Mở rộng phân quyền, tạo đột phá cho Thủ đô

Dự thảo Luật được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý vượt trội, mở rộng dư địa phát triển, khẳng định vai trò đầu tàu và động lực tăng trưởng của Thủ đô đối với vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Tăng phân quyền, mở rộng không gian phát triển cho Thủ đô

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh đã ký Tờ trình số 61/TTr-CP ngày 6-3 trình Quốc hội về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Một góc Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Tờ trình, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất riêng có của Thủ đô. Hà Nội là đô thị loại đặc biệt, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Việc hoàn thiện thể chế pháp luật cho Thủ đô cũng nhằm khẳng định và phát huy vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng và động lực phát triển quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước. Thông qua đó, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng dư địa tăng trưởng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức hai con số.

Dự án Luật cũng hướng tới tạo lập hành lang pháp lý để triển khai thí điểm các cơ chế, chính sách đột phá, từ đó đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng trong thực tiễn. Đây được xem là cơ sở để nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Quá trình xây dựng dự thảo Luật quán triệt quan điểm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, đặc biệt là Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội, các chỉ đạo của Bộ Chính trị và Tổng Bí thư.

Đồng thời, dự thảo Luật bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội cũng như các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Một trong những quan điểm xuyên suốt của dự thảo Luật là trao quyền mạnh hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội. Theo đó, việc phân cấp, phân quyền được thực hiện toàn diện và tối đa nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô trong quản lý, điều hành phát triển.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng phát biểu tại Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 2-2026. Ảnh: Nhật Bắc

Cùng với việc tăng cường phân quyền, dự thảo luật cũng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát quyền lực, bảo đảm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành liên quan; đồng thời quy định rõ trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố trong việc thực hiện các cơ chế, chính sách và thẩm quyền được giao.

Các cơ chế, chính sách đặc thù được xây dựng theo hướng vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với thực tiễn phát triển của Thủ đô và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước. Mục tiêu là tạo động lực mới, tháo gỡ các điểm nghẽn và thách thức trong quá trình phát triển, đồng thời thiết lập thể chế thuận lợi, dẫn dắt cho giai đoạn phát triển mới của Hà Nội.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật kế thừa và phát triển những quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm hiệu quả, đồng thời khắc phục các bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.

Luật cũng kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; đồng thời tham khảo các cơ chế, chính sách đặc thù đang được thí điểm tại một số địa phương và các quy định xử lý vướng mắc về pháp luật áp dụng cho từng dự án phù hợp với điều kiện của Hà Nội.

Với cách tiếp cận mới theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TƯ và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định chi tiết từng nội dung như trước đây, dự thảo luật tập trung trao quyền cho thành phố quyết định nhiều vấn đề quan trọng. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo không gian rộng hơn cho sự chủ động, sáng tạo của chính quyền Thủ đô, đồng thời gắn với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Khẳng định giá trị pháp lý đặc thù của Luật Thủ đô

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều, cụ thể hóa các chính sách theo mục đích và quan điểm ban hành luật.

Một trong những nội dung quan trọng là quy định về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô, đồng thời khẳng định giá trị pháp lý đặc thù của Luật Thủ đô.

Với vị trí là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện ngoại giao và tổ chức quốc tế, Hà Nội được xác định là trung tâm lớn về kinh tế, đồng thời giữ vai trò dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế trong các lĩnh vực văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Dự thảo Luật cũng khẳng định Luật Thủ đô là luật đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. Thành phố được quyền lựa chọn áp dụng quy định pháp luật thuận lợi cho phát triển trong trường hợp các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.

Cuộc họp về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) tại trụ sở UBND thành phố Hà Nội ngày 5-3. Ảnh: Hồng Thái

Về thẩm quyền, dự thảo Luật quy định HĐND và UBND thành phố Hà Nội khi ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô hoặc các văn bản để thực hiện thẩm quyền được phân quyền trong luật, có thể quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành.

Ngoài ra, khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, HĐND và UBND thành phố được ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền đang được quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên.

Thành phố cũng có thể ban hành các biện pháp đặc thù nhằm tổ chức và hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội theo hướng khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ và cơ quan ngang bộ.

Dự thảo Luật cho phép thành phố ban hành quy định thí điểm các cơ chế, chính sách mới nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô cũng như vùng Thủ đô; đồng thời, mở rộng thẩm quyền của thành phố trong nhiều lĩnh vực quan trọng như tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, chế độ thu nhập; cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập; chính sách phát triển, thu hút và sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, thành phố được chủ động hơn trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng và thành lập các quỹ tài chính phục vụ đầu tư phát triển. Thành phố cũng sẽ được giao thẩm quyền trong phê duyệt dự án đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu; đồng thời áp dụng các cơ chế linh hoạt về giải ngân đầu tư, các hình thức xã hội hóa và hợp tác công - tư, cũng như cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình và hạ tầng công.

Đối với lĩnh vực tài nguyên và đất đai, dự thảo Luật đề xuất cho phép thành phố ban hành cơ chế quản lý, sử dụng và khai thác tài nguyên rừng, tài nguyên nước và các loại tài nguyên khác; đồng thời áp dụng các biện pháp tái điều chỉnh đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo đúng các điều kiện, nguyên tắc và quy hoạch đã được phê duyệt.

Về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, dự thảo Luật định hướng đổi mới phương thức quản trị đô thị hiện đại trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Thành phố được giao chủ động xây dựng cơ chế tích hợp, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý và phát triển.

Bên cạnh đó, thành phố có thể ban hành các cơ chế, chính sách và mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục - đào tạo, y tế và an sinh xã hội.

Thành phố cũng được giao thẩm quyền quản lý, cấp phép, ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn trong một số lĩnh vực để áp dụng tại địa phương ở mức cao hơn hoặc trong trường hợp chưa có quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia; đồng thời được lựa chọn công nhận, áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn tiên tiến và hiện đại của nước ngoài.

Theo Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 ngày 6-2-2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Trước đó, ngày 27-2, tại Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 2-2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo không gian pháp lý đủ rộng để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm dẫn dắt phát triển của cả nước, đồng thời giải quyết hiệu quả những vấn đề lớn đặt ra trong quá trình phát triển đô thị.

Tại Hội nghị giao ban về công tác đầu tư công của UBND thành phố Hà Nội ngày 5-3, một nội dung quan trọng được Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh là cơ chế linh hoạt theo Luật Thủ đô (sửa đổi). Theo đó, Chính phủ đã thông qua cơ chế cho phép Thủ đô được giải ngân linh hoạt hơn trong triển khai đầu tư công.

Trước đây, cơ chế linh hoạt chủ yếu áp dụng trong 3 lĩnh vực, gồm chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và quyết toán dự án. Tuy nhiên, khi Luật Thủ đô được thông qua, các dự án nằm trong danh mục đầu tư công của thành phố đã được HĐND và UBND thành phố thông qua có thể được giải ngân tối đa theo tổng mức đầu tư và giá trị gói thầu. Các đơn vị phải nắm chắc tinh thần này để xử lý thủ tục một cách quyết đoán, đúng quy định của pháp luật. Khi cơ chế linh hoạt được áp dụng, đơn vị nào không giải ngân được sẽ bị điều chuyển vốn sang đơn vị khác có khả năng triển khai tốt hơn.

Hồng Thái