Khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội

Ông Phạm Trung Hưng, CEO Công ty TNHH C.M.Y.K Việt Nam:

Phát huy lợi thế của doanh nghiệp

Là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ 3D mapping trong lĩnh vực di sản, chúng tôi từng phối hợp với Bảo tàng Lịch sử và một số doanh nghiệp tổ chức trưng bày chuyên đề “Vũ khúc Thiền môn - Nghệ thuật Phật giáo thời Lý: Di sản và Công nghệ”, cũng như triển lãm đa phương tiện “Bùi Xuân Phái với Hà Nội”, qua đó góp phần mang lại cách tiếp cận mới, giàu tính tương tác cho di sản.

Gần đây, chúng tôi tiếp tục hợp tác với Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) trong hoạt động đào tạo, hỗ trợ thiết bị và tạo môi trường thực hành cho sinh viên. Trong dự án “Hộp ký ức” tại Triển lãm “Dòng chảy sáng tạo” 2026, chúng tôi đồng hành về công nghệ để giúp học viên hiện thực hóa ý tưởng kể câu chuyện di sản 22 Hàng Buồm bằng ngôn ngữ số, từ đó hình thành những sản phẩm văn hóa có tiềm năng thương mại hóa.

Từ thực tiễn hoạt động, tôi cho rằng phát triển công nghiệp văn hóa cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước và doanh nghiệp trong quá trình xã hội hóa. Doanh nghiệp không chỉ có lợi thế về nguồn lực mà còn sở hữu tính linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với thị trường.

Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận ra tiềm năng của công nghiệp văn hóa và chủ động tham gia. Tuy nhiên, có thể phân thành hai nhóm chính: Một nhóm mạnh về nội dung và sáng tạo nhưng hạn chế về nguồn lực và một nhóm có tiềm lực tài chính nhưng thiếu ý tưởng và phương thức triển khai. Hai nhóm này cần được kết nối để bổ trợ lẫn nhau; khi thế mạnh nội dung gặp nguồn lực tài chính, các bài toán phát triển sẽ có cơ hội được giải quyết hiệu quả hơn.

Hiện nay, một số mô hình đưa văn hóa vào trung tâm thương mại hoặc không gian công cộng đã bước đầu được triển khai tại Hà Nội, tuy nhiên vẫn chủ yếu dừng ở mức thử nghiệm. Vai trò của cơ quan nhà nước hiện nay phần lớn tập trung vào cấp phép, trong khi khâu tổ chức, nội dung và kinh phí chủ yếu do doanh nghiệp đảm nhiệm.

Để công nghiệp văn hóa phát triển tương xứng tiềm năng, cần một cơ chế hợp tác sâu hơn, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo với quy hoạch, chiến lược và khung chính sách, còn doanh nghiệp tham gia mạnh hơn ở khâu sáng tạo và triển khai. Khi đó, các giá trị di sản - vốn từng bị bỏ quên hoặc vướng mắc về cơ chế - có thể được “đánh thức” và chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - văn hóa hiệu quả.

TS Phạm Minh Quân, giảng viên khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội:

Cần một cơ chế linh hoạt để hội tụ các nguồn lực

Gần đây, Hà Nội đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong thúc đẩy hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư trong lĩnh vực văn hóa, dù phần lớn vẫn mới dừng ở mức mô hình thử nghiệm, chưa phải là PPP theo nghĩa pháp lý đầy đủ.

Có thể nhận diện ít nhất bốn xu hướng nổi bật. Thứ nhất, nhiều thiết chế văn hóa công như bảo tàng, di tích, nhà hát đã chủ động phối hợp với doanh nghiệp nhằm đổi mới hoạt động, nâng cao trải nghiệm công chúng và phát triển thêm các dịch vụ văn hóa.

Thứ hai, hệ sinh thái không gian sáng tạo đang dần hình thành với sự xuất hiện của các gallery, studio nghệ thuật, trung tâm thiết kế, không gian sáng tạo độc lập, cùng các dự án chuyển đổi công năng từ công trình công nghiệp cũ thành địa điểm sáng tạo.

Thứ ba, các lĩnh vực như nghệ thuật thị giác, thiết kế sáng tạo, điện ảnh, âm nhạc, xuất bản và lễ hội văn hóa ngày càng thu hút sự tham gia của doanh nghiệp thông qua các festival, triển lãm, chương trình nghệ thuật công cộng và hoạt động quảng bá văn hóa.

Thứ tư, nhiều di sản đang được “đánh thức” bằng các phương thức tiếp cận mới, kết hợp giữa bảo tồn, sáng tạo đương đại, giáo dục và phát triển du lịch văn hóa.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất khiến mô hình PPP trong công nghiệp văn hóa tại Hà Nội chưa thực sự rõ nét không nằm ở thiếu nguồn lực, mà ở việc thiếu một cơ chế đủ linh hoạt để các nguồn lực cùng hướng tới mục tiêu chung.

Để PPP thực sự trở thành động lực phát triển, Hà Nội cần đặt cơ chế này trong chiến lược tổng thể về phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố. Điều quan trọng không chỉ là huy động thêm nguồn lực xã hội, mà còn là xây dựng một hệ thống để Nhà nước, doanh nghiệp, giới sáng tạo và cộng đồng cùng tham gia kiến tạo giá trị.

Thành phố có thể ưu tiên một số lĩnh vực có sức lan tỏa như không gian sáng tạo, nghệ thuật thị giác, thiết kế, phát huy giá trị di sản, điện ảnh và các thiết chế văn hóa mới, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và bảo đảm lợi ích công, còn doanh nghiệp đảm nhiệm vai trò triển khai, vận hành, ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường.

Theo đó, PPP trong văn hóa không chỉ mang ý nghĩa bổ sung nguồn vốn đầu tư, mà quan trọng hơn là tạo ra những phương thức phát triển mới, qua đó đưa văn hóa thực sự trở thành một động lực của tăng trưởng bền vững.

TS Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội:

Chuẩn hóa danh mục dự án có thể làm PPP trong văn hóa

Dù đã có khung chính sách và một số mô hình đầu tiên, PPP trong công nghiệp văn hóa Hà Nội vẫn chưa thể gọi là phổ biến rộng rãi. Phần lớn dự án mới ở mức hợp tác đơn lẻ, theo từng sự kiện, từng không gian hoặc từng chương trình cụ thể.

Để PPP thực sự trở thành động lực của công nghiệp văn hóa Hà Nội, trước hết Thành phố cần chuẩn hóa danh mục dự án có thể làm PPP trong văn hóa: Từ trung tâm công nghiệp văn hóa, bảo tàng, nhà hát, không gian sáng tạo, đến dịch vụ số và khai thác di sản. Khi có danh mục rõ, doanh nghiệp sẽ dễ tiếp cận hơn, còn cơ quan quản lý cũng thuận lợi trong chọn mô hình phù hợp.

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích minh bạch hơn. Văn hóa là lĩnh vực đầu tư dài hơi, nên hợp đồng PPP phải tính đến chu kỳ hoàn vốn dài, quyền khai thác hợp lý và cơ chế điều chỉnh khi thị trường biến động.

Thứ ba, Hà Nội nên ưu tiên các mô hình thí điểm có khả năng lan tỏa, nhất là các dự án gắn với di sản, du lịch đô thị, công nghệ sáng tạo và các không gian công cộng lớn.

Thứ tư, phải xem doanh nghiệp văn hóa không chỉ là nhà tài trợ mà là đối tác phát triển. Muốn vậy, Thành phố cần tiếp tục cải thiện thủ tục, hỗ trợ hạ tầng dữ liệu, đào tạo nhân lực sáng tạo và tạo thị trường tiêu thụ cho sản phẩm văn hóa.

Cuối cùng, Hà Nội cần một cách tiếp cận dài hạn: Phát triển PPP trong văn hóa không chỉ để huy động vốn, mà để xây dựng một hệ sinh thái nơi di sản, sáng tạo, công nghệ và thương mại có thể cùng tạo ra giá trị.

Thủy Nguyễn thực hiện