Mở rộng khả năng tiếp cận tri thức

Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 quy tụ 450 đại biểu.

Đó là chia sẻ của GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) tại Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 với chủ đề “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương” ngày 23/10.

Đảm bảo sự công bằng trong giáo dục đi liền với phát triển công nghệ

Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 quy tụ 450 đại biểu gồm các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, nhà quản lý, giảng viên, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức học thuật và sinh viên trong nước và quốc tế đến từ Canada, Vương quốc Anh, Slovakia, Philippines, Australia, Hoa Kỳ, Sri Lanka…

Nội dung thảo luận của chương trình là 6 nhóm vấn đề nổi bật trong quá trình phát triển giáo dục mở hiện nay, bao gồm phát triển tài nguyên giáo dục mở, phương pháp sư phạm mở, tiếp cận tri thức, hạ tầng hỗ trợ, AI có trách nhiệm chính sách và quản trị.

Chia sẻ tại hội thảo, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển năng lực người học, đảm bảo sự công bằng trong giáo dục đi liền với phát triển công nghệ.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội).

Theo ông Hoàng Anh Tuấn, nhờ vào công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) mà tri thức lan tỏa sâu rộng trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra không ít thách thức bởi điều kiện kinh tế - xã hội; hạ tầng công nghệ, nền tảng năng lực số khác nhau dẫn tới cơ hội tiếp cận tri thức không đồng đều, khoảng cách giữa các nhóm người học, cơ sở giáo dục và quốc gia chưa được thu hẹp. Vì vậy, giáo dục đại học trong tương lai phải tăng cường hợp tác hơn và lấy con người làm trung tâm.

“Bản thân công nghệ không tự động bảo đảm sự công bằng. Tài nguyên giáo dục có thể mở rộng khả năng tiếp cận tri thức nhưng sự hòa nhập thực sự đòi hỏi nhiều hơn việc chỉ đưa các tài liệu lên internet. Giáo dục đại học trong tương lai vừa bảo đảm người học có đủ kỹ năng, cơ hội sử dụng tài nguyên đã có một cách hiệu quả, vừa nuôi dưỡng cho họ tư duy phản biện, tính sáng tạo, trách nhiệm đạo đức và sự thấu hiểu văn hóa”, ông Hoàng Anh Tuấn cho hay.

Còn TS. Trần Văn Tùng - Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) khẳng định tri thức là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Công nghệ số và AI đã xúc tiến kết nối giữa cộng đồng học thuật, thúc đẩy hợp tác vượt qua giới hạn về không gian, thời gian và biên giới quốc gia.

Song, chất lượng thông tin giảm, khoảng cách số, bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức và khía cạnh đạo đức, bản quyền, trách nhiệm khi sử dụng công nghệ vẫn là những vấn đề nảy sinh chưa thể giải quyết dứt điểm. Trong bối cảnh ấy, giáo dục mở, tài nguyên giáo dục mở và khoa học mở ngày càng quan trọng.

“Tinh thần của giáo dục mở không chỉ nằm ở tạo điều kiện để tri thức được lan toả rộng rãi hơn mà còn ở việc bảo đảm mọi người có cơ hội sử dụng, sáng tạo và đóng góp tri thức cho cộng đồng”, TS. Trần Văn Tùng đánh giá.

Mặt khác, ông Trần Văn Tùng cho biết đối với Việt Nam phát triển giáo dục mở, khoa học mở còn gắn chặt với những định hướng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tương lai mở

Phân tích từ thực tế các quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong đó có Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ gia tăng “đứt gãy số” trong giáo dục, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định khái niệm “Tương lai mở” là một cam kết mang tính chiến lược về nền giáo dục không rào cản. Các công nghệ tiên tiến như AI hay giáo dục số được tối ưu hóa phải nhằm mục tiêu thu hẹp khoảng cách thay vì làm sâu sắc thêm sự khác biệt.

PGS.TS Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương.

Ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh: “Một nền giáo dục đại học chỉ thực sự “mở” khi nó mang tính công bằng và bao trùm”, tức là mọi cá nhân không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính, địa lí đều có cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học. Đồng thời, tạo dựng được môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng mà không một ai bị bỏ lại phía sau; phải có cái nhìn thẳng thắn trước những rào cản thực tiễn.

Cụ thể, làm như thế nào để đảm bảo khả năng tiếp cận nguồn tài nguyên học thuật chất lượng đối với sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; không để áp lực chi phí khiến các tài năng trẻ phải từ bỏ con đường học và đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo gắn liền với tính nhân văn và cơ hội cho nhóm yếu thế.

Đức Duy - Quỳnh Chi