Minh bạch – trách nhiệm – bền vững: Trục phát triển xuất khẩu thủy sản 2026

Thích ứng, đổi mới để bứt phá trong “cuộc chơi minh bạch”

Bước sang năm 2026, năm mở đầu cho Kế hoạch phát triển 5 năm 2026 - 2030, ngành thủy sản Việt Nam đứng trước cả cơ hội lớn lẫn sức ép chưa từng có. Bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục phân hóa, tiêu chuẩn xanh - trách nhiệm - minh bạch trở thành “giấy thông hành” bắt buộc, trong khi cạnh tranh về giá, nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng ngày càng khốc liệt. Trong dòng chảy đó, xuất khẩu thủy sản Việt Nam không thể tăng trưởng theo lối cũ, mà buộc phải tái định vị bằng bản lĩnh thích ứng và đổi mới toàn diện.

Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Đỗ Ngọc Tài.

Tại Lễ Tổng kết Xuất khẩu Thủy sản năm 2025, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Đỗ Ngọc Tài đã đặt ra tinh thần xuyên suốt cho ngành trong năm 2026: “Chủ động thích ứng – Đổi mới sáng tạo - phát triển bền vững”. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà là kim chỉ nam hành động của cộng đồng doanh nghiệp thủy sản trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Theo Chủ tịch VASEP, 3 ưu tiên lớn được xác định rõ. Trước hết là mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh, thông qua xúc tiến thương mại, truyền thông thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp vượt rào cản kỹ thuật, kết nối chuỗi và cập nhật nhanh các quy định mới. Trong bối cảnh nhiều thị trường gia tăng kiểm soát về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc, khả năng “đi trước một bước” về thông tin và tiêu chuẩn sẽ quyết định sức bền của xuất khẩu.

Song song đó, VASEP xác định thúc đẩy ngành phát triển theo hướng xanh - minh bạch - có trách nhiệm là yêu cầu bắt buộc, không còn là lựa chọn. Chuyển đổi số trong quản lý chuỗi, minh bạch hóa nguồn gốc nguyên liệu, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về môi trường, xã hội đang trở thành nền tảng cạnh tranh cốt lõi, thay vì chỉ là chi phí tuân thủ như trước đây.

Đặc biệt, Hiệp hội tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và địa phương trong việc ổn định sinh kế ngư dân, giảm áp lực khai thác, hướng tới nuôi trồng khai thác biển có trách nhiệm. Đây là yếu tố then chốt để ngành thủy sản giữ được “điểm tựa” phát triển dài hạn, trong bối cảnh nguồn lợi biển chịu nhiều sức ép.

“Quỹ đạo xanh” cho xuất khẩu: Từ gỡ thẻ vàng IUU đến mở rộng thị trường mới

Nếu cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của đổi mới, thì khuôn khổ chính sách và hội nhập quốc tế chính là bệ đỡ quyết định cho xuất khẩu thủy sản năm 2026. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, chưa bao giờ vấn đề thẻ vàng IUU lại được đặt trong trạng thái cao điểm như hiện nay. Với sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, cả hệ thống chính trị đang vào cuộc quyết liệt nhằm gỡ bỏ cảnh báo này.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến.

Ba nhóm giải pháp then chốt đang được triển khai đồng bộ: quản lý chặt đội tàu qua hệ thống giám sát hành trình (VMS); số hóa 100% dữ liệu truy xuất nguồn gốc hải sản; và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm vùng biển nước ngoài. Theo Thứ trưởng, đây không chỉ là điều kiện để tháo gỡ rào cản thương mại, mà còn là bước chuyển căn bản để xây dựng một nghề cá minh bạch, có trách nhiệm, đưa ngành thủy sản trở lại “quỹ đạo xanh”.

Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu doanh nghiệp đồng hành thực chất, chủ động thanh lọc và rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng. Hội nhập sâu rộng đồng nghĩa với việc chấp nhận “luật chơi minh bạch”, không có vùng xám, không có ngoại lệ. Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 14 - 16 tỷ USD vào năm 2030, đưa thủy sản tiếp tục giữ vai trò ngành kinh tế mũi nhọn.

Ở góc độ đối ngoại và mở rộng thị trường, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng đưa ra ba định hướng chiến lược mang tính đột phá cho giai đoạn 2026. Trước hết là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, vừa củng cố các thị trường truyền thống, vừa khai phá mạnh các khu vực tiềm năng như Trung Đông, châu Phi, Nam Mỹ và thị trường Halal, nơi nhu cầu lớn nhưng mức độ khai thác của doanh nghiệp Việt còn khiêm tốn.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng.

Bên cạnh đó, định hướng đầu tư và sản xuất tại chỗ tại các thị trường đối tác được xem là bước đi chiến lược mới. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu sở tại, giảm chi phí logistics và xuất khẩu trực tiếp ngay tại thị trường tiêu thụ sẽ giúp doanh nghiệp thủy sản Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh chi phí toàn cầu còn nhiều biến động.

Cuối cùng, việc tận dụng các quỹ xúc tiến xuất khẩu theo Nghị quyết mới của Quốc hội về hội nhập quốc tế được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp, nhất là trong khâu xây dựng thương hiệu, mở thị trường và đáp ứng tiêu chuẩn cao.

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2025 đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024, thiết lập kỷ lục mới và lần đầu tiên vượt “ngưỡng” 11 tỷ USD. Kết quả này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, cạnh tranh gia tăng, chi phí đầu vào - logistics chịu áp lực, cùng với các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường - xã hội - quản trị (ESG) tại nhiều thị trường nhập khẩu.

Diệu Linh