Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi): Hài hòa giữa minh bạch và bảo vệ an ninh quốc gia

Mở rộng "lăng kính" minh bạch thông tin

Phát biểu thảo luận tại Tổ, Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Thị Lan (Hà Nội) cơ bản nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số và xã hội số. Đại biểu cho rằng, dự thảo Luật lần này đã thể hiện rõ tư duy đổi mới, chuyển từ cách tiếp cận “cung cấp thông tin theo yêu cầu” sang “chủ động công khai, minh bạch”, đồng thời mở rộng đối tượng và phương thức tiếp cận thông tin. Luật được thiết kế theo hướng tinh gọn, còn 31 điều, giảm so với trước nhưng vẫn bao quát được các nội dung trọng tâm, đây cũng là một bước tiến bộ.

Tuy nhiên, cốt lõi của quyền tiếp cận thông tin là tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. ĐBQH Đồng Ngọc Ba (đoàn Gia Lai) cho rằng, để pháp luật thực sự phát huy hiệu quả, cần phải mở rộng hơn nữa các chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Bên cạnh các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp cung ứng dịch vụ công thiết yếu như quy định hiện hành, những tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng có sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công hay vốn công đều phải có nghĩa vụ công khai thông tin. Việc đưa các đơn vị này vào diện phải cung cấp thông tin sẽ là bước tiến lớn giúp nâng cao tính công khai, minh bạch, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động của bộ máy và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người dân.

Đồng thời, “lăng kính” minh bạch cũng cần bao phủ đến những nhóm yếu thế trong xã hội. Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ người dân tộc thiểu số, người dân vùng biên giới, hải đảo hay vùng kinh tế khó khăn, các chính sách nhà nước cần tiếp tục mở rộng cho cả người nghèo, trẻ em và những người có hoàn cảnh đặc biệt khác. Đây là hướng đi mang đậm tính nhân văn, đảm bảo nguyên tắc phát triển bền vững và "không ai bị bỏ lại phía sau", ĐBQH Đồng Ngọc Ba khẳng định

Các ĐBQH thảo luận tại tổ về các dự án Luật, trong đó có Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Chuyển từ “cung cấp thông tin” sang “quản trị dữ liệu quốc gia"

Minh bạch là yếu tố cần, nhưng để một đạo luật đi vào thực tiễn một cách chặt chẽ, lằn ranh giữa thông tin được phép công khai và thông tin hạn chế tiếp cận phải được quy định rành mạch. Việc áp dụng các tiêu chí định tính, chung chung sẽ gây ra sự lúng túng lớn cho chính các cơ quan thực thi pháp luật.

ĐBQH Lê Thị Thúy Sen (đoàn Hưng Yên) phát biểu tại Tổ về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Dưới góc nhìn chuyên sâu về kinh tế vĩ mô, ĐBQH Lê Thị Thúy Sen (đoàn Hưng Yên) nhận thức rõ những rủi ro từ việc rò rỉ hoặc phát tán thông tin nhạy cảm đối với nền kinh tế. Do đó, cần bổ sung cụ thể các tiêu chí vào quy định về nguyên tắc và hạn chế tiếp cận thông tin (Khoản 4 Điều 3 và Điều 4 của dự thảo). Theo đó, hệ thống pháp luật cần đưa các thông tin có thể ảnh hưởng đến an ninh tiền tệ quốc gia hoặc sự an toàn của hệ thống tài chính, ngân hàng vào diện hạn chế tiếp cận. Đại biểu dẫn chứng thực tế về các luồng thông tin như dữ liệu cung tiền, kết quả xếp hạng tổ chức tín dụng, hay các tin đồn thất thiệt về đổi tiền – vốn là những thông tin có thể trực tiếp đe dọa đến sự an nguy của toàn hệ thống ngân hàng nếu không được kiểm soát tốt.

Tương tự, tại Khoản 2 Điều 5 và Điều 15 về các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu kiến nghị đưa việc phát tán các thông tin gây ảnh hưởng đến an toàn tiền tệ quốc gia vào nhóm hành vi cấm. Bên cạnh đó, đại biểu cũng tinh tế chỉ ra những “hạt sạn” về kỹ thuật văn bản tại Điều 15 và đề nghị Ban soạn thảo trau chuốt lại câu chữ, thay thế cụm từ mang tính chất văn nói "mà nếu" thành "nếu thông tin cung cấp ảnh hưởng" nhằm đảm bảo tính chuẩn mực, chặt chẽ của một văn bản quy phạm pháp luật.

Song song với đó, các cơ quan bộ, ngành cũng cần chủ động đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin. Bên cạnh các hình thức họp báo truyền thống, việc bổ sung các "hội nghị, hội thảo" vào danh mục biện pháp cung cấp thông tin chính thức sẽ tạo ra không gian tương tác đa chiều, giúp định hướng dư luận tốt hơn. Hơn nữa, việc quy định rành mạch trách nhiệm của các cơ quan, địa phương trong việc kết nối hạ tầng, tích hợp trang thông tin vào Cổng thông tin điện tử Chính phủ sẽ tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, minh bạch và thuận lợi cho công dân.

Một trong những đề xuất mang tính thời sự, bám sát thực tiễn số hóa được ĐBQH Lê Thị Thúy Sen nêu ra nằm ở Điều 28, liên quan đến việc xử lý và đính chính thông tin cung cấp không chính xác. Đại biểu đánh giá việc dự thảo cho phép thời gian đính chính chậm nhất từ 5 đến 10 ngày là quá dài trong bối cảnh công nghệ và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ hiện nay. Để hạn chế tối đa hệ lụy do thông tin sai lệch gây ra, Ban soạn thảo cần nghiên cứu rút ngắn khung thời gian này, đảm bảo tính kịp thời trong việc xử lý khủng hoảng truyền thông.

Để Luật thực sự đi vào cuộc sống, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện theo ba hướng lớn, thứ nhất, làm rõ ranh giới giữa công khai và bảo mật, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học công nghệ; thứ hai, phát triển dữ liệu mở như một nền tảng cho đổi mới sáng tạo; thứ ba, tăng cường tính khả thi và trách nhiệm giải trình trong tổ chức thực hiện. Trong đó, định hướng xuyên suốt cần quán triệt là chuyển từ “cung cấp thông tin” sang “quản trị dữ liệu quốc gia”.

Hương Giang