Giải bài toán công bằng giáo dục đại học trước nguy cơ gia tăng 'khoảng cách số'

Ngày 23/10, Hội thảo khoa học quốc tế OpenAP 2026 với chủ đề “Tương lai mở - Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương” được tổ chức tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nhận định sự phát triển mạnh mẽ của tri thức và công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc giáo dục, đồng thời đặt ra những thách thức mới về bất bình đẳng cơ hội học tập, khoảng cách giàu nghèo và nguy cơ gia tăng khoảng cách số.

Tại Việt Nam, giáo dục và đào tạo cùng khoa học, công nghệ luôn được xác định là quốc sách hàng đầu. Nhiều chủ trương, chính sách đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã được triển khai. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đòi hỏi tiếp tục giải quyết những khoảng cách trong cơ hội tiếp cận và thụ hưởng giáo dục.

PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương. Ảnh: OpenAP 2026

Một trong những vấn đề đáng chú ý là sự chênh lệch điều kiện học tập giữa sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với người học tại các đô thị lớn. Trong khi đó, chi phí giáo dục vẫn có thể trở thành gánh nặng đối với các gia đình khó khăn, khiến một bộ phận người trẻ gặp trở ngại khi theo đuổi con đường đại học.

Chuyển đổi số, nếu thiếu chính sách hỗ trợ phù hợp, còn có nguy cơ khiến những nhóm người học vốn gặp bất lợi tiếp tục bị bỏ lại phía sau. Không chỉ là khả năng sở hữu thiết bị hay đường truyền Internet, khoảng cách số còn thể hiện ở cơ hội tiếp cận học liệu chất lượng, kỹ năng sử dụng công nghệ và khả năng khai thác các nguồn tri thức phục vụ học tập.

Theo ông, giải quyết bài toán công bằng giáo dục cần sự phối hợp giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Trong đó, chính sách giáo dục cần lấy con người làm trung tâm, coi cơ hội phát triển của mỗi người dân là một thước đo quan trọng.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng giáo dục đại học trong tương lai không thể chỉ dừng ở số hóa và ứng dụng công nghệ. Mục tiêu quan trọng hơn là xây dựng môi trường học tập công bằng, bao trùm, tăng cường hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Theo ông, công nghệ có thể tháo gỡ nhiều rào cản truyền thống, nhưng không tự động bảo đảm công bằng trong giáo dục. Việc phát triển tài nguyên giáo dục mở cần đi đôi với khả năng tiếp cận và sử dụng hiệu quả của người học, qua đó giúp sinh viên hình thành tư duy phản biện, phát huy sức sáng tạo và chủ động tham gia quá trình kiến tạo tri thức.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Ảnh: OpenAP 2026

Điều này đòi hỏi các trường đại học thay đổi cách tiếp cận trong quản trị và tổ chức đào tạo. Thay vì chỉ tập trung đầu tư nền tảng kỹ thuật hoặc số hóa tài liệu, các cơ sở giáo dục cần quan tâm đến chất lượng học liệu, khả năng tiếp cận của từng nhóm sinh viên, năng lực giảng viên và hiệu quả thực tế của các mô hình đào tạo.

Đặc biệt, khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện sâu rộng trong giáo dục, các trường cần chú trọng những vấn đề liên quan đến đạo đức, bản quyền, chất lượng thông tin và trách nhiệm sử dụng công nghệ. Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, những người học có điều kiện tiếp cận công nghệ tiên tiến sẽ có thêm lợi thế, trong khi sinh viên hạn chế về nguồn lực có nguy cơ chịu thiệt thòi lớn hơn.

Trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia tập trung thảo luận 6 nhóm vấn đề gồm phát triển tài nguyên giáo dục mở; đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và đánh giá; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; hoàn thiện chính sách và quản trị đại học; ứng dụng công nghệ số, AI có trách nhiệm; thúc đẩy học thuật mở và hợp tác quốc tế.

Văn Hiền