'Mở' tối đa không gian tự chủ, tạo hành lang pháp lý cho Thủ đô phát triển bứt phá

Tại tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Luật Thủ đô 2026: Không gian pháp lý đặc biệt để Hà Nội bứt phá phát triển” do Báo An ninh Thủ đô tổ chức, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương cho biết, ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật Thủ đô sửa đổi. Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026, một số nội dung có hiệu lực thi hành kể từ ngày Quốc hội thông qua.

Luật Thủ đô năm 2026 gồm 09 chương, 36 điều, trao quyền cho Hà Nội 199 thẩm quyền.Trong đó, Luật đã trao quyền cho Thành phố được phép ban hành văn bản QPPL (Quy phạm pháp luật) khác với văn bản QPPL do cơ quan nhà nước ở Trung ương;

Trao quyền cho Thành phố được phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết TTHC (Thủ tục hành chính);

Trao quyền cho Thành phố được quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành văn bản khác với quy định của Trung ương;

Quy định trình tự, thủ tục ban hành văn bản QPPL trong trường hợp ban hành khác với quy định của Trung ương.

Luật Thủ đô cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TP Hà Nội trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình được ban hành văn bản QPPL quy định biện pháp đặc thù phù hợp với yêu cầu phát triển Thủ đô để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng, các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Đây là một điểm rất mới.

Có thể nói, đây là quy định chưa có tiền lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam, điều này thể hiện sự tin tưởng, phân quyền mạnh mẽ của Trung ương đối với Hà Nội; tạo điều kiện để Hà Nội có hành lang pháp lý chủ động, linh hoạt giải quyết kịp thời những vấn đề thực tiễn đặt ra, phục vụ phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô trong giai đoạn hiện nay và thực hiện trách nhiệm dẫn dắt, lan tỏa thể chế phát triển do Đảng và Nhà nước giao phó, thể hiện vai trò của Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn được giao vai trò “thiết kế chính sách”.

Đây không phải là cơ chế để Hà Nội ban hành các quy định theo ý chí chủ quan, mà phải thực hiện đúng mục tiêu, đúng tinh thần phân quyền của Quốc hội, bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, phù hợp với các nguyên tắc của Luật Thủ đô, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn vững chắc, đồng thời phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù mà Trung ương giao cho Hà Nội.

Chính vì vậy, những văn bản này phải được xây dựng với yêu cầu chặt chẽ hơn so với quy trình xây dựng văn bản QPPL thông thường.

Và đi cùng với quyền hạn lớn thì trách nhiệm cũng rất lớn. Việc phân quyền được gắn với kiểm soát quyền lực và cơ chế giám sát, giải trình chặt chẽ trước dư luận, Trung ương.

Xuất phát từ yêu cầu đó, ngay sau khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, trên cơ sở quy định tại Điều 8 của Luật, Sở Tư pháp đã chủ động tham mưu UBND Thành phố trình HĐND Thành phố ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND ngày 11/5/2026 quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản QPPL để tổ chức thi hành Luật Thủ đô.

Đây có thể xem là “bộ quy tắc” đầu tiên hướng dẫn cách thức xây dựng các văn bản triển khai Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các sở, ngành thực hiện.

Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Luật Thủ đô 2026: Không gian pháp lý đặc biệt để Hà Nội bứt phá phát triển” do Báo An ninh Thủ đô tổ chức

Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND đã đặt ra nhiều yêu cầu rất chặt chẽ đối với việc xây dựng các văn bản quy định biện pháp đặc thù. Theo đó, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chứng minh rõ vì sao cần phải ban hành quy định khác hoặc trong trường hợp Trung ương chưa có quy định, xác định rõ mục tiêu, kết quả cần đạt được, đồng thời đánh giá đầy đủ cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình khi văn bản được ban hành.

Bên cạnh đó, dự thảo văn bản phải được đánh giá tác động toàn diện, rà soát kỹ sự phù hợp với Hiến pháp, Luật Thủ đô, các chủ trương của Đảng và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; phải bảo đảm không làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, quyền con người, quyền công dân, môi trường đầu tư kinh doanh.

Đặc biệt, Luật Thủ đô và Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND yêu cầu việc xây dựng các văn bản này phải được tham vấn chính sách.

Cụ thể, ngoài việc lấy ý kiến các sở, ngành của Thành phố, còn phải tham vấn các bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan, các cơ quan của Quốc hội trong trường hợp cần thiết, đồng thời lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp, các đối tượng chịu tác động trực tiếp và người dân. Toàn bộ quá trình tiếp thu, giải trình ý kiến đều phải được công khai, minh bạch.

Sở Tư pháp xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình triển khai Luật Thủ đô. Vì vậy, Sở luôn theo dõi sát ngay từ khâu đề xuất chính sách, hướng dẫn các cơ quan soạn thảo hoàn thiện hồ sơ, kiểm tra chặt chẽ về thành phần hồ sơ, trình tự, thủ tục theo đúng quy định của pháp luật ban hành văn bản QPPL, Luật Thủ đô và Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND.

Trong quá trình thẩm định, Sở Tư pháp không chỉ xem xét về tính hợp hiến, tính hợp pháp, mà còn đặc biệt chú trọng đánh giá tính cần thiết, tính khả thi, tính hợp lý của từng chính sách; đồng thời mời các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các bộ, ngành Trung ương và các cơ quan có liên quan tham gia góp ý, phản biện để bảo đảm mỗi quy định khi ban hành đều có cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn và có thể triển khai hiệu quả trên thực tế.

An Nhiên