Luật Thủ đô năm 2026: 'Đánh thức' tài nguyên văn hóa Thăng Long

Từ bệ phóng pháp lý đến cơ chế khơi thông dòng vốn xã hội

Nhiều năm qua, phát triển công nghiệp văn hóa tại Hà Nội luôn đối mặt với một nút thắt lớn, đó là làm thế nào để vừa bảo tồn nguyên vẹn hồn cốt di sản truyền thống, vừa tạo ra động lực đủ mạnh để các không gian sáng tạo và loại hình nghệ thuật cổ truyền tự sinh khối, nuôi sống chính mình. Luật Thủ đô năm 2026 và mới đây nhất là Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 của HĐND thành phố Hà Nội đã định hình cho câu trả lời này bằng những chính sách cụ thể.

Lễ hội Tổng Nam Phù - Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia. Ảnh: Khánh Huy

Tại quy định của Luật Thủ đô năm 2026, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của sự phát triển. Điều 2 của Luật cũng định vị rõ Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà phải là trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Luật Thủ đô năm 2026 đã ban hành những cơ chế đặc thù, phân quyền triệt để nhằm huy động tối đa các nguồn lực.

Cụ thể, HĐND thành phố được giao thẩm quyền quy định chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa kết hợp với sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa; quy định tổ chức, hoạt động, cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi và hỗ trợ phát triển các khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa, cùng các loại hình thiết chế văn hóa khác.

Luật Thủ đô năm 2026 tạo không gian cho các nghệ nhân. Ảnh: Khánh Huy

Đồng thời, Luật cũng trao quyền cho UBND thành phố quy định cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong quản lý, khai thác, sử dụng các công trình kiến trúc có giá trị. Đây chính là bước đi mang tính đột phá nhằm gỡ bỏ tư duy bao cấp cũ, cho phép dòng vốn năng động từ khu vực tư nhân hòa vào khu vực công để đánh thức các di sản.

Ngày 15-6-2026, HĐND thành phố đã cụ thể hóa bằng việc ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND với những quy định, chính sách trực quan; tác động trực tiếp đến dòng chảy của công nghiệp văn hóa cơ sở. Cụ thể, các làng nghề thủ công, không gian trưng bày nghệ thuật truyền thống và các thiết chế văn hóa ngoài công lập sẽ nhận được nguồn trợ lực to lớn về kinh phí mua sắm trang thiết bị, tài liệu và truyền thông quảng bá sản phẩm từ nguồn ngân sách thành phố kết hợp xã hội hóa.

Để trợ lực cho các doanh nghiệp, tổ chức ngoài công lập trực tiếp tổ chức hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống, Điều 7 của Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND quy định cụ thể mức hỗ trợ kinh phí: “Hỗ trợ kinh phí tổ chức biểu diễn 15 buổi diễn/năm với mức kinh phí là 100 triệu đồng/buổi diễn đối với các loại hình Múa rối nước, chèo, tuồng, cải lương; 50 triệu đồng/buổi diễn đối với các loại hình ca trù, hát xẩm”.

Bên cạnh đó, đối với các thiết chế văn hóa, thể thao ngoài công lập hoạt động trên địa bàn các nhóm xã loại II, III, Điều 8 của Nghị quyết quy định rõ mức: “Hỗ trợ kinh phí tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao phục vụ cộng đồng tại thiết chế. Mức hỗ trợ tối đa 100 triệu đồng/thiết chế/năm từ ngân sách thành phố”, với “thời gian hỗ trợ tối đa 3 năm kể từ năm đầu tiên thiết chế đủ điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ”.

Thành phố hỗ trợ kinh phí tổ chức biểu diễn 15 buổi diễn/năm với mức kinh phí là 100 triệu đồng/buổi diễn đối với các loại hình múa rối nước, chèo, tuồng, cải lương. Ảnh: Khánh Huy

Đặc biệt, nhằm phát triển mạng lưới tri thức văn hóa, Điều 9 của Nghị quyết đã đưa ra gói hỗ trợ tài chính toàn diện cho việc thành lập và hoạt động của thư viện ngoài công lập gồm: “Hỗ trợ một lần kinh phí mua tài liệu, tối đa 100 triệu đồng/thư viện từ ngân sách thành phố; hỗ trợ một lần kinh phí mua sắm trang thiết bị (giá sách, kệ sách, bàn đọc sách, ghế ngồi, máy tính, quạt, điều hòa): tối đa 80 triệu đồng/thư viện”. Đồng thời, các đơn vị này còn được “Hỗ trợ tiền thuê mặt bằng trong 3 năm đầu hoạt động, tối đa 50% giá thuê thực tế theo hợp đồng thuê hợp pháp, nhưng không quá 100 triệu đồng/năm/thư viện từ ngân sách thành phố”. Các làng nghề thủ công, không gian trưng bày nghệ thuật truyền thống và các thiết chế văn hóa cũng nhận được nguồn trợ lực vô cùng thiết thực để bứt phá.

Là một người dành trọn tình yêu cho nghệ thuật sơn mài truyền thống, nghệ nhân sơn mài Nguyễn Tấn Phát chia sẻ, việc Luật Thủ đô năm 2026 và Nghị quyết 31/2026/NQ-HĐND mở ra cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho các ngành nghề sáng tạo, làng nghề và thủ công mỹ nghệ là một tín hiệu rất tích cực. Điều quan trọng nhất không chỉ là nguồn lực tài chính, mà còn tạo động lực để các nghệ nhân mạnh dạn đổi mới tư duy, hợp tác với các nhà thiết kế, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm theo nhu cầu của thị trường toàn cầu.

Nghệ nhân sơn mài Nguyễn Tấn Phát. Ảnh: Khánh Huy

“Theo tôi, sản phẩm thủ công Việt Nam không nên chỉ bán vì “tính truyền thống”, mà phải bán bằng câu chuyện văn hóa, thiết kế đương đại và chất lượng quốc tế. Khi có chính sách đồng hành từ Nhà nước, nghệ nhân sẽ tự tin đầu tư dài hạn hơn, từ đó đưa những sản phẩm mang bản sắc Hà Nội và Việt Nam trở thành những sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh và xuất khẩu bền vững”, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát chia sẻ.

Kích hoạt mô hình quản trị hiện đại và không gian sáng tạo cho thế hệ tương lai

Một điểm nhấn mang tính đột phá và thể hiện tư duy mới tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND chính là việc thành phố khuyến khích mô hình quản trị hiện đại, tự chủ, hợp tác công - tư, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành, khai thác thiết chế văn hóa; mở rộng khả năng tiếp cận, tham gia và thụ hưởng của người dân.

Di sản giờ đây không còn đóng khung thụ động, mà trở thành không gian tương tác, một môi trường năng động để thu hút chất xám và phát triển thị trường công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng số. Điều này cho phép các đơn vị quản lý chủ động bắt tay với các doanh nghiệp sáng tạo ngoài công lập để số hóa tài nguyên, tạo ra các sản phẩm văn hóa có doanh thu lớn, phục vụ cộng đồng theo đúng nguyên tắc bảo tồn dựa trên sự phát triển bền vững.

Tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám với màn hình diễn ánh sáng, 3D Mapping là một trong những sản phẩm hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội và ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Ảnh: Khánh Huy

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những đơn vị tiên phong thử nghiệm mô hình này. Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, Luật Thủ đô năm 2026 và Nghị quyết 31/2026/NQ-HĐND đã tạo ra một hành lang pháp lý rất quan trọng để các đơn vị quản lý di sản mạnh dạn đổi mới phương thức hoạt động. Điểm đáng chú ý là cơ chế cho phép tăng cường hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội và ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Trên cơ sở đó, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã và đang chủ động xây dựng các sản phẩm văn hóa theo hướng lấy di sản làm trung tâm, công nghệ làm phương tiện và trải nghiệm của công chúng làm mục tiêu, mà tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám với công nghệ trình chiếu 3D Mapping là một ví dụ tiêu biểu.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cùng với nghệ nhân tại không gian trải nghiệm. Ảnh: Khánh Huy

“Chúng tôi phối hợp với các đối tác có năng lực về công nghệ và sáng tạo nội dung để kể những câu chuyện lịch sử, văn hóa của Văn Miếu - Quốc Tử Giám bằng ngôn ngữ hiện đại, nhưng tuyệt đối không can thiệp vào cấu trúc, hay các yếu tố gốc của di tích. Mọi giải pháp kỹ thuật đều được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm an toàn, không tác động đến hiện trạng và luôn tuân thủ nghiêm các quy định về bảo tồn di sản. Nguồn thu từ các sản phẩm, dịch vụ văn hóa được tạo ra sẽ tiếp tục được đầu tư cho công tác bảo tồn, nghiên cứu, số hóa tư liệu, nâng cao chất lượng trưng bày và phát triển các hoạt động giáo dục di sản.

Cơ chế mới của Luật Thủ đô không chỉ giúp chúng tôi có thêm nguồn lực để phát triển, mà quan trọng hơn là tạo ra một mô hình phát triển bền vững, trong đó, bảo tồn và phát huy giá trị di sản không phải là hai mục tiêu đối lập, mà hỗ trợ lẫn nhau”, Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu chia sẻ.

Bên cạnh đó, sự chuyển dịch của không gian di sản đã tạo bệ phóng vô cùng thông thoáng cho lực lượng sáng tạo trẻ - những người đang mang âm hưởng nghệ thuật đương đại hòa quyện vào gốc rễ truyền thống. Việc định vị Hà Nội là trung tâm đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đi kèm với các chính sách hỗ trợ thông tin, truyền thông, kết nối nghệ thuật với du lịch của thành phố đã thực sự mang lại một luồng sinh khí mới.

Có thể khẳng định, Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo nên một làn gió mới về chính sách, chuyển hóa văn hóa thành một động lực nội sinh thúc đẩy kinh tế Thủ đô bứt phá. Khi các dòng vốn xã hội được đánh thức, kết hợp hài hòa với nguồn vốn ngân sách hợp lý, bức tranh công nghiệp văn hóa của Hà Nội được kì vọng bừng sáng văn minh, hiện đại, vừa gìn giữ chiều sâu trầm tích nghìn năm, vừa tự tin bước vào kỷ nguyên số.

Khánh Huy