'Madam Bình' và dấu ấn một biểu tượng hòa bình

Sáng nay (27.1), tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh TP.HCM, đông đảo khách mời đã tham dự lễ khai mạc Trưng bày chuyên đề Nguyễn Thị Bình – Trí tuệ, Bản lĩnh và Nhân cách Phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Trưng bày do Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM khởi xướng, được tổ chức bởi Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ, diễn ra từ 27.1.2026 đến hết ngày 30.4.2026.

Các khách mời thực hiện nghi thức khai mạc Trưng bày sáng 27.1. Ảnh: BTC

Đến dự sự kiện có ông Trương Tấn Sang – nguyên Chủ tịch nước, bà Trương Mỹ Hoa – nguyên Phó Chủ tịch nước, bà Đặng Thị Ngọc Thịnh – nguyên Phó Chủ tịch nước cùng nhiều khách mời thuộc các cơ quan nhà nước, cơ quan ngoại giao và đại diện gia đình bà Nguyễn Thị Bình.

Ông Trương Tấn Sang trò chuyện cùng khách mời quốc tế tại sự kiện. Ảnh: Nguyễn Á

Trưng bày chuyên đề Nguyễn Thị Bình – Trí tuệ, Bản lĩnh và Nhân cách Phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh nhằm hưởng ứng kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam (20.12.1960 – 20.12.2025), chào mừng thành công rực rỡ của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, đánh dấu kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, và nhân dịp kỷ niệm 53 năm ngày ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (27.1.1973 – 27.1.2026).

Hoạt động trưng bà là hoạt động văn hóa – giáo dục có ý nghĩa, nhằm tôn vinh và tri ân những đóng góp đặc sắc của bà Nguyễn Thị Bình – biểu tượng xuất sắc của ngoại giao vì độc lập, hòa bình và phát huy đoàn kết quốc tế.

Ông Etienne Ranaivoson, Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM, tại không gian Trưng bày. Ảnh: Nguyễn Á

Hoạt động trưng bày này không chỉ kỷ niệm một hành trình gắn bó với dân tộc mà là một dịp để gửi thông điệp đặc biệt đối với tuổi trẻ về sự tham gia đóng góp của nhiều thế hệ đặc biệt là phụ nữ và thanh niên đối với sứ mệnh thiêng liêng giải phóng dân tộc, khôi phục hòa bình thống nhất đất nước, mở đường cho sự nghiệp mang lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân - ý tưởng cao đẹp mà bà Nguyễn Thị Bình đã cống hiến trọn đời.

Thời gian trưng bày lấy hai cột mốc lịch sử, từ ngày kỷ niệm Hiệp định Paris (27.1) đến ngày Giải phóng miền Nam (30.4). Trưng bày khắc họa sống động vai trò và cống hiến của bà Nguyễn Thị Bình cùng rất nhiều phụ nữ Việt Nam qua tư liệu, hình ảnh, hiện vật và đa phương tiện chọn lọc, từ dấn thân cách mạng, Hội nghị Paris đến những cống hiến vì hòa bình và giáo dục sau năm 1975.

Bên cạnh đó còn có Không gian tương tác “Live like her” mời công chúng in dấu truyền cảm hứng. Toàn bộ hoạt động trưng bày sử dụng song ngữ Việt – Anh và kết hợp công nghệ số như màn hình tương tác, phim tư liệu và mã QR.

Nhà thiết kế Sĩ Hoàng bên chiếc áo dài mà bà Nguyễn Thị Bình từng mặc khi còn là Phó Chủ tịch nước. Ảnh: Trâm Anh

Không gian trưng bày chia thành 4 phần rõ nét. Phần 1 Từ truyền thống gia đình đến lý tưởng cách mạng khắc họa chân dung nữ sinh trường Saint Coeur de Marie, cháu ngoại của chí sĩ Phan Châu Trinh, người đã sớm giác ngộ và dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Phần 2 Madame Bình – Trí tuệ, bản lĩnh ngoại giao Việt Nam tái hiện những khoảnh khắc lịch sử tại Hội nghị Paris về Việt Nam (1968-1973), nơi “người phụ nữ duy nhất đặt bút ký vào Hiệp định Paris” đã khiến cả thế giới nể phục bằng phong thái cương nghị nhưng luôn mềm dẻo, đối thoại và nhân ái.

Phần 3 Tấm lòng với đất nước nêu bật những đóng góp, tận tụy cống hiến của bà Nguyễn Thị Bình cho nền giáo dục, ngoại giao và các công tác y tế, văn hóa, xã hội trên Cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục (1976 - 1987), Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội (1987 - 1992) và Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1992 - 2002).

Phần 4 Dấu ấn còn mãi khắc họa hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình bình dị, nhân ái trong đời thường và vai trò sáng lập, dẫn dắt các quỹ hòa bình, văn hóa và giáo dục.

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM, trải nghiệm phim tư liệu sử dụng công nghệ thực tế ảo. Ảnh: Trâm Anh

Không có mặt tại sự kiện vì tuổi cao, bà Nguyễn Thị Bình đã gửi đến chương trình khai mạc clip với lời chào và chia sẻ: “Tôi rất xúc động vì cuộc trưng bày chuyên đề này được khai mạc vào đúng ngày ký kết Hiệp định Paris về Hòa bình ở Việt Nam cách đây 53 năm. Theo tôi, sáng kiến của cuộc trưng bày chuyên đề này không chỉ là để nêu bật câu chuyện của cá nhân mình, mà qua đó chiếu sáng cả một thế hệ con người đã đi qua chiến tranh vì sự khát vọng to lớn để hòa bình, độc lập và hạnh phúc cho dân tộc, cho nhân dân.

Khi nói về hành trình của mình, tôi luôn nghĩ đến hành trình của rất nhiều phụ nữ trong thời kỳ đất nước đương biến động. Tại Hội nghị Paris là những gương mặt nữ của đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam thường xuyên xuất hiện tại bàn đàm phán đã minh họa điều đó.

Để có thể kiên định trước những thời khắc lịch sử khó khăn, theo tôi chính là nhờ niềm vững tin ở những giá trị cốt lõi của dân tộc, và ý thức trách nhiệm đối với đất nước. Tôi mong rằng, qua cuộc trưng bày này, các bạn trẻ sẽ cảm nhận: hòa bình không phải là một điều mặc nhiên mà có, mà nó phải thường xuyên được cả dân tộc, từng người dân bảo vệ, kiện toàn và phát huy để đất nước phát triển và mỗi người dân được hạnh phúc.

Bước vào kỷ nguyên mới của đất nước, tôi hi vọng rằng các bạn thanh niên, đặc biệt là phụ nữ - các bạn sẽ tin ở chính mình, trân trọng những giá trị tốt đẹp của lịch sử, và phải chủ động góp phần vào kiện toàn tương lai bằng trí tuệ, bằng năng lực. Chúng tôi mong rằng những câu chuyện quá khứ sẽ được kể lại để suy ngẫm, để mà chúng ta truyền lại cho các cháu đời sau”.

Bà Nguyễn Thị Bình gửi lời chào đến khách mời sự kiện. Ảnh: Nguyễn Á

Điêu khắc gia Trần Thanh Phong bên tác phẩm điêu khắc Nguyễn Thị Bình. Ảnh Trâm Anh

Sau lời chào của bà Nguyễn Thị Bình, bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, đã đại diện ban tổ chức phát biểu khai mạc. Bà nhắc lại sự kiện ngày 27.1, cách đây 53 năm, hiệp định hòa bình lịch sử đã được ký kết tại Paris, thủ đô nước Pháp, sau cuộc hòa đàm dài nhất lịch sử. Trong bốn vị đặt bút ký vào Hiệp định Paris, chỉ có duy nhất một phụ nữ, đó là bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

“Trong nhìn nhận của thế giới thập niên 60 và 70 của thế kỷ trước, hình ảnh và tiếng nói của bà Nguyễn Thị Bình thật sự gây ấn tượng nổi bật, đồng thời thật sự là niềm tự hào và nguồn cảm hứng và động viên cho các thế hệ cán bộ ngoại giao tiếp theo – đặc biệt là nữ – thể hiện một cách thu hút và thuyết phục trí tuệ, bản lĩnh và chân cách phụ nữ Việt Nam, đặc biệt trên bình diện quốc tế. Hành trình của bà Nguyễn Thị Bình là một hành trình hội nhập quốc tế thời chiến tranh, vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước, vì hòa bình để phát triển và hạnh phúc – bằng cả khát vọng, tấm lòng và sức lực”, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM nhấn mạnh.

Họa sĩ Lê Sa Long trao tặng cho bảo tàng bức tranh chân dung bà Nguyễn Thị Bình. Ảnh: Nguyễn Á

Phát biểu tại sự kiện, bà Trương Thị Bích Hạnh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM, nói: “Trưng bày chuyên đề về bà Nguyễn Thị Bình hôm nay không chỉ là sự nhìn lại một chặng đường lịch sử, mà quan trọng hơn, là dịp để chúng ta cảm nhận sâu sắc tinh thần đại đoàn kết dân tộc – một giá trị xuyên suốt trong cách mạng Việt Nam, và cũng là sợi chỉ đỏ gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của bà Nguyễn Thị Bình. Tinh thần đại đoàn kết ấy được hun đúc, bồi đắp qua nhiều giai đoạn lịch sử, thông qua các hình thức mặt trận dân tộc khác nhau, và được tiếp nối, và phát triển trong vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay.

Trưng bày chuyên đề hôm nay gửi đến chúng ta một kết ý lớn: sức mạnh của đại đoàn kết dân tộc nằm ở khả năng hàn gắn, đối thoại và xây dựng hòa bình bền vững, tạo điều kiện xây dựng và phát triển đất nước, kiến tạo hạnh phúc cho nhân dân”.

Bà Võ Ngọc Thanh Trúc - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM, cho biết: “Đối với Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM, tấm gương của bà Nguyễn Thị Bình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực nữ”.

Bà Trúc cho biết trong mỗi cán bộ Hội, mỗi hội viên phụ nữ hôm nay, tinh thần Nguyễn Thị Bình không chỉ là niềm tự hào, mà còn là chuẩn mực để soi chiếu, để tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình. Triển lãm hôm nay đã gửi đến thế hệ trẻ, đặc biệt là nữ sinh, nữ trí thức, nữ cán bộ, nữ doanh nhân thông điệp: “Tri thức là nền tảng của tự do và phát triển. Bản lĩnh là điểm tựa của niềm tin. Nhân cách là cội nguồn của sức mạnh và uy tín”. Trong thế giới biến động nhanh, đầy thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội, theo bà Trúc hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình nhắc nhở chúng ta rằng: “Phụ nữ Việt Nam hoàn toàn có thể vươn ra thế giới bằng chính trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách của mình, nếu được tạo điều kiện, được tin tưởng và được tiếp sức đúng cách”.

Khách mời nhìn ngắm lại hành trình của bà Nguyễn Thị Bình trên mặt trận ngoại giao quốc tế. Ảnh: Nguyễn Á

Ông Đoàn Xuân Hưng, Phó Chủ tịch Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam, cũng chia sẻ: “Bà Nguyễn Thị Bình đã mang tiếng nói chính nghĩa của nhân dân Việt Nam đến với bạn bè quốc tế bằng một phong thái điềm đạm, lập luận chặt chẽ, sắc sảo và đầy sức thuyết phục, đậm tính nhân văn. Cách thể hiện của bà không chỉ thuyết phục được các chính giới mà còn chạm đến lương tri và tình cảm của đông đảo, của hàng triệu người yêu chuộng hòa bình trên khắp năm châu, góp phần quan trọng tạo nên mặt trận quốc tế rộng lớn ủng hộ sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân Việt Nam".

Theo ông Hưng, bà Nguyễn Thị Bình đã là một trong những đại diện xứng đáng nhất cho dân tộc Việt Nam bất khuất, kiên cường, đấu tranh cho tự do, cho độc lập dân tộc và cho tiến bộ xã hội: "Khi đặt bút ký vào Hiệp định Paris năm 1973, bà không chỉ đại diện cho một Chính phủ, mà đại diện cho cả niềm tin, khát vọng của cả một dân tộc. Như chính bà từng viết, đó là khoảnh khắc bà cảm nhận sâu sắc nhất trách nhiệm của mình trước nhân dân, trước những người đã ngã xuống, và trước tương lai của đất nước", ông nói.

Sau chiến tranh, khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, thống nhất và đổi mới, bà Nguyễn Thị Bình tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng. Năm 2003, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn mới của hội nhập và phát triển, bà đã sáng lập Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam, nay là Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam. Ông Hưng nhận định rằng việc này thể hiện tầm nhìn xa và chiều sâu tư tưởng của bà về mối quan hệ giữa hòa bình và phát triển trong bối cảnh mới. Như bà từng viết trong cuốn Hồi ký (Gia đình, Bạn bè và Đất nước): Trước mắt chúng ta là cuộc đấu tranh mới để xây dựng và phát triển đất nước. Đó là một nhận thức rất sớm rằng sau chiến tranh, thử thách lớn nhất không chỉ là tái thiết đất nước mà còn là hàn gắn, hòa giải và phát triển bền vững, cả trong lòng xã hội và trong quan hệ với thế giới.

Theo Phó Chủ tịch Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam trên cương vị Chủ tịch Hội đồng trong suốt 15 năm và cho đến nay là Chủ tịch danh dự, bà Nguyễn Thị Bình vẫn luôn dành tâm huyết cho công tác đối ngoại nhân dân. Đối với nhiều bạn bè trên thế giới, bà không chỉ là một nhân chứng lịch sử, mà còn là biểu tượng yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam. "Cuộc trưng bày hôm nay không chỉ giúp chúng ta nhìn lại một cuộc đời cách mạng mẫu mực, mà còn phản ánh sinh động một tư tưởng lớn xuyên suốt cuộc đời bà Nguyễn Thị Bình: đoàn kết dân tộc, hòa giải, hòa hợp dân tộc, và mở rộng vòng tay với bạn bè quốc tế vì một thế giới hòa bình, công bằng và phát triển bền vững”, ông Hưng nói.

Trâm Anh