Lượng hóa cải cách, khơi thông nguồn lực để tăng trưởng cao

Cắt giảm để không bỏ lỡ cơ hội

Tại Lễ ra mắt Chính phủ nhiệm kỳ 2026 - 2031, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Tăng trưởng 2 con số không phải bằng mệnh lệnh hành chính hay mở rộng đầu tư quá mức mà phải dựa trên cải cách mạnh mẽ thể chế…” và phải “xem xét tiếp tục bỏ bớt TTHC và điều kiện kinh doanh”. Trong bối cảnh kinh tế số và chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay, rào cản lớn nhất đối với sự phát triển nhiều khi không phải là thiếu vốn hay thiếu thị trường, mà nằm ở chính tốc độ vận hành của bộ máy quản lý.

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS.TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn đòi hỏi tốc độ cao hơn, chất lượng cao hơn và năng lực cạnh tranh lớn hơn. Muốn đạt mục tiêu đó, không thể chỉ dựa vào tăng vốn đầu tư, mở rộng tín dụng hay khai thác lợi thế chi phí thấp. Tăng trưởng cao trong giai đoạn mới phải dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo, hiệu quả phân bổ nguồn lực và chất lượng thể chế. Trong đó, một nền hành chính minh bạch, kỷ cương, liêm chính và phục vụ là điều kiện nền tảng.

Chẳng để người dân và cộng đồng phải chờ đợi quá lâu, kể từ ngày 29/4 đến nay, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết bãi bỏ 56 ngành, nghề; sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; Thông tư của các Bộ đã phân cấp 321 TTHC từ Trung ương về địa phương, cắt giảm 697 TTHC và 1.754 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 704 TTHC. Kết quả của chiến dịch này mang lại những giá trị kinh tế lượng hóa, trong đó, cắt giảm tới 53% thời gian thực hiện và 54,6% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp so với năm 2024. Chỉ tính riêng 11 Nghị quyết vừa ban hành, nền kinh tế đã tiết kiệm được khoảng 23 nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm.

Bên cạnh đó, Chính phủ, Thủ tướng quyết liệt chỉ đạo các Bộ, cơ quan ngang Bộ tiếp tục phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh thông qua sửa đổi các Nghị định, Thông tư và con số về phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh thời gian tới sẽ tiếp tục tăng lên. Thủ tướng cũng nghiêm cấm các Bộ, ngành, địa phương quy định thêm TTHC, điều kiện kinh doanh hoặc ban hành các biện pháp quản lý khác làm tăng chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp sau khi đã bãi bỏ, đơn giản hóa. Thủ tướng nhấn mạnh, số lượng là quan trọng, nhưng bản chất, nội hàm bên trong các điều kiện còn quan trọng hơn; phải thực sự cắt giảm được thời gian và chi phí tuân thủ.

Bà Nguyễn Thị Ân, chủ hộ kinh doanh tại Hoàng Mai (Hà Nội) phản ánh, khi nghe thông tin sẽ đơn giản hóa, cắt bỏ TTHC cho người dân, doanh nghiệp, bà rất vui mừng. Những thủ tục phải “chạy theo” định kỳ, chẳng hạn như giấy an toàn thực phẩm mỗi năm phải đi làm lại. Có những nội dung gần giống nhau nhưng vẫn phải làm riêng cho từng cơ quan. Chi phí không chính thức thì không nói, nhưng riêng chi phí thời gian là rất lớn. Có lần bà đi nộp hồ sơ, thiếu một giấy xác nhận tập huấn là phải về bổ sung, đi lại mất 2 - 3 ngày. Mỗi lần như vậy vừa mất công, vừa phải nghỉ bán, coi như mất luôn thu nhập.

Cải cách TTHC là thực sự làm cho doanh nghiệp dễ làm ăn hơn, người dân ít phải “xin- cho” hơn và nền kinh tế vận hành nhanh hơn

Cải cách thực chất, tránh “bình mới rượu cũ”

Số lượng TTHC giảm nhưng điều người dân và doanh nghiệp chờ đợi là thủ tục có thực sự thông thoáng hơn, dự án có triển khai nhanh hơn, chi phí không chính thức có giảm và niềm tin thị trường có được củng cố hay không. Ông Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chia sẻ, chi phí tuân thủ các điều kiện kinh doanh hiện nay vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng chi phí hoạt động của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Điều mà cộng đồng kinh doanh cần nhất là một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, thời gian thực hiện thủ tục nhanh, chi phí tuân thủ thấp và gửi gắm, cách triển khai như thế nào để tránh xảy ra trường hợp “bình mới rượu cũ”.

Quan trọng hơn, PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, đơn giản hóa TTHC cũng cần tháo gỡ được các rào cản thể chế, thu hẹp cơ chế xin - cho và chuyển mạnh sang tinh thần phục vụ. Đơn giản hóa TTHC không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Với các lĩnh vực như phòng cháy chữa cháy, môi trường, xây dựng, yêu cầu an toàn và phát triển bền vững vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Vấn đề là phải chuyển từ tiền kiểm, quản lý trùng lặp, hình thức sang quản lý dựa trên rủi ro. Dự án có nguy cơ cao phải được kiểm soát chặt; hoạt động ít rủi ro phải được xử lý nhanh; sai phạm phải bị hậu kiểm nghiêm minh.

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, có 3 chuyển dịch lớn mang tính chiến lược của Chính phủ trong cách thức vận hành, đó là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ tập trung sang phân quyền và từ kiểm soát sang kiến tạo. Tuy nhiên, chuyển sang hậu kiểm đòi hỏi một hệ thống dữ liệu và năng lực giám sát hiện đại. Nếu không có công cụ phù hợp, việc giảm tiền kiểm có thể dẫn đến rủi ro trong quản lý. Bên cạnh đó, phân quyền đòi hỏi phải thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực mới. Nếu không, có thể xuất hiện tình trạng buông lỏng hoặc “đẩy trách nhiệm” giữa các cấp.

Để giải quyết những rủi ro cản bước hiệu quả cắt giảm TTHC, PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, ngành Thanh tra giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa tiêu cực từ sớm thông qua thanh tra công vụ, kiểm tra trách nhiệm và phát hiện các điểm nghẽn, biểu hiện gây phiền hà trong quá trình thực thi. Cải cách TTHC cũng phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Nơi nào hồ sơ tồn đọng, thủ tục kéo dài, doanh nghiệp phản ánh nhiều, cán bộ gây phiền hà mà không bị xử lý, nơi đó không thể coi là hoàn thành nhiệm vụ cải cách. Một giải pháp quan trọng khác là số hóa thực chất quy trình hành chính, theo hướng giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm giấy tờ trùng lặp, liên thông dữ liệu và công khai tiến độ xử lý hồ sơ. Khi toàn bộ quá trình được theo dõi trên hệ thống, người dân và doanh nghiệp có thể biết hồ sơ đang ở đâu, ai xử lý, vì sao chậm, qua đó thu hẹp dư địa cho nhũng nhiễu.

“Khi cải cách được thực hiện thực chất, thể chế sẽ không còn là điểm nghẽn mà trở thành động lực cho tăng trưởng và phát triển”, PGS.TS. Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Hương Giang