Món ăn vặt trên gánh hàng rong khiến hai nhà văn nổi tiếng phải tốn giấy mực ca ngợi: Điều đặc biệt giấu trong bát nước chấm

Dù ở nhiều nơi xuất hiện các phiên bản bánh cuốn khác nhau, phong vị Thanh Trì vẫn không thể trộn lẫn. (Ảnh: Làng nghề).

Nằm bên bờ sông Hồng, vùng Thanh Trì từ lâu đã gắn liền với một thức quà thanh nhã của đất Kinh kỳ – bánh cuốn Thanh Trì. Những câu ca truyền miệng xưa nhắc đến “bánh cuốn ngon”, “gò Ngũ Nhạc” hay dòng sông Hồng thực chất đều hướng về vùng đất này, nơi vẫn còn lưu giữ làng nghề làm bánh cuốn đã song hành cùng lịch sử Thăng Long.

Ẩm thực vốn không có một điểm khởi đầu rõ ràng, và bánh cuốn Thanh Trì cũng vậy. Trải qua nhiều thế hệ, món ăn này được gìn giữ, biến đổi theo thời gian nhưng vẫn giữ được hương vị riêng biệt. Dù ở nhiều nơi xuất hiện các phiên bản bánh cuốn khác nhau, phong vị Thanh Trì vẫn không thể trộn lẫn.

Từ đầu thế kỷ XX, trong tác phẩm Hà Nội 36 phố phường, Thạch Lam đã gọi bánh cuốn Thanh Trì là “quà chính tông”, thứ bánh “mỏng như tờ giấy và trong như lụa”. Ông nhắc đến những gánh hàng rong len lỏi vào phố, mang theo hương thơm của bột gạo mới và mỡ hành giản dị mà quyến rũ.

Vị bánh hòa quyện cùng nước chấm thanh nhẹ, tinh tế đến mức khó có thể tái hiện trọn vẹn. (Ảnh: Làng nghề).

Còn Vũ Bằng, trong Miếng ngon Hà Nội, lại nhớ về vị bánh “êm êm, mát rượi”, hòa quyện cùng nước chấm thanh nhẹ, tinh tế đến mức khó có thể tái hiện trọn vẹn.

Điểm đặc trưng của bánh cuốn Thanh Trì xưa là không nhân, được tráng mỏng, ăn kèm mỡ hành, chả hoặc đậu rán và nước chấm có hương cà cuống. Chính sự giản dị ấy lại làm nên nét tinh tế rất riêng, khó nơi nào sánh được.

Ngày nay, dù xuất hiện thêm nhiều biến thể có nhân thịt hay mộc nhĩ, người dân Thanh Trì vẫn xem bánh không nhân là “cốt lõi”. Theo họ, ở nhiều nơi có bánh cuốn, bánh ướt, nhưng chỉ bánh cuốn Thanh Trì mới giữ được hương vị nước chấm cà cuống – một dấu ấn của Hà Nội xưa.

Món ăn vặt hàng rong trở thành di sản quốc gia. (Ảnh: Internet).

Để làm nên lớp bánh mỏng tang ấy là cả một quy trình công phu. Gạo tẻ phải chọn kỹ, ngâm đúng độ, xay bằng cối đá và pha nước theo bí quyết riêng. Khi tráng trên lớp vải căng đặt trên nồi nước sôi, người thợ phải căn chuẩn từng thao tác, chỉ cần sai lệch nhỏ cũng khiến bánh mất đi độ mềm mịn đặc trưng.

Từ những gánh hàng rong xưa len lỏi vào phố, bánh cuốn Thanh Trì nay đã có mặt ở nhiều nhà hàng, trở thành món ăn quen thuộc và cũng là trải nghiệm ẩm thực hấp dẫn với du khách khi đến Hà Nội.

Đầu năm 2024, làng nghề bánh cuốn Thanh Trì được công nhận là làng nghề truyền thống. Đến ngày 18/3/2026, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống.

Những lớp bánh mỏng gây nghiện của bánh cuốn Thanh Trì.

Danh hiệu này không chỉ là sự tôn vinh mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ và phát huy. Từ việc truyền nghề cho thế hệ trẻ đến quảng bá qua du lịch và thương mại, bánh cuốn Thanh Trì đang dần được định vị như một biểu tượng văn hóa của Thủ đô.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần mai một, làng nghề Thanh Trì vẫn âm thầm giữ lửa. Bởi hơn cả một món ăn, đó là ký ức, là nếp sống và là hồn cốt của một Hà Nội xưa – nhẹ nhàng, tinh tế và đậm đà dư vị.

Lam Giang (t/h)