Minh bạch 'từ gốc đến ngọn' để nâng giá trị nông sản

Tại Hội nghị “Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc - nâng cao giá trị nông sản” diễn ra ngày 28/1/2026 ở xã Liên Minh (TP. Hà Nội), các nhà sản xuất, HTX và doanh nghiệp cùng nhìn nhận một thực tế, người tiêu dùng và đối tác thương mại ngày nay yêu cầu dữ liệu minh bạch từ gốc đến ngọn, từ đồng ruộng đến bàn ăn. Việc xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa không chỉ là “làm đẹp” hồ sơ, mà là bước đầu tiên quyết định nông sản có thể “đi xa” hay không.

Trong nhiều năm, nông nghiệp Việt Nam vẫn loay hoay với bài toán quen thuộc “được mùa nhưng mất giá”, đầu ra thiếu ổn định, phụ thuộc lớn vào thương lái. Khi thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng, tiêu chuẩn và trách nhiệm thông tin, vấn đề không còn nằm ở sản lượng, mà ở cách tổ chức sản xuất và minh bạch dữ liệu.

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Nguyễn Thị Hoài Linh cho rằng chuyển đổi số trong nông nghiệp không thể triển khai theo phong trào, hay triển khai rời rạc ở từng hộ sản xuất. Chỉ khi bắt đầu từ chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tổ chức lại sản xuất và đặt HTX ở trung tâm, công nghệ mới thực sự phát huy giá trị và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho nông sản.

Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Nguyễn Thị Hoài Linh phát biểu tại Hội nghị.

Theo bà Linh, mô hình liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp công nghệ - tổ chức chính sách là hướng đi phù hợp để nâng cao giá trị nông sản. Khi mỗi chủ thể làm đúng vai trò của mình, truy xuất nguồn gốc không còn là gánh nặng, mà trở thành lợi thế cạnh tranh.

“Một số nơi vẫn cho rằng khu vực nông thôn sẽ chậm hơn trong chuyển đổi số. Nhưng thực tế cho thấy, nếu tổ chức tốt và có liên kết chặt chẽ, nông thôn hoàn toàn có thể đi trước”, bà Linh nhận định.

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, thúc đẩy truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số là hướng đi dài hạn của khu vực kinh tế tập thể, HTX.

Từ góc độ chính sách, Liên minh HTX Việt Nam xác định chuẩn hóa vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số trong HTX là hướng đi dài hạn nhằm nâng cao giá trị nông sản và năng lực cạnh tranh.

Thực tế triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu phổ biến trong hệ thống phân phối hiện đại. Tuy nhiên, không ít nơi vẫn dừng ở mức gắn mã QR lên sản phẩm, trong khi dữ liệu phía sau còn rời rạc, thiếu cập nhật và khó kiểm chứng.

Bà Phạm Thị Lâm, Chủ tịch Hội Nông dân xã Liên Minh phát biểu tại Hội nghị.

Tại xã Liên Minh, địa bàn có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn, cơ cấu cây trồng, vật nuôi đa dạng, những hạn chế này bộc lộ rõ nếu không tổ chức lại sản xuất ngay từ đầu.

Theo bà Phạm Thị Lâm, Chủ tịch Hội Nông dân xã Liên Minh, truy xuất nguồn gốc không thể bắt đầu từ công nghệ, mà phải bắt đầu từ cách làm nông nghiệp. Muốn xây dựng thương hiệu nông sản cho địa phương, cần trả lời rõ các câu hỏi cơ bản: sản xuất ở đâu, ai sản xuất, theo quy trình nào và có tuân thủ thống nhất hay không.

“Chuẩn hóa vùng nguyên liệu là điều kiện tiên quyết. Nếu không làm được việc đó, mọi công nghệ đều trở nên hình thức”, bà Lâm nhấn mạnh.

Hội Nông dân xã Liên Minh xác định vai trò đồng hành cùng nông dân thông qua tập huấn, hướng dẫn và kết nối với HTX, doanh nghiệp công nghệ, từng bước chuyển đổi tư duy từ sản xuất manh mún sang làm nông nghiệp có kế hoạch, kỷ luật và dữ liệu.

Đặt HTX ở trung tâm chuỗi

Nếu chuẩn hóa vùng nguyên liệu là điểm khởi đầu, thì HTX chính là “bệ đỡ” để công nghệ vận hành hiệu quả. Đây là quan điểm xuyên suốt được đại diện HTX Hà Nội Xanh chia sẻ tại hội nghị.

Theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, Chủ tịch HĐQT HTX Hà Nội Xanh, thị trường hiện đại không chỉ mua sản phẩm, mà mua cả câu chuyện phía sau sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc vì thế trở thành “giấy thông hành” để nông sản bước vào hệ thống phân phối hiện đại và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu, Chủ tịch HĐQT HTX Hà Nội Xanh phát biểu tại Hội nghị.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, bà Thu cho biết HTX Hà Nội Xanh đã đưa nông sản của xã Liên Minh tiếp cận các kênh thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời thử nghiệm những đơn hàng mẫu xuất khẩu. Dù quy mô chưa lớn, nhưng những bước đi này cho thấy rõ một điều: nếu không có vùng nguyên liệu được chuẩn hóa và dữ liệu truy xuất đầy đủ, cánh cửa thị trường sẽ dần hẹp lại.

“Sản phẩm muốn bán được giá cao hơn và ổn định hơn thì không thể sản xuất theo thói quen cũ, việc chuẩn hóa quy trình và ứng dụng công nghệ số là con đường tất yếu trong giai đoạn hiện nay”, bà Thu nhấn mạnh.

Điểm đáng chú ý trong mô hình của HTX Hà Nội Xanh là việc đặt HTX vào vị trí trung tâm của chuỗi liên kết. Thay vì để từng hộ nông dân tự xoay xở với công nghệ và thị trường, HTX đứng ra tổ chức sản xuất, thống nhất quy trình, quản lý dữ liệu vùng nguyên liệu và chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra.

Cách làm này không chỉ giúp giảm áp lực cho người nông dân, mà còn tạo ra sự đồng bộ, yếu tố then chốt để truy xuất nguồn gốc vận hành hiệu quả. Khi dữ liệu được cập nhật tập trung, minh bạch và nhất quán, HTX có thể chủ động làm việc với đối tác, nhà phân phối và các sàn thương mại điện tử, thay vì bị động chờ thị trường.

Từ kinh nghiệm thực tế, HTX Hà Nội Xanh đã đưa nông sản xã Liên Minh tiếp cận các kênh thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời thử nghiệm các đơn hàng mẫu xuất khẩu. Dù quy mô chưa lớn, nhưng những bước đi này cho thấy rõ một điều: nếu không có vùng nguyên liệu được chuẩn hóa và dữ liệu truy xuất đầy đủ, cánh cửa thị trường sẽ dần hẹp lại.

Lễ ký kết MOU giữa Hội Nông dân xã Liên Minh, HTX Hà Nội Xanh, Công ty Sorimachi Việt Nam.

Điểm đáng chú ý trong mô hình này là việc HTX đứng ra tổ chức sản xuất, thống nhất quy trình, quản lý dữ liệu và chịu trách nhiệm chất lượng đầu ra, thay vì để từng hộ nông dân tự xoay xở với công nghệ và thị trường. Cách làm này giúp giảm áp lực cho nông dân, đồng thời tạo ra sự đồng bộ, yếu tố then chốt để truy xuất nguồn gốc vận hành hiệu quả. Khi dữ liệu được cập nhật tập trung, minh bạch và nhất quán, HTX có thể chủ động làm việc với đối tác, nhà phân phối và các sàn thương mại điện tử, thay vì bị động chờ thị trường.

Một điểm nhấn của hội nghị là lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Hội Nông dân xã Liên Minh, HTX Hà Nội Xanh và Công ty TNHH Sorimachi Việt Nam. Thỏa thuận hướng tới việc phối hợp xây dựng sản xuất theo tiêu chuẩn thống nhất, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ đưa sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại.

Đại diện Công ty Sorimachi Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.

Đại diện Sorimachi Việt Nam cho rằng công nghệ chỉ có giá trị khi được đặt trên nền sản xuất kỷ luật. FaceFarm hỗ trợ ghi chép nhật ký điện tử, quản lý vùng nguyên liệu và hình thành dữ liệu xuyên suốt chuỗi, nhưng nếu người sản xuất không tuân thủ quy trình, dữ liệu không được cập nhật đầy đủ, thì hệ thống hiện đại đến đâu cũng khó tạo niềm tin cho thị trường.

Thông qua cơ chế hợp tác đa bên, chương trình kỳ vọng hình thành hệ sinh thái sản xuất minh bạch, giúp HTX và nông dân nâng cao giá trị gia tăng nông sản, mở rộng thị trường và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Phạm Hòa