Madam Hoàng: Từ chuyến đi lỡ… thành duyên nợ cả một đời

Tôi đến Vĩnh Hy vào một buổi sớm yên ả. Nắng vừa kịp tràn qua những triền núi đá ôm trọn vịnh, mặt nước trong veo như một tấm gương lớn. Dưới chân núi, những chiếc thuyền câu nằm nghỉ sau đêm dài bám biển. Nhịp sống ở đây chậm, đều và mộc mạc như chính con người miền biển. Giữa một Vĩnh Hy yên bình với nhịp sống chậm, cái tên “Madam Hoàng” được người dân nhắc đến như một phần quen thuộc. Ít ai nghĩ rằng, người phụ nữ ấy từng chỉ là một du khách “mắc kẹt” trong mùa dịch. Nhưng chính từ hoàn cảnh ấy, một hành trình khác đã bắt đầu, hành trình ở lại, gắn bó và tạo sinh kế cho cả một làng chài.

Từ chuyến đi dang dở đến lựa chọn ở lại

Nằm nép mình bên Vườn quốc gia Núi Chúa, Vĩnh Hy từ lâu được xem là một trong những vịnh biển đẹp nhất Việt Nam. Toàn khu vực có quy mô quy hoạch khoảng 16.000 ha, phần lớn là mặt nước, với hệ sinh thái đa dạng, rạn san hô còn nguyên sơ và cảnh quan hiếm nơi nào còn giữ được.

Không chỉ có giá trị cảnh quan, Vĩnh Hy còn mang trong mình tiềm năng lớn về kinh tế biển và du lịch sinh thái. Những năm gần đây, lượng du khách tăng dần, kéo theo các hoạt động dịch vụ như tàu đáy kính, lặn biển, homestay, trải nghiệm làng chài… Tuy nhiên, sự phát triển ấy vẫn còn manh mún, thiếu liên kết.

Vịnh Vĩnh Hy nhìn từ trên cao. Ảnh: Lê Sơn

Phía sau vẻ đẹp của vịnh là cuộc sống không ít nhọc nhằn của người dân. Phần lớn sinh kế vẫn dựa vào đánh bắt gần bờ, nuôi trồng nhỏ lẻ hoặc làm du lịch theo mùa. Khi biển động, thuyền nằm bờ, thu nhập gần như đứt đoạn. Du lịch dù mở ra cơ hội mới nhưng lại thiếu vốn, thiếu kỹ năng, mạnh ai nấy làm.

Đại dịch Covid-19 năm 2021 như một “phép thử”, bộc lộ rõ sự mong manh ấy. Du lịch đóng băng, ghe thuyền hạn chế ra khơi, cả làng chài gần như chững lại. Chính trong hoàn cảnh đó, một người phụ nữ từ TP. Hồ Chí Minh đến Vĩnh Hy du lịch rồi… không thể rời đi.

Chị Hoàng Thị Hương, người sau này được gọi bằng cái tên quen thuộc Madam Hoàng nhớ lại: “Ban đầu, tôi chỉ nghĩ mình bị kẹt lại vì giãn cách. Nhưng ở đây một thời gian, nhìn ai cũng khó khăn, mình không nỡ rời đi”.

Chị Hoàng Thị Hương (Madam Hoàng) bên vườn rau hữu cơ của mình tại Vĩnh Hy. Ảnh: Lê Sơn

Quyết định ở lại của chị không bắt đầu bằng một kế hoạch lớn. Nó đến từ những việc rất nhỏ.

Chị mua và thuê lại những căn nhà dân, sửa sang đơn giản để làm homestay. Một quán cà phê nhỏ được dựng lên, hướng ra biển, không ồn ào, không chạy theo xu hướng, giữ nguyên sự tĩnh lặng vốn có của làng chài.

Nhưng điều khiến người dân nhắc đến Madam Hoàng nhiều hơn không phải là những công trình, mà là cách chị làm.

Chị ưu tiên tuyển dụng người địa phương: phụ nữ Raglai, lao động phổ thông, người yếu thế, người khuyết tật. Công việc được phân chia theo sức, ai làm được gì làm nấy.

“Tôi không nghĩ mình làm du lịch. Tôi chỉ nghĩ làm sao để mọi người có việc làm ổn định”, chị nói.

Chị Hương đóng góp kinh phí 250 triệu đồng/năm cho nhóm Vĩnh Hy xanh - sạch - đẹp để thực hiện công tác vệ sinh môi trường khu vực Vĩnh Hy. Ảnh: Lê Sơn

Anh Mang Trung, một lao động địa phương, kể: “Có thời gian dài không có thu nhập, thuyền nằm bờ. Chị Hoàng thuê tụi tôi dọn rác, làm việc lặt vặt. Tiền không nhiều nhưng đủ lo cho cuộc sống”.

Trong căn bếp nhỏ của một homestay, chị Cao Thị Hiệp chia sẻ: “Trước đây làm theo mùa, bấp bênh lắm. Giờ có việc đều, tôi yên tâm lo cho gia đình”.

Anh Cao Văn Kem, người lao động khuyết tật tại địa phương. Ảnh: Lê Sơn

Còn anh Cao Văn Kem một lao động khuyết tật nói chậm rãi: “Ít nơi nhận người như tôi. Ở đây, tôi được làm việc phù hợp, có thu nhập, thấy mình có ích”.

Từ những mô hình nhỏ ban đầu, đến nay chuỗi homestay, quán cà phê và dịch vụ trải nghiệm đã tạo việc làm ổn định cho hơn 300 lao động địa phương. Nhưng với người dân, điều đáng quý hơn là sự bền bỉ và cách “giữ người” của chị: trả lương đúng hẹn, có bao nhiêu lại tái đầu tư, không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Làm du lịch không đánh đổi môi trường

Song hành với sinh kế là câu chuyện giữ môi trường, điều sống còn với một làng chài đang hướng tới du lịch.

Các nhóm “Yêu Vĩnh Hy xanh - sạch - đẹp”, “Cầu Gãy xanh - sạch - đẹp” được duy trì đều đặn. Người dân được trả công để thu gom rác, giữ biển sạch, thay dần thói quen đốt rác hoặc xả thải tự phát.

Du khách trải nghiệm tại quán cà phê Đoài của chị Hương. Ảnh: Lê Sơn

Chị Chamaleá Phơn, người Raglai, nói: “Chị Hoàng hay nhắc, làm gì cũng phải nghĩ lâu dài. Biển sạch thì mình mới còn cái mà sống”.

Những thay đổi nhỏ ấy dần tạo chuyển biến trong nhận thức của cộng đồng, từ khai thác ngắn hạn sang gìn giữ lâu dài.

Ít ai biết, hành trình của Madam Hoàng không hề bằng phẳng. Một trận lũ lớn xảy ra trong tháng 11/2025 đã cuốn trôi gần như toàn bộ khu cà phê và điểm du lịch sinh thái tại Vườn Nhà Bà Hương, nơi chị dày công gây dựng. Thiệt hại nặng nề, nhiều người nghĩ chị sẽ dừng lại. Nhưng chị chọn bắt đầu lại.

“Có lúc tôi cũng muốn bỏ cuộc. Nhưng nếu mình đi, mọi thứ lại quay về như cũ”, chị nói.

Trận lũ xảy ra hồi giữa tháng 11/2025 đã cuốn trôi gần như toàn bộ khu cà phê của madam Hoàng tại Vĩnh Hy, làm thiệt hại cả tỷ đồng. Ảnh: NVCC

Tự bỏ vốn, làm lại từ đầu, Madam Hoàng khôi phục mô hình du lịch xanh, giữ việc làm cho người dân và tiếp tục theo đuổi hướng đi bền vững, điều không dễ với một cá nhân đơn lẻ.

Một lãnh đạo địa phương nhận xét: “Điều đáng quý không chỉ là tạo việc làm, mà là cách làm lâu dài, đi cùng người dân. Từ đó thay đổi tư duy mưu sinh, từ khai thác sang bảo tồn, từ ngắn hạn sang bền vững”.

Chị Hoàng Thị Hương (thứ 6 từ trái qua) nhận Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa năm 2025. Ảnh: Lê Sơn

Theo vị này, nếu được nhân rộng, mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ môi trường như tại Vĩnh Hy sẽ là hướng đi phù hợp cho nhiều làng chài ven biển.

Chiều xuống, vịnh lại dịu dàng như buổi sớm. Những con thuyền bắt đầu rời bến, mang theo hy vọng của một ngày biển mới. Nhìn ra mặt nước xanh thẳm, tôi chợt hiểu: có những cuộc gặp chỉ là thoáng qua, nhưng cũng có những cuộc gặp trở thành định mệnh.

Với Madam Hoàng, chuyến đi “mắc kẹt” năm 2021 đã mở ra một lối rẽ khác. Còn với Vĩnh Hy, đó là câu chuyện về một người đến từ nơi xa, nhưng chọn ở lại đủ lâu, sống đủ tử tế… để trở thành người của làng.

Những năm qua, Madam Hoàng duy trì các hoạt động cộng đồng với nguồn kinh phí hàng trăm triệu đồng mỗi năm: hỗ trợ vệ sinh môi trường, phối hợp giữ gìn an ninh trật tự, thành lập các nhóm dọn rác, trang bị thùng rác công cộng. Đồng thời, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, chủ yếu là đồng bào Raglai và phát triển mô hình du lịch xanh tại Vườn Nhà Bà Hương, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương gắn với bảo tồn môi trường và văn hóa bản địa.

Lê Sơn - Duy Tín