Cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026: Gỡ 'nút thắt' trong quản lý đất đai

Luật Thủ đô năm 2026 tạo cơ chế phân quyền, phân cấp cho thành phố Hà Nội trong lĩnh vực quản lý đất đai. Ảnh: Phạm Hùng

Nhiều “điểm nghẽn” được tháo gỡ

Hiện nay, khi tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, quản lý đất đai luôn là một trong những lĩnh vực phức tạp nhất của thành phố Hà Nội. Nhiều năm qua, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý đất đai vẫn tồn tại không ít khó khăn, đặc biệt là việc xử lý các trường hợp sử dụng đất có nguồn gốc lịch sử, các dự án chậm triển khai, đất xen kẹt, đất công bị sử dụng sai mục đích hay những bất cập trong quá trình thu hồi, giao đất, cho thuê đất.

Nhiều vụ việc tồn đọng kéo dài không phải do thiếu quyết tâm xử lý mà xuất phát từ những khoảng trống pháp lý hoặc quy trình xử lý còn phải xin ý kiến nhiều cấp, khiến thời gian giải quyết kéo dài, phát sinh khiếu nại, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và hiệu quả sử dụng tài nguyên đất.

Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 được Quốc hội khóa XVI thông qua và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 đã trao cho Hà Nội nhiều thẩm quyền vượt trội và cơ chế đặc thù, trong đó có nhiều nội dung liên quan đến công tác quản lý đất đai. Đáng chú ý, Luật cho phép thành phố linh hoạt xử lý dứt điểm các tồn tại kéo dài nhiều năm như đất dịch vụ, giao đất không đúng thẩm quyền và các vi phạm đất đai cũ; được chủ động quyết định việc chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa (quy mô dưới 2ha) và đất rừng phòng hộ, rừng sản xuất (dưới 5ha) sang mục đích khác mà không cần chờ Quốc hội phê duyệt; đồng thời, cho phép điều chỉnh mục đích sử dụng đất một phần diện tích các khu chung cư cũ sang đất công cộng, không gian xanh nhằm tái thiết đô thị hiện đại, bảo đảm hài hòa lợi ích của nhà đầu tư và người dân. Đặc biệt, Luật còn cho phép thành phố được thí điểm cơ chế đặc thù, trong trường hợp có vướng mắc với những luật chuyên ngành hiện hành để xử lý các bài toán cấp bách về phát triển đô thị...

Theo đánh giá của các chuyên gia, khi những “điểm nghẽn” về thể chế được tháo gỡ, thành phố sẽ có điều kiện khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai để đầu tư phát triển hạ tầng, cải thiện chất lượng dịch vụ công và nâng cao đời sống người dân.

Nâng cao năng lực thực thi trong thực tiễn

Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính cho biết, trong bối cảnh Thủ đô đang triển khai nhiều dự án hạ tầng chiến lược, phát triển các đô thị vệ tinh, cải tạo chung cư cũ, xây dựng nhà ở xã hội và phát triển hệ thống giao thông đồng bộ, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai sẽ có ý nghĩa quyết định đối với tốc độ tăng trưởng của thành phố trong những năm tới. Cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ tạo thêm quyền chủ động cho chính quyền thành phố mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và hiệu quả quản lý. Đây là cơ hội để Hà Nội đổi mới phương thức quản trị đất đai theo hướng hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, việc hiện thực hóa các cơ chế đặc thù cũng sẽ góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

“Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để Hà Nội tháo gỡ nhiều vướng mắc tồn đọng trong quản lý đất đai. Thành phố cần tận dụng tốt cơ hội này, nếu được triển khai đồng bộ, quyết liệt và minh bạch, các cơ chế đặc thù sẽ trở thành động lực quan trọng giúp khơi thông nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo dư địa phát triển mới cho Thủ đô trong giai đoạn tới”, ông Trần Ngọc Chính nhấn mạnh.

Còn theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Nguyễn Văn Đính, Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ trao thêm thẩm quyền cho Hà Nội mà còn tạo cơ chế pháp lý để thành phố chủ động xử lý những vấn đề tồn đọng về đất đai vốn kéo dài nhiều năm. Khi Hà Nội được phân cấp, phân quyền mạnh hơn, cùng với cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026, thành phố sẽ có điều kiện chủ động rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn. Để các quy định nhanh chóng đi vào cuộc sống, thành phố cần sớm ban hành đầy đủ nghị quyết, quy định và quy trình thực hiện, tránh tình trạng có cơ chế nhưng lúng túng trong áp dụng.

Một yêu cầu quan trọng khác là đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, khi toàn bộ thông tin được cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất, việc xử lý hồ sơ sẽ minh bạch, nhanh chóng hơn, đồng thời hạn chế các tranh chấp, khiếu kiện và nhận được sự đồng thuận cao hơn từ người dân.

Cùng với đó, Hà Nội cần xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định pháp luật, phòng ngừa tình trạng lợi dụng cơ chế đặc thù để trục lợi hoặc phát sinh sai phạm. Đối với các dự án chậm triển khai nhiều năm, thành phố cần kiên quyết rà soát, đánh giá năng lực của chủ đầu tư để có biện pháp xử lý phù hợp nhằm tránh lãng phí nguồn lực đất đai, tạo quỹ đất phục vụ các mục tiêu phát triển.

Doãn Thành