Mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Kinh nghiệm từ Cao Bằng và yêu cầu đối với vùng núi, biên giới

Trong bài tham luận, TS Nguyễn Thị Việt Nga khẳng định, sau một năm vận hành, câu hỏi lớn nhất không còn là mô hình chính quyền địa phương hai cấp có vận hành được hay không, mà là vận hành đến mức nào, có đi sâu tới người dân hay không, có đủ sức xử lý việc khó ngay từ cơ sở hay không, đặc biệt ở những địa bàn miền núi, biên giới như Cao Bằng.

TS Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng.

TS Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ, mô hình chính quyền địa phương hai cấp bước đầu cho thấy đây không đơn thuần là việc “bỏ một cấp trung gian” hay “sắp xếp lại địa giới hành chính”, mà là một cuộc đổi mới rất căn bản về tư duy tổ chức quyền lực nhà nước ở địa phương. Trước đây, nhiều công việc đi qua nhiều tầng nấc, thời gian xử lý dài, trách nhiệm có khi bị phân tán, người dân và doanh nghiệp phải đi lại nhiều. Nay, mô hình hai cấp đặt cấp tỉnh và cấp xã vào quan hệ trực tiếp hơn, rút ngắn đường đi của quyết định hành chính, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của cơ sở, đồng thời buộc cấp xã phải chuyển từ vị trí “thực hiện nhiệm vụ hành chính thông thường” sang vị trí “cấp quản trị trực tiếp, toàn diện hơn đối với địa bàn”.

Chính vì đây là một bước chuyển lớn nên không thể đánh giá giản đơn bằng vài chỉ số giảm đầu mối hay giảm biên chế. Cần nhìn nhận đồng thời cả ba mặt: Bộ máy có tinh gọn hơn không; hoạt động có hiệu lực, hiệu quả hơn không; người dân, doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn không. Nếu chỉ tinh gọn về hình thức mà chất lượng phục vụ không tăng; nếu chỉ giảm đầu mối nhưng lại phát sinh quá tải ở cơ sở; nếu phân cấp mạnh nhưng không kèm nhân lực, dữ liệu, tài chính và kiểm tra, giám sát tương ứng thì mô hình sẽ gặp điểm nghẽn. Ngược lại, nếu biết tổ chức tốt, bố trí đúng người, đúng việc, vận hành bằng dữ liệu, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả phục vụ nhân dân thì mô hình hai cấp sẽ tạo ra một bước chuyển mạnh mẽ trong quản trị địa phương.

TS Nguyễn Thị Việt Nga cũng cho rằng, Cao Bằng là vùng đất địa đầu Tổ quốc, giàu truyền thống cách mạng, có vị trí đặc biệt về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển vùng. Chính vì vậy, tổ chức bộ máy và nhân sự chính quyền địa phương hai cấp ở Cao Bằng không chỉ là câu chuyện hành chính, mà còn là câu chuyện về năng lực giữ dân, gần dân, phục vụ dân, phát triển kinh tế vùng biên và bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia từ cơ sở.

* Trân trọng mời bạn đọc xem toàn văn tham luận của TS Nguyễn Thị Nga tại đây:

VŨ DUNG