Mỗi điểm nghẽn thể chế phải có một đầu mối chịu trách nhiệm

Thảo luận tại Tổ 3 (gồm các Đoàn ĐBQH: TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh) sáng 18/10, đại biểu Lã Thanh Tân, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, đánh giá cao quyết tâm của Chính phủ trong cải cách thể chế, hoàn thiện pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Duy Lâm điều hành phiên thảo luận của Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, tư duy xây dựng pháp luật đang chuyển mạnh theo hướng kiến tạo phát triển. Nhiều vấn đề tồn tại kéo dài được đưa ra xem xét, nhiều quy định được rà soát, sửa đổi và các rào cản từng bước được tháo gỡ. Đáng chú ý là sự chuyển đổi từ tư duy quản lý sang phục vụ, từ kiểm soát bằng thủ tục sang quản trị bằng pháp luật, dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, yêu cầu đối với cải cách thể chế cũng phải thay đổi.

"Thể chế phải mở đường cho phát triển; pháp luật phải khơi thông nguồn lực; bộ máy nhà nước phải biến quyết sách thành kết quả thực tế", đại biểu nhấn mạnh.

Theo ĐBQH Lã Thanh Tân, cải cách không thể chỉ tập trung vào nội dung chính sách mà phải đổi mới cả phương thức tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.

Thực tế, một dự án đầu tư có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều lĩnh vực pháp luật như quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường, đấu thầu. Một thủ tục hành chính liên quan đến nhiều cơ quan, hệ thống dữ liệu; trong khi nhiệm vụ phân cấp cho địa phương đòi hỏi đồng thời thẩm quyền, nhân lực, kinh phí và hạ tầng công nghệ.

Vì vậy, những vướng mắc này khó được giải quyết triệt để nếu chỉ xem xét từng văn bản, thủ tục hoặc cơ quan riêng lẻ. Cần đánh giá toàn bộ quá trình vận hành chính sách, từ quy định pháp luật, tổ chức thực hiện đến kết quả người dân và doanh nghiệp nhận được.

"Một văn bản được sửa đổi là một kết quả về mặt pháp lý. Nhưng nếu vướng mắc vẫn còn, thủ tục vẫn kéo dài, chi phí tuân thủ vẫn cao, thì nhiệm vụ cải cách chưa thể coi là hoàn thành", đại biểu nêu quan điểm.

Tương tự, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cơ quan được giao nhiệm vụ có đủ điều kiện thực hiện và trách nhiệm được xác định rõ ràng.

ĐBQH Lã Thanh Tân (Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Một điểm nghẽn, một đầu mối chịu trách nhiệm

Từ thực tiễn trên, ĐBQH Lã Thanh Tân đề nghị Chính phủ thiết lập cơ chế quản trị các điểm nghẽn thể chế theo nguyên tắc: "một điểm nghẽn - một đầu mối chịu trách nhiệm - một thời hạn xử lý - một kết quả có thể kiểm chứng".

Đại biểu cho rằng đây cần là giải pháp quan trọng trong triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, nhằm chuyển từ xử lý vướng mắc trước mắt sang phương thức quản trị chủ động phát hiện vấn đề, xác định đúng nguyên nhân, theo dõi đến cùng và đánh giá bằng kết quả.

Trước hết, Chính phủ cần xây dựng danh mục thống nhất, thường xuyên cập nhật các điểm nghẽn thể chế, pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư, sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Mỗi điểm nghẽn phải được xác định rõ vị trí phát sinh, đối tượng chịu tác động, nguyên nhân và công cụ xử lý. Vướng mắc do luật thì nghiên cứu sửa luật; do văn bản hướng dẫn thì hoàn thiện hướng dẫn; do phối hợp thì điều chỉnh quy trình, xác định đầu mối; còn do tổ chức thực hiện thì phải chấn chỉnh trách nhiệm thi hành.

Đại biểu đề nghị ưu tiên những điểm nghẽn có phạm vi ảnh hưởng rộng, gây chi phí lớn cho xã hội, làm chậm dự án, cản trở sản xuất, kinh doanh hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phục vụ người dân.

Cùng với đó, cần chuyển từ trách nhiệm chung sang trách nhiệm đến cùng. Mỗi điểm nghẽn phải có cơ quan chủ trì, thời hạn hoàn thành, phương án xử lý và sản phẩm đầu ra cụ thể.

Với vấn đề liên ngành, phải xác định rõ cơ quan điều phối và thẩm quyền điều phối, tránh tình trạng nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không có đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Những vấn đề vượt thẩm quyền phải được báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền quyết định, không để vướng mắc bị đẩy từ cơ quan này sang cơ quan khác.

Đối với nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội, cần sớm xác định quy định phải sửa đổi, bổ sung, cơ quan chuẩn bị và lộ trình trình xem xét. Những vấn đề thuộc thẩm quyền Chính phủ, Thủ tướng và các bộ, ngành phải được chủ động xử lý, gắn với trách nhiệm cụ thể.

"Không dừng ở yêu cầu 'tăng cường phối hợp', mà phải thiết kế cơ chế để sự phối hợp tạo ra kết quả", đại biểu nói, đồng thời nhấn mạnh việc giao nhiệm vụ phải đi kèm theo dõi tiến độ, xác định biện pháp và thời hạn khắc phục chậm trễ.

"Đã giao nhiệm vụ thì phải rõ trách nhiệm. Đã xác định thời hạn thì phải có kết quả. Vấn đề càng liên ngành, trách nhiệm điều phối càng phải rõ ràng", ĐBQH Lã Thanh Tân nhấn mạnh.

Đánh giá cải cách bằng kết quả thực tế

Một nội dung khác được đại biểu đặc biệt quan tâm là thay đổi cách đánh giá hiệu quả cải cách, từ kết quả hành chính sang những chuyển biến thực chất.

Theo đó, mỗi điểm nghẽn được xử lý phải có tiêu chí đánh giá phù hợp. Với thủ tục hành chính, cần đo thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ, số lần bổ sung hồ sơ và mức độ thuận lợi khi thực hiện. Với hoạt động đầu tư, phải xem việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý có giúp dự án tiếp tục triển khai đúng quy định hay không.

Đối với phân cấp, phân quyền, việc đánh giá không chỉ căn cứ vào số nhiệm vụ được chuyển giao mà còn phải xem thẩm quyền đã rõ ràng, nguồn lực có tương xứng và chất lượng phục vụ người dân có được cải thiện hay không.

Đại biểu đề nghị sử dụng dữ liệu, kết quả giải quyết hồ sơ và phản hồi của các đối tượng chịu tác động làm căn cứ đánh giá. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục không được đánh đổi bằng cách hạ thấp yêu cầu quản lý hoặc bỏ qua các tiêu chuẩn về an toàn, chất lượng và lợi ích công cộng.

"Văn bản được ban hành là phương tiện; kết quả cải thiện thực tiễn mới là mục tiêu cuối cùng của cải cách", đại biểu nhấn mạnh.

Để bảo đảm cơ chế này vận hành hiệu quả, ĐBQH Lã Thanh Tân đề nghị gắn việc xử lý điểm nghẽn thể chế với hoạt động giám sát của Quốc hội. Chính phủ cần định kỳ báo cáo những vấn đề đã giải quyết, những điểm nghẽn chậm tiến độ, nguyên nhân và trách nhiệm liên quan.

Qua đó, Quốc hội có cơ sở giám sát theo kết quả, tập trung vào các vấn đề lớn, cam kết quan trọng và những điểm nghẽn tác động rộng đến phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đại biểu, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là sửa những quy định chưa phù hợp mà còn phải bảo đảm hệ thống pháp luật vận hành đồng bộ; không chỉ phân cấp nhiệm vụ mà phải tạo đủ điều kiện thực hiện; không chỉ yêu cầu phối hợp mà phải xác lập trách nhiệm và kiểm chứng kết quả.

Từ đó, ĐBQH Lã Thanh Tân kiến nghị Chính phủ đưa cơ chế quản trị các điểm nghẽn thể chế vào chương trình hành động thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, với danh mục ưu tiên rõ ràng, cơ quan chủ trì cụ thể, thời hạn xử lý và cơ chế báo cáo kết quả trước Quốc hội.

Hà Lan