Một tuyến 'yết hầu' thương mại khác cũng bị đe dọa bởi chiến sự Iran

Một tàu chở dầu ở Biển Đỏ, gần cửa kênh đào Suez vào ngày 11/3/2026. Ảnh: Xinhua/Getty Images

Theo CNN, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại Trung Đông trong tháng này gần như đã khiến eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – bị đóng băng đối với tàu chở dầu. Điều này làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu và buộc các nhà sản xuất phải tìm kiếm những con đường thay thế để đưa nhiên liệu đến người mua trên khắp thế giới.

Một trong số ít lựa chọn còn lại là tuyến đường qua Biển Đỏ. Tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới Saudi Aramco cho biết tuần trước họ sẽ chuyển hướng hàng triệu thùng dầu thô – vốn được xuất từ vịnh Ba Tư và đi qua eo biển Hormuz – sang một tuyến đường ống dẫn tới cảng Yanbu ở bờ Biển Đỏ của Saudi Arabia.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích thương mại Kpler, số chuyến bốc dầu hàng ngày tại cảng này trong tháng đã tăng hơn gấp đôi so với mức trung bình của năm ngoái. Điều đó cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào tuyến thay thế này trong bối cảnh Hormuz bị gián đoạn.

Tuy nhiên, “phao cứu sinh” này giờ đây cũng đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa.

Biển Đỏ trở thành điểm nóng mới

Hôm 16/3, Iran tuyên bố các cơ sở hải quân của Mỹ tại Biển Đỏ là “mục tiêu tiềm tàng”.

Theo hãng tin bán chính thức Fars, bộ chỉ huy quân sự thống nhất của Iran cho rằng sự hiện diện của tàu sân bay USS Gerald R. Ford tại khu vực này là một mối đe dọa trực tiếp đối với Tehran. Do đó, các trung tâm hậu cần và dịch vụ hỗ trợ nhóm tác chiến này tại Biển Đỏ cũng có thể trở thành mục tiêu của lực lượng vũ trang Iran.

Thực tế, ngay cả trước khi cuộc chiến hiện tại bùng nổ vào ngày 28/2, Biển Đỏ vốn đã không phải là khu vực ổn định về địa chính trị. Theo các chuyên gia, nơi đây từ lâu đã tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh.

Từ cuối năm 2023, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã liên tục tấn công các tàu thương mại tại Biển Đỏ nhằm đáp trả chiến dịch quân sự của Israel chống lại Hamas. Những cuộc tấn công này đã làm gián đoạn nghiêm trọng tuyến vận tải hàng hải quan trọng nối châu Á với châu Âu.

Hệ quả là nhiều công ty vận tải buộc phải chuyển hướng tàu đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài hành trình thêm nhiều tuần. Điều này làm gia tăng đáng kể chi phí nhiên liệu, phí bảo hiểm và tiền lương thủy thủ đoàn.

Nguy cơ lan rộng đối với nguồn cung dầu

Tình hình hiện tại, kết hợp với “lập trường thù địch liên tục của lực lượng Houthi đối với tàu thương mại”, khiến mức độ rủi ro tại Biển Đỏ được đánh giá là “đáng kể”, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải của Vương quốc Anh.

Cơ quan này cảnh báo rằng lực lượng Houthi vẫn có đầy đủ năng lực và ý định tiến hành các cuộc tấn công trên biển trong khu vực.

Một nguồn tin Israel cũng cho biết có dấu hiệu cho thấy các tay súng Houthi có thể tiến hành tấn công trực tiếp vào Israel – điều chưa từng xảy ra kể từ khi cuộc chiến hiện tại bắt đầu.

“Không còn lối thoát” cho dầu mỏ

Đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia, theo Saudi Aramco, có thể vận chuyển tối đa 7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Tuy nhiên, con số này vẫn chỉ bù đắp được một phần so với khoảng 15 triệu thùng/ngày thường đi qua eo Hormuz.

Nếu bạo lực quay trở lại Biển Đỏ và làm gián đoạn cả tuyến đường này, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị “kẹt cứng”. Các chuyên gia cảnh báo điều này sẽ khiến giá dầu tăng vọt.

Theo Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu mỏ cấp cao tại Kpler, nếu các tàu chở dầu của Saudi Arabia bị tấn công tại Biển Đỏ, thị trường sẽ phản ứng rất mạnh. Ông cho rằng điều đó sẽ gửi tín hiệu rằng mọi tuyến đường “thoát hiểm” của dầu mỏ đều đang bị nhắm tới.

“Khi đó, thị trường sẽ hiểu rằng không còn lối thoát", ông nói.

David Oxley, chuyên gia kinh tế tại Capital Economics, nhận định rằng nếu nguồn cung dầu từ khu vực giàu tài nguyên này bị “mắc kẹt hoàn toàn”, giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – có thể tăng từ khoảng 100 USD hiện nay lên 130–150 USD/thùng.

Tác động lan rộng đến kinh tế toàn cầu

Giá dầu tăng cao trong thời gian dài sẽ không chỉ ảnh hưởng đến ngành năng lượng mà còn lan sang toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Chi phí vận chuyển hàng hóa, vé máy bay và giá thực phẩm đều có thể tăng theo. Điều này gây áp lực lạm phát và làm chậm đà phục hồi kinh tế tại nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất ổn, một cú sốc giá dầu mới có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng và kéo dài.

Vận tải container ít bị ảnh hưởng hơn

Trái với dầu mỏ, tác động của các cuộc tấn công tại Biển Đỏ đối với tàu container chở hàng hóa được đánh giá là hạn chế hơn.

Lý do là phần lớn các tàu container đã tránh tuyến đường này từ cuối năm 2023. Theo ước tính của chuyên gia Peter Sand từ công ty Xeneta, khoảng 90% năng lực vận tải container từng đi qua Biển Đỏ đã được chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng.

Đầu tháng 1, tập đoàn vận tải biển Maersk từng tuyên bố sẽ nối lại một phần hoạt động tại Biển Đỏ, gọi đây là tuyến đường “nhanh nhất và hiệu quả nhất” giữa châu Á và châu Âu. Tuy nhiên, đến đầu tháng 3, công ty này lại phải đình chỉ kế hoạch do lo ngại an ninh gia tăng.

Các chuyên gia logistics nhận định tình hình hiện tại đã làm chậm đáng kể khả năng khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải tại khu vực này. Nhiều công ty vận tải dự kiến sẽ tiếp tục tránh Biển Đỏ trong phần còn lại của năm, ngay cả khi chưa có các cuộc tấn công mới.

Chi phí bảo hiểm đối với tàu đi qua khu vực này đã tăng mạnh kể từ khi xung đột bùng phát, khiến việc sử dụng tuyến đường trở nên kém hấp dẫn hơn về mặt kinh tế.

Theo các chuyên gia, chỉ riêng mối đe dọa tiềm tàng cũng đủ để khiến các hãng tàu tránh xa Biển Đỏ.

Một điểm nghẽn mới của thương mại toàn cầu

Trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, Biển Đỏ từng được xem là tuyến thay thế quan trọng giúp duy trì dòng chảy năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, khi khu vực này cũng trở nên bất ổn, nguy cơ gián đoạn kép đang hiện hữu.

Nếu cả hai “yết hầu” này cùng bị đe dọa, thị trường năng lượng sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, kéo theo những tác động dây chuyền đối với thương mại và kinh tế toàn cầu.

Cuộc xung đột tại Trung Đông vì thế không chỉ là vấn đề khu vực, mà đang dần trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với hệ thống thương mại và năng lượng của toàn thế giới.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo Guardian)