Máy bay tiếp dầu Mỹ vừa rơi quan trọng như thế nào

KC-46 tiếp nhiên liệu cho phi cơ F-16 của Mỹ khi đang thực hiện nhiệm vụ. Ảnh: Không quân Mỹ.

Trong chiến dịch Epic Fury đang diễn ra, Quân đội Mỹ dựa nhiều vào sức mạnh không quân và gặp một vài tổn thất đáng chú ý.

Hôm 12/3, máy bay tiếp dầu trên không Boeing KC-135 Stratotanker của quân đội Mỹ rơi tại miền tây Iraq, không phận thân thiện khi lực lượng Mỹ đang tham gia chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Giới chức Mỹ cho biết ít nhất 5 thành viên phi hành đoàn có mặt trên chiếc máy bay gặp nạn, nhưng chưa rõ thương vong.

Đây là lần đầu tiên KC-135, cũng như bất kỳ máy bay tiếp nhiên liệu nào của Mỹ, bị rơi kể từ năm 2013.

Hậu cần hàng không quan trọng thế nào

Hậu cần hàng không được coi là yếu tố quyết định sự thành bại của một chiến dịch. Các quan chức Mỹ bắt đầu lo ngại về khả năng tiếp tế, với năng lực không vận và tiếp nhiên liệu trên không đang chịu sức ép lớn.

Lực lượng Không quân Mỹ đảm nhận phần lớn nhiệm vụ này. Những cuộc không kích vào cơ sở hạt nhân của Iran đòi hỏi nguồn lực lớn và sự thiếu hụt máy bay hỗ trợ có thể làm chậm nhịp độ chiến đấu.

"Máy bay tiếp nhiên liệu và không vận là một khoảng trống lớn", Thiếu tá Claire Randolph cảnh báo. Vị sĩ quan này cho biết nếu phụ trách danh sách mua sắm, bà sẽ ưu tiên hàng trăm vị trí đầu tiên dành cho máy bay tiếp nhiên liệu. Chúng không hấp dẫn như máy bay chiến đấu hay ném bom nhưng có khả năng quyết định trạng thái sẵn sàng chiến đấu cho các chiến dịch quy mô lớn.

Đội bay hậu cần của Mỹ đang khá cũ kỹ với nhiều chiếc C-17 Globemaster hoạt đồng hàng chục năm, và KC-135 Stratotanker thậm chí ra đời từ thời Tổng thống Eisenhower. Chiến dịch tại Iran yêu cầu máy bay chiến đấu Mỹ có thể phải cất cánh từ xa và tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn, làm gia tăng nhu cầu về máy bay tiếp nhiên liệu.

Một chiếc KC-135 thuộc căn cứ Không quân Mỹ, Washington đậu tại Ả Rập Saudi. Ảnh: Không quân Mỹ.

"Máy bay tiếp nhiên liệu nổi lên như yếu tố hạn chế có khả năng xảy ra nhất", Stacie Pettyjohn, Giám đốc chương trình quốc phòng tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới, nhấn mạnh. Không quân Israel cũng có phi đội tiếp nhiên liệu khá nhỏ và nhận nhiều sự hỗ trợ từ Mỹ. Nhu cầu kết hợp này tạo ra áp lực có thể làm sụp đổ toàn bộ hệ thống tiếp nhiên liệu trên không của Mỹ.

Gần đây, Mỹ đã có sự điều chỉnh lực lượng tại Trung Đông. Những chiếc KC-135 Stratotanker đã đến Ả Rập thay thế cho phi đội KC-10 vừa rời khỏi khu vực. Một chiếc KC-135 có thể chở 200.000 pound (hơn 113.000 l) nhiên liệu, nhiều hàng hóa và thậm chí có thể sơ tán bệnh nhân trong các trường hợp y tế khẩn cấp.

Khả năng tiếp nhiên liệu trên không đóng vai trò then chốt giúp quân đội Mỹ triển khai lực lượng nhanh chóng. "Năng lực này trong lịch sử luôn là một hạn chế lớn đối với nhịp độ chiến dịch, và điều đó có khả năng vẫn đúng vào ngày nay", nhà nghiên cứu Tim Walton từ Hudson Institute đánh giá.

Mỹ hiện có 119 phi hành đoàn sẵn sàng nhiệm vụ và có thể huy động tối đa 865 phi hành đoàn cho thời chiến. Con số này có thể tăng lên 169 trong thời gian ngắn với khoảng 56% đơn vị tiếp nhiên liệu thuộc về lực lượng dự bị hoặc Vệ binh Quốc gia.

Áp lực kép từ Israel và bài toán nhân sự

Ngoài nhu cầu tự thân của Epic Fury, Mỹ còn phải hỗ trợ Israel - đồng minh có phi đội tiếp nhiên liệu khá nhỏ. Khi cả hai cùng đồng thời đòi hỏi năng lực tiếp dầu, nhịp độ kết hợp này có thể tạo ra áp lực vượt ngưỡng chịu đựng của toàn hệ thống.

Theo Pettyjohn, nếu Iran tiếp tục tấn công các căn cứ Mỹ tại vùng Vịnh, phi đội chiến đấu có thể buộc phải cất cánh từ Jordan, Israel, thậm chí từ miền nam châu Âu. Hành trình dài hơn đồng nghĩa tiêu thụ nhiên liệu nhiều hơn và cần nhiều máy bay tiếp dầu hơn cho mỗi phi vụ.

Máy bay hậu cần C-17 Globemaster của Không quân Mỹ. Ảnh: Reuters.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở máy bay mà còn ở con người. Với hơn 100 máy bay tiếp nhiên liệu đã được điều đến khu vực, tỷ lệ khai thác cao sẽ bào mòn cả phi hành đoàn lẫn khung thân. Để duy trì nhịp độ, Không quân Mỹ cần huy động lực lượng dự bị và Vệ binh Quốc gia, những người mà Tướng Dan Caine gọi là "những anh hùng thầm lặng của chiến tranh."

Hoạt động cường độ cao còn khoét sâu một vấn đề tồn đọng: bảo dưỡng hệ thống vũ khí. C-17 có tỷ lệ sẵn sàng khoảng 75%, máy bay tiếp nhiên liệu đạt 60-70%, còn C-5 Galaxy, máy bay vận tải lớn nhất của Mỹ, dưới 50%. Dù đã đầu tư nâng cấp, quyền Tư lệnh Bộ Chỉ huy Cơ động Không quân Rebecca Sonkiss thừa nhận C-5 vẫn "không đạt mức chúng tôi kỳ vọng."

Sau nhiều năm ngân sách bảo dưỡng bị cắt giảm, Epic Fury có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu phụ tùng. Đây chính là "vòng luẩn quẩn" mà các chuyên gia cảnh báo: lấy từ chỗ này bù cho chỗ kia, về lâu dài làm suy yếu toàn bộ năng lực tổng thể.

Nhật Tường