Mở không gian phát triển mới cho ngành văn hóa trên môi trường số

Hạ tầng văn hóa số sẽ mở không gian phát triển mới cho ngành văn hóa trên môi trường số. Ảnh minh họa: bvhttdl.gov.vn

Nghị định 277/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc phát triển hạ tầng văn hóa số, bao gồm 3 thành phần cơ bản: Hạ tầng số; Hạ tầng dữ liệu văn hóa số; Nền tảng số, hệ thống số, công cụ số phục vụ lợi ích công cộng. Không chỉ bó hẹp trong lĩnh vực cốt lõi, hạ tầng này sẽ được dùng chung và gắn kết để thúc đẩy phát triển đồng bộ cả lĩnh vực du lịch và thể thao.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, thay vì đi theo lối mòn đầu tư hạ tầng vật lý phân tán, Nghị định tập trung kiến tạo cơ chế để giải quyết 8 bài toán cốt lõi thông qua mô hình quản trị dựa trên dữ liệu.

Một là, bảo tồn di sản trong bối cảnh biến đổi nhanh. Nhiều giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một do thời gian, thiên tai, đô thị hóa và sự thay đổi của đời sống xã hội. Hạ tầng văn hóa số giúp: số hóa hiện vật, di tích, tư liệu, nghệ thuật biểu diễn; lưu trữ lâu dài theo chuẩn quốc tế; phục dựng bằng AI, 3D, XR khi hiện vật bị hư hỏng; tạo “bản sao số” của di sản. Nhờ đó, giá trị văn hóa không bị mất đi ngay cả khi hiện vật gốc bị hủy hoại.

Hai là, mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa. Trước đây, người dân phải đến bảo tàng, thư viện, nhà hát. Khi có hạ tầng văn hóa số, mọi người có thể tham quan bảo tàng trực tuyến, học nghệ thuật trên nền tảng số, xem biểu diễn chất lượng cao, tra cứu di sản ở bất cứ đâu. Văn hóa trở thành dịch vụ công số phục vụ toàn dân.

Ba là, tạo nguyên liệu cho AI và kinh tế sáng tạo. Trong thời đại AI, dữ liệu chính là nguyên liệu. Muốn AI hiểu văn hóa Việt Nam cần kho dữ liệu về các nội dung như: tiếng Việt, di sản, nghệ thuật, lễ hội, âm nhạc, trang phục, mỹ thuật... Nếu không có hạ tầng dữ liệu văn hóa, AI sẽ học chủ yếu từ dữ liệu nước ngoài và khó phản ánh bản sắc Việt Nam.

Bốn là, thúc đẩy công nghiệp văn hóa. Phim, trò chơi điện tử, hoạt hình, âm nhạc, thiết kế, quảng cáo, xuất bản… đều cần dữ liệu văn hóa. Một hạ tầng văn hóa số tốt sẽ giúp doanh nghiệp khai thác dữ liệu hợp pháp, tái sử dụng tài nguyên số, giảm chi phí sáng tạo, phát triển nhiều sản phẩm mới. Hạ tầng văn hóa số vì vậy giống như đường cao tốc của ngành công nghiệp văn hóa.

Năm là, xây dựng thương hiệu quốc gia. Ngày nay, sức mạnh quốc gia không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở sức hấp dẫn văn hóa. Các quốc gia thành công đều có hệ sinh thái số quảng bá văn hóa: Hàn Quốc với K-content; Nhật Bản với anime, manga; Trung Quốc với nền tảng văn hóa số và game. Việt Nam muốn xây dựng thương hiệu văn hóa số thì cần hạ tầng đủ mạnh để kết nối dữ liệu, nội dung và doanh nghiệp. Hạ tầng văn hóa số là nền tảng giúp phát triển thương hiệu văn hóa số Việt Nam: VietCreative và VietGames.

Sáu là, tạo thị trường văn hóa số minh bạch. Nếu không có hạ tầng thì khó xác định bản quyền, khó giao dịch tài sản số, khó chia sẻ doanh thu, khó bảo vệ nghệ sĩ và tác giả. Hạ tầng văn hóa số cho phép hình thành cơ sở dữ liệu bản quyền, định danh tác phẩm, sàn giao dịch tài sản văn hóa số, cơ chế thanh toán và phân chia lợi ích. Đây là nền tảng của kinh tế văn hóa số.

Bảy là, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Cơ quan quản lý có thể theo dõi hoạt động văn hóa theo thời gian thực, thống kê ngành công nghiệp văn hóa, đánh giá tác động chính sách, phân tích xu hướng tiêu dùng văn hóa, dự báo nhu cầu thị trường. Quản lý chuyển từ “kinh nghiệm” sang “quản trị dựa trên dữ liệu”.

Tám là, bảo đảm chủ quyền văn hóa trên không gian số. Không gian mạng đang trở thành không gian văn hóa mới. Nếu Việt Nam không có hạ tầng của chính mình thì dữ liệu văn hóa nằm trên nền tảng nước ngoài; nội dung Việt Nam khó được ưu tiên, thuật toán nước ngoài quyết định khả năng tiếp cận của người dùng; nguy cơ lệ thuộc về dữ liệu và lan truyền các giá trị ngoại lai.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cho biết, Nhà nước khuyến khích, thu hút các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp công nghệ số trong nước và nước ngoài đầu tư, hợp tác đầu tư, tài trợ, chuyển giao công nghệ, phát triển hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, nền tảng số dùng chung, giải pháp công nghệ cao phục vụ bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa và sản phẩm, dịch vụ văn hóa số./.

TUẤN MINH