điều này tạo ra một nghịch lý, chiến tranh có thể “chính xác hơn” và giảm thương vong trực tiếp, nhưng lại đắt đỏ hơn về tài chính. Đồng thời, sự chênh lệch chi phí giữa hai bên hình thành một “bẫy bất đối xứng”: Iran sử dụng UAV và tên lửa giá rẻ, trong khi Mỹ phải dùng các hệ thống đánh chặn đắt tiền để đối phó, khiến chi phí bị đẩy lên rất cao.

Chi phí cũng không còn gói gọn trong một chiến trường duy nhất mà lan ra nhiều không gian cùng lúc. Hoạt động quân sự diễn ra trên không, trên biển, trong không gian mạng và kéo theo cả hệ thống hậu cần toàn cầu. Mỗi không gian đều phát sinh chi phí riêng, từ vận hành lực lượng, bảo vệ tuyến vận tải đến duy trì chuỗi cung ứng.

Vì thế, chi phí cho cuộc chiến không tăng theo đường thẳng mà lan rộng theo nhiều hướng, tích tụ dần thành gánh nặng tài chính. Đây là điểm khác biệt quan trọng của chiến tranh hiện đại: Chi phí không chỉ phụ thuộc vào mức độ giao tranh, mà còn vào phạm vi và số lượng không gian mà chiến tranh mở rộng.

Phản ứng của chính phủ Mỹ

Phản ứng của chính phủ Mỹ trước chi phí chiến tranh tăng nhanh diễn ra theo hai hướng song song: Duy trì sức ép quân sự và điều chỉnh về tài chính - chính trị.

Trên thực địa, Lầu Năm Góc tiếp tục duy trì hơn 50.000 quân trong khu vực và giữ các chiến dịch không kích ở trạng thái sẵn sàng cao, bất chấp chi phí đã vượt 11 - 12,7 tỷ USD chỉ trong 6 ngày đầu và khoảng 16,5 tỷ USD sau 12 ngày. Đồng thời, Mỹ thúc đẩy các thỏa thuận ngừng bắn tạm thời nhằm giảm nguy cơ leo thang và hạ nhiệt áp lực chi tiêu, trong bối cảnh tổng chi phí có thể đạt 30 - 50 tỷ USD chỉ sau 1-2 tháng (Al Jazeera). Điều này cho thấy Mỹ không chỉ tính toán hiệu quả quân sự, mà còn chủ động kiểm soát tốc độ gia tăng chi phí.

Ở trong nước, vấn đề tài chính nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận. Lầu Năm Góc đề xuất gói ngân sách bổ sung có thể vượt 200 tỷ USD để duy trì chiến dịch nếu kéo dài, nhưng vấp phải sự phản đối tại Quốc hội do lo ngại chi phí vượt kiểm soát (Reuters). Nhiều nghị sĩ yêu cầu làm rõ mục tiêu chiến lược và cảnh báo nguy cơ sa lầy tài chính trong bối cảnh chi tiêu đã tăng hàng chục tỷ USD chỉ trong vài tuần. Dư luận và thị trường phản ứng thận trọng khi chi phí chiến tranh làm gia tăng áp lực nợ công và lạm phát.

Trước bối cảnh đó, chính quyền Mỹ điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng kiểm soát chi tiêu và ổn định tâm lý trong nước, phản ánh một bài toán khó: Vừa duy trì ưu thế quân sự, vừa tránh để chi phí vượt khỏi khả năng chịu đựng của nền kinh tế.

VĂN CẢNH